Activisme Kick Out Zwarte Piet houdt op te bestaan. Charlotte Nijhuis wil de actiegroep bedanken voor zijn bijdrage aan het maatschappelijk debat.
Jerry Afriyie, één van de oprichters van KOZP, augustus dit jaar.
In het Randstedelijke dorp waar ik ben opgegroeid hangen zwartepietenpoppen in de etalage. Geen roetveegpieten, geen regenboogpieten, nee, zwarte pieten. Niet één of twee, maar een stuk of tien. De aanblik doet me mijn pas vertragen. In 2010 was dit een ‘normaal’ onderdeel van het straatbeeld. Anno 2025 is het een statement. Een racistisch statement.
Charlotte Nijhuis is schrijver en journalist.
Zwarte Piet is racisme. Met die leus op een T-shirt stonden Jerry Afriyie, Quinsy Gario en twee mede-activisten in 2011 bij de landelijke Sinterklaasintocht in Dordrecht voordat ze hardhandig gearresteerd werden. De daaropvolgende jaren trokken de activisten van Kick Out Zwarte Piet (KOZP) keer op keer het land in om erop te wijzen dat deze koloniale karikatuur niet normaal is, nooit normaal geweest is. Keer op keer ondervonden ze daarbij geweld.
Nu, 14 jaar later, stoppen ze ermee. Niet omdat de strijd vergeefs was, integendeel: KOZP heeft zijn doelen bereikt. Drie concrete eisen had de groep: een vaste plek in het onderwijs voor lessen over het koloniale verleden van Nederland, een nationale herdenkingsdag voor de afschaffing van slavernij op 1 juli en het denormaliseren van Zwarte Piet. Wat dat laatste punt betreft: de meeste gemeentes zijn overgestapt op roetveegpieten, wie een rol inpakpapier koopt zal waarschijnlijk geen racistisch karikatuur meer tegenkomen en voor de welbekende teksten van sinterklaasliedjes zijn alternatieven bedacht. Zwarte Piet is misschien niet geheel uit het straatbeeld verdwenen, maar wel naar de marges geduwd. En dat heeft heel wat gekost.
Ik moet denken aan de speech uit 2022 waarin toenmalig premier Mark Rutte, namens de Nederlandse staat, zijn excuses uitsprak voor het slavernijverleden. Herhaaldelijk had de toenmalige premier het over ‘bewustwording’. „Er vindt maatschappelijke bewustwording plaats,” sprak hij zijn publiek toe. „Een verandering in het denken.” Alsof het een natuurfenomeen was, die verandering. Een wind die zomaar was begonnen te waaien. Alsof bewustwording niet het gevolg was van jaren, nee, decennia aan activisme, aan dappere mensen die zich uitspraken tegen onrecht, die hun veiligheid op het spel zetten om dat denken in de hoofden van witte mensen ook maar een millimeter verder richting de vooruitgang te helpen. „Bewustzijn ontstaat niet zomaar!” brieste ik tegen mijn beeldscherm.
In 2010, dat weet ik zeker, was ik langs diezelfde etalage met zwartepietenpoppen gelopen, in het dorp waar ik destijds nog woonde, en had ik er geen seconde bij stilgestaan. Net als de meeste andere (witte) Nederlanders ben ook ik opgegroeid met Zwarte Piet als alomtegenwoordig figuur in de gure weken voor 5 december. Dat ik me zelf nooit zwart heb geschminkt berust meer op toeval dan keuze: het had zomaar gekund. Ook ik ben langzaam maar zeker in mijn denken uitgedaagd door de invloed van, veelal zwarte, activisten: van Sylvana Simons die aan tafel bij DWDD vraagtekens zetten bij het gebruik van de term ‘zwartjes’, de documentaire Wit is ook een kleur van Sunny Bergman, de moord op George Floyd en daaropvolgende Black Lives Matter-protesten, en het werk van schrijvers als Audre Lorde, Angela Davis en James Baldwin, om er maar een aantal te noemen.
Er vindt maatschappelijke bewustwording plaats, dat klopt. En dat proces is soms tergend langzaam, maar, zo blijkt ook nu weer, de moeite waard. Wat KOZP betreft vind ik een bedankje wel op zijn plaats. Of beter nog, zoals Afriyie aan Nederland appelleert: „Neem het stokje over.” Op 5 december heft de groep zich op, daarna is het aan ons.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC