Een jaar na de coup Een jaar na zijn mislukte couppoging moet de Zuid-Koreaanse oud-president Yoon Suk-yeol bijna dagelijks in de rechtbank verschijnen. Volgens justitie probeerde hij een militaire confrontatie met Noord-Korea uit te lokken om de noodtoestand te rechtvaardigen.
Aanhangers van Yoon Suk-yeol demonstreren woensdag, een jaar na een mislukte couppoging van de Zuid-Koreaanse oud-president, voor diens vrijlating.
Met de armen gespreid, zijn handen steunend op een katheder, sprak Yoon Suk-yeol op 2 december 2024 ’s avonds laat de natie toe. Zuid-Korea, verklaarde de president in een televisietoespraak, werd bedreigd door „Noord-Koreaanse communistische krachten”, en daarom riep hij de staat van beleg uit. Politieke activiteiten, waaronder die van het parlement of van de vakbonden, werden voorlopig verboden. Ook de pers werd aan banden gelegd.
Heel anders is het beeld een jaar later. Toen hij maandag werd binnengeleid voor een zitting bij een rechtbank in Seoul, oogde Yoon ouder en magerder, zijn haren grijs nu hij in de gevangenis kennelijk geen haarverf tot zijn beschikking heeft. Yoon zit sinds juli in een detentiecentrum in een buitenwijk van de hoofdstad, als verdachte in uitgebreide strafrechtelijke onderzoeken naar zijn mislukte ‘zelfcoup’.
Volgens Yoon was zijn ingreep een jaar geleden nodig om de democratie te redden, maar voor veel Zuid-Koreanen riep Yoons toespraak juist herinneringen op aan de militaire junta die het land tot eind jaren tachtig leidde. Onder dat bewind werden politieke tegenstanders zeer gewelddadig onderdrukt. Snel na de afkondiging van de noodtoestand stroomden duizenden mensen de straten op om daartegen te protesteren.
Ondanks een legerblokkade wisten voldoende parlementsleden in december 2024 de vergaderzaal van de Nationale Assemblee te bereiken om voor onmiddellijke intrekking van de maatregel te stemmen, waarna Yoon – die zag dat het leger niet ingreep – op zijn schreden weerkeerde en de noodtoestand ophief. Dezelfde maand nog werd Yoon geschorst, en later uit zijn ambt gezet en, na veel verzet, opgepakt. Hij wordt onder meer verdacht van ‘rebellie’ – een vergrijp waarvoor hij in theorie de doodstraf kan krijgen, al wordt die in Zuid-Korea niet meer uitgevoerd.
De bevindingen die de Zuid-Koreaanse justitie sindsdien heeft gepresenteerd, logenstraffen het aanvankelijke beeld dat de conservatief Yoon in een impuls gehandeld zou hebben – gefrustreerd over de tegenwerking van zijn beleid door de progressieve oppositie die het parlement beheerste, en misschien onder invloed van te veel bier en soju.
Volgens de aanklagers is er voldoende bewijs dat de president al in november 2022, enkele maanden na zijn verkiezing, zinspeelde op een militaire noodtoestand. „Ik heb noodbevoegdheden”, zou hij tijdens een diner met partijgenoten hebben gewaarschuwd. Over zijn politieke tegenstanders: „Ik zal ze wegvagen, al eindig ik voor het vuurpeloton.”
In het jaar dat volgde zou Yoon met zelf benoemde getrouwen binnen het leger en de veiligheidsdiensten steeds concretere plannen hebben ontwikkeld om de staat van beleg uit te roepen. In de binnenlandse politiek speelde hij weinig klaar, omdat de oppositie een meerderheid had in het parlement. En ondertussen was onder meer zijn echtgenote verwikkeld in verschillende schandalen.
Vorige maand presenteerde justitie nieuwe verdenkingen tegen Yoon. Volgens de aanklagers liet die in oktober en november 2024, weken voor zijn couppoging, verschillende keren drones over de grens met Noord-Korea sturen. Die bereikten onder meer de hoofdstad Pyongyang, waar ze pamfletten zouden hebben uitgestrooid. Zeker één drone stortte neer, en werd in de Noord-Koreaanse staatsmedia getoond.
Zo zou Yoon een militaire reactie van Noord-Korea hebben willen uitlokken, die de noodtoestand zou rechtvaardigden. Op de telefoon van medeverdachte Yeo In-hyung, een commandant van de contraspionagedienst, werden notities aangetroffen die andere doelwitten van dronevluchten bevatten, waaronder nucleaire installaties en buitenverblijven van de Noord-Koreaanse leider Kim Jong-un. Yeo zag een „unieke kans” om „instabliteit te creëren”, noteerde hij. Noord-Korea hapte niet echt toe – het lanceerde geen raketten naar het zuiden, maar hield het bij de ballonnen met afval en mest die al maanden de grens over zweefden.
Eerder was al duidelijk dat Yoon, die in de ban was geraakt van complottheorieën over verkiezingsfraude, samenwerkte met een gewezen inlichtingenofficier die werkte als sjamaan. De politie vond bij een inval notitieboekjes van deze Noh Sang-won, met gedetailleerde voorbereidingen voor de staatsgreep. Daarin stond een lijst van politici, journalisten, rechters, vakbondsbestuurders en religieuze leiders die gearresteerd moesten worden. Ook zou het plannen hebben bevat om een gewelddadig incident uit te lokken aan de omstreden westelijke zeegrens met Noord-Korea.
Na zijn formele afzetting in april werd Yoon gearresteerd en aangeklaagd, niet alleen voor ‘rebellie’, maar sinds november ook voor ‘spionage’: doordat de gecrashte drone in Noord-Koreaanse handen viel, kreeg dat land inzicht in geheime militaire technologie, redeneert de aanklager. Het betekent dat Yoon, die alle beschuldigingen ontkent, de komende maanden bijna dagelijks in de rechtbank wordt verwacht.
Woensdag, een jaar na zijn mislukte couppoging, toonde hij weinig berouw. In een via zijn advocaten naar buiten gebrachte verklaring riep hij de Zuid-Koreaanse bevolking op om „te herrijzen”. Hij verdedigde zijn optreden en waarschuwde dat onder zijn opvolger Lee Jae-myung „de onafhankelijke rechtspraak instort”.
President Lee zei in een toespraak een jaar na de crisis dat hij van 3 december een feestdag wil maken. Hij prees het Zuid-Koreaanse volk voor zijn vreedzame verzet tegen „een onrechtvaardige macht”, en zei dat het daarvoor de Nobelprijs verdient.
Yoon hoort naar verwachting in februari zijn straf voor de couppoging. Intussen eiste de openbaar aanklager woensdag vijftien jaar cel tegen zijn van corruptie verdachte vrouw Kim Keon-hee, die eveneens vastzit.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC