Vorige maand verscheen Anthony Hopkins’ autobiografie We Did Ok, Kid. Uitvoerig, met af en toe een glimp achter de schermen en zonder zichzelf te sparen, kijkt de gevierde acteur terug op zijn leven en imposante carrière.
is filmredacteur van de Volkskrant.
De verleiding is groot om even door te bladeren, al lezend in Anthony Hopkins soms wat weinig ingedikte memoires We Did OK, Kid. Om voorbij te gaan aan de dickensiaanse jeugd van de in 1937 geboren bakkerszoon uit Wales, waarin hij met veel moeite, schaamte en wat connecties van zijn bemiddelde ‘oom Eddie’ weet door te dringen tot een geprivilegieerde kostschool. Daar doet de als ‘hersenloos’ aangemerkte bleke knul uit de arbeidersklasse de hele klas stilvallen als hij eens een gedicht mag voordragen (het nostalgische De westenwind van John Masefield).
Ook om voorbij te gaan aan de eerste toneelervaringen, hoofdstukken waarin de dolende held – ziel, groot talent en fles sterke drank onder de arm – steeds nét niet in de afgrond kukelt. Al zijn deze wel inzichtelijk: opvallend is bijvoorbeeld hoe de mix van buitensporig talent en zelfdestructie van streekgenoot en mijnwerkerszoon Richard Burton ook woekert in de bozige, zoekende Hopkins (die de Welshe acteerreus op zijn 15de eens toevallig ontmoette).
Maar voor het echte vuurwerk moeten we door naar pagina 243, al ver over de helft van het boek (in de Nederlandse vertaling door uitgeverij Lebowski). Dan krijgt de acteur, net als hij van zins is om (weer eens) zijn carrière op te geven, dat ene telefoontje van zijn agent. Er is een script dat hij subiet dient te lezen, getiteld The Silence of the Lambs. ‘Is het een kinderfilm?’ vraagt Hopkins.
Wat volgt is een verrukkelijke uiteenzetting over zijn lezing van – en voorbereiding op – die officieus tot ‘engste filmpersonage ooit’ uitgeroepen rol (runner-up: Norman Bates in Psycho) van psychiater en kannibaal Hannibal Lecter.
Wanneer regisseur Jonathan Demme hem vraagt hóé hij die Hannibal zou spelen, antwoordt Hopkins: ‘Als HAL’ – de emotieloos moordende computer uit Stanley Kubricks 2001: A Space Odyssey. Maar ook als de zwarte spin die hij als kleine ‘Tony’ in zijn kindertijd ooit aantrof in de bakkerij van zijn vader. Het diertje joeg hem angst aan door roerloos een ‘volledige paraatheid’ uit te stralen.
‘Mensen gaan zich ongemakkelijk voelen wanneer je hen lange tijd aankijkt’, analyseert Hopkins. ‘Door die afstandelijkheid komt de getuige – of het slachtoffer – in de ban van de persoonlijkheid van het roofdier.’
Je ziet meteen weer zijn grandioos verstilde entree in de film voor je: rechtop staand achter dat glas, bij de eerste kennismaking met FBI-agent in opleiding Clarice Starling. De ijskoude geamuseerde blik, zonder ook maar één oogknippering. En wie benieuwd is naar de oorsprong van dat sissende slurpen (‘I ate his liver with some fava beans and a nice Chianti’): zó stelde Hopkins zich als kind een dorstige vampier voor, al lezend in Bram Stokers Dracula.
Hannibals vlijmscherpe dictie betrof dan weer een kopie van een (gewaardeerde) en ‘genadeloos kritische’ oud-docent aan de toneelschool. Échte seriemoordenaars kwamen er niet aan te pas: Hopkins kwam maar niet door een biografie over Ted Bundy – te bloederig.
Ze was daadwerkelijk bang voor hem, vertrouwde Jodie Foster haar tegenspeler toe na de opnamen. Hopkins won in 1992 zijn eerste Oscar voor beste hoofdrol, hoewel hij bij elkaar opgeteld slechts zestien minuten te zien is in The Silence of the Lambs, en werd in één klap tot de allergrootsten van zijn vak gerekend.
Nadien regende het rollen, waaronder die van (vaak als tweede hoogtepunt in zijn carrière genoemde) butler in The Remains of the Day (1993); zijn meesterproef in het vertolken van ingesnoerde emotie. Ook het aantal vertolkte historische personages stapelde zich op: Nixon, Picasso, Hitchcock, Paus Benedictus XVI.
Het genot van zijn status als acteur lijkt Hopkins vooral te beleven via zijn ouders, wiens lage verwachtingen hij op duizelingwekkende wijze overtreft. Vader Dick Hopkins, emotioneel geremd, is tot tranen toe geroerd als cowboyheld John Wayne hem tijdens een liefdadigheidsdiner complimenteert met zijn zoon.
Hopkins staat dan net droog: eind 1975 zweert hij de drank af, nadat een arts hem inprent dat hij – dan in de dertig – het hart en de longen bezit van een vijftiger, of zelfs zestiger. Daarmee eindigt ook prompt zijn (tweede) huwelijk, want dat laat zich niet verenigen met de Anonieme Alcoholisten-genoten die overtuigd ‘twaalfstapper’ Hopkins voortaan mee naar huis brengt.
Dat hij als oudste acteur ooit in 2021 nogmaals de Oscar zou winnen, voor zijn fenomenaal verwarde spel in Florian Zellers dementiedrama The Father, acht hij zelf een medisch mirakel (‘ik had al lang dood moeten zijn’).
Af en toe trakteert de schrijver op een glimp achter de schermen van Hollywood: hoe dat gaat op en rond de set. Zo wordt er vilein en onderkoeld afgerekend met Paul Sorvino (1939-2022), die Hopkins na een scriptlezing voor Oliver Stones Nixon (met Sorvino als Kissinger) er tijdens de lunch ongevraagd inwrijft dat Hopkins’ presidentenstem ‘helemaal verkeerd’ is. Sorvino zat ‘zichtbaar genietend op zijn kebab te kauwen, een tafereel waarvan ik liever geen getuige was geweest’.
Hopkins spaart ook zichzelf niet: hij was de eerste helft van zijn rusteloze en dan nog benevelde leven als volwassene onmogelijk om mee samen te leven. Zijn enige dochter, door hem als baby in de steek gelaten, schuwt nu elk contact met haar vader. Het drong pas tot hem door hoeveel pijn hij had aangericht, toen hij in King Lear (een televisiebewerking uit 2018) de scène speelde waarin Shakespeares tirannieke koning (‘wat mij betreft de mooiste rol ooit’) om zijn dochter Cordelia rouwt.
We Did Ok, Kid, opgezet als een a tot z biografie, eindigt met een lofzang op zijn huidige derde vrouw en al hun personeel. Ook deelt Hopkins zijn ‘persoonlijke poëziebundel’ (o.a. Yeats, Eliot, Auden). Waardevol advies is er, in het zicht van zijn onvermijdelijke afscheid, voor de generatie acteurs ná hem. ‘Leer je teksten uit je hoofd, en bots niet tegen meubelstukken op.’
Anthony Hopkins: We Did OK, Kid. Lebowski; 368 pagina’s; € 24,99.
Luister hieronder naar onze podcast Culturele bagage. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant