De Russische leider Poetin is ‘moreel verantwoordelijk’ voor de dood van een Britse vrouw in Salisbury in 2018. Dat is de belangrijkste conclusie van een Brits onderzoek. De aanval met het zenuwgif in de Engelse stad leidde destijds tot een dieptepunt in de diplomatieke verhoudingen met Moskou.
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant.
De 44-jarige Engelse vrouw Dawn Sturgess was niet het doelwit van de aanslag, dat waren de Russische dubbelagent Sergei Skripal en zijn dochter Yulia. Vader en dochter overleefden de aanval, maar Sturgess – die per ongeluk in contact kwam met het zeer dodelijke zenuwgas – kwam te overlijden. De Engelsen houden het Kremlin al jaren verantwoordelijk voor de aanslag, ook al heeft Moskou altijd verantwoordelijkheid ontkend.
Donderdag verscheen het definitieve rapport over de dood van Sturgess. Naar aanleiding van de bevindingen legt het VK nieuwe sancties op aan Rusland. Het gaat onder meer om strafmaatregelen tegen de GRU, de Russische militaire inlichtingendienst. De Britse regering heeft daarnaast de Russische ambassadeur ontboden. ‘De bevindingen maken duidelijk dat het Kremlin onschuldige levens minacht’, zei premier Keir Starmer.
Het onderzoek werd geleid door een voormalig rechter van het Hooggerechtshof. De onderzoekscommissie stelde vast dat er ‘overweldigend bewijs’ is dat Rusland achter de aanslag zat. Het doel, zo luidt de conclusie, was niet alleen om Sergei Skripal uit te schakelen, maar om een signaal af te geven aan de buitenwereld.
Dawn Sturgess kwam vier maanden na de aanval op de Skripals met het zenuwgas in contact via een parfumflesje dat haar vriend buitenshuis had gevonden. Het flesje werd zeer vermoedelijk gebruikt om het zenuwgas op de deurklink van de woning van de Skripals te spuiten en werd daarna afgedankt door de verdachten. Sturgess sprayde de substantie op haar huid en inhaleerde deze mogelijk, in de veronderstelling dat het parfum was.
Ondanks dat de hulpdiensten aanvankelijk aan een drugsoverdosis dachten en dus niet uitgingen van zenuwgas, kreeg Sturgess op tijd adequate medische zorg. Vanaf het moment van vergiftiging was de vrouw echter ten dode opgeschreven, zo oordeelt het rapport. Ze overleed in het ziekenhuis nadat ze in de badkamer in de woning van haar vriend was neergevallen. Ook haar partner werd ernstig ziek door het zenuwgas, maar overleefde het wel.
Na de vergiftiging van de Skripals en Dawn Sturgess brak paniek uit in de Engelse stad. Het was namelijk lange tijd onduidelijk hoe zij met het zenuwgas in aanraking waren gekomen. Tegelijkertijd was bekend dat een kleine hoeveelheid novitsjok duizenden doden zou kunnen veroorzaken. Ook een lokale politieagent raakte ernstig ziek door het gas. Hij betrad het huis van de Skripals nadat zij al vergiftigd waren en raakte daar ‘besmet’.
Verhoogde veiligheidsmaatregelen rondom de dubbelspion, die op een zeker moment voor MI6 werkte, hadden de aanslag niet kunnen voorkomen, oordeelde de commissie in het rapport. Een compleet nieuwe identiteit had mogelijk wel kunnen helpen, maar daar zou Skripal zelf waarschijnlijk niet mee akkoord zijn gegaan.
De kwestie leidde in 2018 en de jaren daarna tot hevige diplomatieke spanningen tussen het VK en Moskou. Ongeveer een week na de aanslag maakte toenmalige premier Theresa May in het Lagerhuis bekend dat novitsjok (‘nieuwkomer’) was gebruikt, een groep zenuwgassen ontwikkeld door de Sovjet-Unie.
May stelde een ultimatum aan het Kremlin: Moskou moest een volledige verklaring over het novitsjok-programma geven aan de Organisatie voor het Verbod op Chemische Wapens (OPCW). Die verklaring kwam er nooit. Meer dan twintig Russische diplomaten werden daarop door het VK het land uitgezet.
Wel wist het Verenigd Koninkrijk twee Russen te identificeren als verdachten. Het ging om twee mannen, die opereerden onder de namen Alexander Petrov en Roeslan Bosjirov. Kort nadat de Britten het tweetal hadden geïdentificeerd, werd op de Russische staatstelevisie een grotesk interview uitgezonden waarin de twee alle betrokkenheid ontkenden. Ze zouden naar Salisbury zijn gekomen, puur om de beroemde kathedraal te bezichtigen.
Het zenuwgas speelde ook een rol in de aanslag op een andere Russische ‘staatsvijand’, oppositieleider Aleksej Navalny. Hij werd onwel tijdens de terugvlucht na een werkbezoek aan Tomsk. Dankzij adequaat medisch ingrijpen overleefde Navalny de aanval ternauwernood. Later reconstrueerde hij de vergiftiging, die hij zelf geloofwaardig wist terug te leiden naar het Kremlin, in een documentaire. In februari 2024 overleed Navalny op 47-jarige leeftijd alsnog in een strafkolonie.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant