Je uitdossen als Zwarte Piet kan niet langer worden opgevat als een onschuldig vasthouden aan traditie, maar is een bewust, racistisch statement. Dat levert toereikende grond op voor strafrechtelijke vervolging.
Deze week heft Kick Out Zwarte Piet zich op. De beweging, die 15 jaar geleden begon met volhardend vreedzaam protest tegen de figuur van Zwarte Piet, stelt haar doelen te hebben bereikt. Als gevolg van de mainstream vervanging van Zwarte Piet door roetveegpieten is Sinterklaas inderdaad geworden tot een feest voor alle kinderen, zoals het de beweging voorstond.
‘Zwarte Piet is gedenormaliseerd’, stelde KOZP-frontman Jerry Afriyie onlangs tegenover de NOS. De juistheid van die stelling blijkt uit de verbanning van Zwarte Pieten uit de Nationale intocht, het Sinterklaasjournaal, afbeeldingen op snoepgoed en etalages van grote winkelbedrijven. Maar ook uit de manier waarop deze karikatuur nog wel grootschalig opduikt: als provocatie of protest.
Waar zelfs in Staphorst bij de intocht ouders hun kinderen niet meer zwart schminken, houdt de organisatie hardnekkig vast aan Zwarte Piet: als middelvinger naar bemoeienis van ‘buiten’. Yerseke, volgens Omroep Zeeland een van de weinige plekken waar nog volledig zwart geschminkte Pieten rondlopen, gelastte wegens zorgen over de komst van KOZP de officiële intocht dit jaar af, waarna 100 Zwarte Pieten op de geplande dag snoep uitdeelden. Hierbij viel een protestelement te ontwaren: ‘Links maakt de visserij naar de kloten, dus hebben wij onze pieten gewoon zwart gespoten’, aldus de rijmelarij op een door deze groep getoond spandoek.
Het is vanwege dergelijke restverschijnselen dat KOZP haar opheffing met een komma afsluit: het publiek wordt verzocht het stokje van haar over te nemen. Die oproep dient ook het Openbaar Ministerie zich aan te trekken. De denormalisering van het zwartschminken is ook strafrechtelijk van belang.
Zich in het openbaar beledigend uitlaten over een groep mensen vanwege hun huidskleur is een misdrijf. Dit is als ‘groepsbelediging’ in artikel 137c in het Wetboek van strafrecht opgenomen op grond van het Internationaal verdrag inzake de uitbanning van alle vormen van rassendiscriminatie. De strafbepaling is bedoeld om de krenking van de eer en waardigheid van (in dit geval) mensen van kleur te beschermen.
Willem Jebbink is advocaat in Amsterdam.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Het lijdt na 15 jaar maatschappelijk debat geen twijfel dat Zwarte Piet een evident raciale stereotypering is. Het zwarte gezicht en het kostuum zijn te herleiden naar de zeventiende en achttiende eeuw, toen het gebruikelijk was voor vorsten en hoge adel om jongens te laten werken als dienstknecht, gekleed in elegante en kleurrijke pagekostuums. Ondanks het vrolijke uiterlijk waren deze jongens meestal totslaafgemaakt. Zij kregen vaak een ketting om hun voet of hals zodat ze niet konden ontsnappen.
Zwarte Piet is in 1850 door Jan Schenkman geïntroduceerd in het prentenboek ‘Sinterklaas en zijn knecht’ en fungeerde lang als boeman. Maar sinds de jaren zestig van de vorige eeuw meer en meer als kindervriend. Het gedrag van Zwarte Piet is echter clownesk en kinderlijk. Zodoende worden zwarte mensen neergezet als dommige knechten van een witte heilige. Ook dat imago is direct aan de slavernij verbonden. Totslaafgemaakten moesten immers hun witte eigenaren dienen met een lach op hun gezicht.
Zwarte Piet is dus, met zijn verwijzingen naar ondergeschiktheid en domheid, een denigrerende en beledigende karikatuur van zwarte mensen. Dat kan niet worden ontkend door te stellen dat Zwarte Piet zwart is door het roet van de schoorsteen. Zodoende wordt de historische achtergrond van Zwarte Piet miskend.
Die beledigende betekenis heeft zich in de afgelopen jaren genesteld in onze samenleving. Daarom kan het zich uitdossen als Zwarte Piet niet langer worden opgevat als een onschuldig vasthouden aan traditie. Anno 2025 gaat het om een bewust statement, waarvan begrepen wordt – of op z’n minst genomen moet worden – dat dit racistisch is. Dat levert toereikende grond op voor strafrechtelijke vervolging.
De vrijheid van het Openbaar Ministerie om hier al dan niet het strafrecht in te zetten, wordt begrensd door het internationale recht. Het verdrag inzake de uitbanning van alle vormen van rassendiscriminatie gebiedt Nederland de gelijkheid van burgerrechten te verzekeren. Verder heeft het Europees hof voor de rechten van de mens uitgemaakt dat negatieve stereotypering van een groep kan leiden tot aantasten van het gevoel van eigenwaarde en zelfvertrouwen, waardoor het grondrecht van bescherming van het privéleven wordt geschonden.
Groepsbelediging is bovendien een misdrijf tegen de openbare orde. Het Openbaar Ministerie kan met vervolging krachtig begrenzen op welke wijze het ‘maatschappelijk leven’ in ons land naar de heersen norm behoort te worden ingevuld.
Moet dan aangifte worden gedaan tegen iedere bejaarde oom of buurman die zich weigert te conformeren aan de huidige tijd? Dat is denkbaar, maar effectiever zal het zijn als de officier van justitie haarden als Staphorst en Yerseke in het vizier houdt.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant