Een conflict tussen de Amsterdamse burgemeester Halsema en de ombudsman over een integriteitsonderzoek is uitgelopen op een bestuurlijke soap, waar de gemeenteraad donderdag maar moeilijk chocola van kan maken. ‘Het RTL Boulevard-gehalte is wel erg hoog.’
is regioverslaggever van de Volkskrant in Amsterdam en omstreken.
De tranen van de vele Amsterdamse ambtenaren, zegt ombudsman Munish Ramlal, ‘hebben mij diep geraakt’. Hij zit donderdagavond in een overvolle commissiezaal in het Amsterdamse gemeentehuis, waar hij vertelt over de verhalen die hij de afgelopen maanden hoorde over misstanden op de werkvloer van de gemeente.
Want, stelt de ombudsman, ‘de ambtenaren die mij vertelden over pestgedrag, seksuele intimidatie, racisme en discriminatie werden niet gehoord en beschermd’.
De sfeer tijdens deze commissievergadering is gespannen. Afgelopen weken stonden burgemeester Femke Halsema en Ramlal lijnrecht tegenover elkaar, vanwege het onderzoek van de ombudsman naar het functioneren van Bureau Integriteit, waar meldingen binnenkomen en worden beoordeeld.
De discussie over het rapport Melden met vertrouwen resulteerde in een bestuurlijke soap, die afgelopen weken telkens een nieuwe wending kreeg. ‘Het RTL Boulevard-gehalte is inmiddels wel erg hoog’, constateert raadslid Juliet Broersen (Volt) voorafgaand in de wandelgangen. ‘Hoe moeten wij hier nou nog chocola van maken?’, verzucht ze.
‘Als raadsleden is het niet onze taak om scheidsrechter te spelen’, voegt Lian Heinhuis (PvdA) toe.
Volgens ombudsman Ramlal schiet de aanpak van sociale onveiligheid, zoals pesten, racisme en ander grensoverschrijdend gedrag, al jaren tekort binnen de gemeentelijke organisatie, en is het functioneren van Bureau Integriteit een bron van ‘klachten, verdriet en teleurstelling’.
Twee maanden voor publicatie van het rapport kreeg de ombudsman al stevige kritiek van de burgemeester op de conceptversie. Ook na publicatie van het definitieve rapport was ze kritisch.
Zo schreef Halsema vorige week in een bestuurlijke reactie dat het rapport deels gebaseerd is op klachten van voormalige medewerkers die zich juist zélf schuldig hebben gemaakt aan serieuze integriteitsschendingen of grensoverschrijdend gedrag.
Bovendien vindt ze dat er onvoldoende aandacht is geweest voor hoor- en wederhoor en zou de ombudsman te harde conclusies hebben getrokken op basis van niet-representatieve casussen.
Ramlal heeft een heel andere versie. In november zei hij in een interview in stadskrant Het Parool juist dat de burgemeester met haar kritiek een ‘staatsrechtelijke grens’ had overschreden. Hij voelde zich door haar onder druk gezet tijdens het gesprek in september over de conceptversie. Maar, stelde hij: ‘Ik heb mijn rug recht gehouden, ik ben niet bezweken.’
In verwarring gebracht door de vraag of het rapport nu wel of geen goede weergave is van de problemen bij Bureau Integriteit, overwoog de gemeenteraad daarop om een extern onderzoek te laten doen. Medio november zagen de raadsleden daar toch van af.
Ombudsmannen van Utrecht, Den Haag en Rotterdam-Rijnmond hadden de raadsleden er in een brief op gewezen dat zo’n ‘onderzoek naar een ombudsmanonderzoek’ ongekend is, en de positie van dit instituut als onafhankelijke, onpartijdige tegenmacht juist aantast.
Daarnaast wees de Amsterdamse ombudsman er in een andere brief op dat zijn rapport naar het oordeel van Bert Marseille, hoogleraar bestuurskunde, ‘zonder meer aan alle eisen voldoet’.
Maar daarmee eindigde het bestuurlijke geharrewar niet. Dinsdag nam het conflict weer een nieuwe wending. Toen lekte via De Telegraaf en Het Parool uit dat de hoofdonderzoeker niets meer met het onderzoek te maken wil hebben. Volgens haar heeft Halsema in september de onderzoeksopzet van het rapport ‘kwaadaardig’ genoemd, zou ze hebben aangekondigd dat ze ‘alles eraan zou doen om dit onderuit te halen’.
De ombudsman zou daarop, volgens de hoofdonderzoeker, het conceptrapport op belangrijke punten hebben aangepast.
Halsema wil niet op de ‘akelige aantijgingen’ van de hoofdonderzoeker reageren. ‘Ik herken me er niet in, maar ik had natuurlijk ook liever gewild dat dit niet zo geëscaleerd was.’
Ook de ombudsman benadrukt donderdag dat hij niet uit is op een confrontatie met de burgemeester. ‘Natuurlijk mag het op inhoud best stevig schuren, maar uiteindelijk moeten we een weg vinden om het samen beter te maken voor Amsterdam.’
Want zijn rapport naar misstanden op de gemeentelijke werkvloer is niet het eerste. Het is er één in een al langere reeks. Zo bleek in eind 2023 al uit onderzoek, in opdracht van het stadsbestuur zelf, dat er sprake is van discriminatie en institutioneel racisme.
Afgelopen zomer tikte ook de arbeidsinspectie de gemeente op de vingers omdat ze te weinig zicht hebben op de risico’s van ongewenst gedrag onder ambtenaren.
Dus, zegt raadslid Broersen, ‘begrijp ik die eerste forse reactie van de burgemeester niet zo goed. Doordat de onderzoeksopzet in twijfel is getrokken, is ook de inhoud in twijfel getrokken. Maar de conclusies van de voorgaande rapporten waren ook al niet mals.’
Net als veel andere raadsleden vindt ze het dan ook ‘knap lastig’ een conclusie te trekken uit ‘deze wirwar van informatie’.
Maar misschien is zo’n conclusie nu ook niet nodig, stellen meerdere raadsleden. Want één ding is sowieso duidelijk. ‘De basis is nu niet op orde, en dat is waar het schuurt’, aldus Broersen. En al dat gedoe, voegt haar PvdA-collega Heinhuis toe, ‘leidt nu vooral af van de problemen waar oplossingen voor nodig zijn.’
Twee uur lang kijkt Halsema zwijgend toe. Soms fronst ze haar wenkbrauwen, of schudt ze haar hoofd. Zoals het moment waarop JA21 haar – gekscherend – vergelijkt met de Hongaarse president Viktor Orbán, omdat ze een ‘onafhankelijke waakhond monddood’ zou hebben gemaakt.
Dan neemt ze het woord. De sociale veiligheid op de werkvloer moet zeker beter, stelt ze. ‘En nooit eerder heb ik me bemoeid met een conceptonderzoek’, benadrukt ze. Dat ze dit nu wel heeft gedaan is vanwege het ‘vernietigende’ karakter van dit ‘ongewone’ onderzoek.
Ze wijst erop dat ze ook verantwoordelijk is voor de medewerkers van Bureau Integriteit. ‘Ook daar werkt een grote groep mensen, die zich inzetten voor de publieke zaak. Ik ken medewerkers die al weken wakker liggen, mensen die morgen ook weer door moeten.’
Volgens haar had de ombudsman nooit zulke harde uitspraken mogen doen over het hele Bureau Integriteit. ‘Want vel je zo’n hard oordeel, dan moet het wel steunen op feiten.’
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant