Oorlog in Oekraïne Terwijl Rusland met vooruitzichten op economische samenwerking de Verenigde Staten probeert te paaien, moet de NAVO geld bij elkaar schrapen voor Oekraïne.
Een door de Russische oorlog getroffen gebouw in de oostelijke stad Kramatorsk, eind november.
Teleurgesteld, maar niet werkelijk verrast. De meeste ministers die woensdagochtend vroeg het NAVO-hoofdkwartier binnenliepen hadden de gesprekken tussen de VS en Rusland over Oekraïne, dinsdagavond in Moskou, op de voet gevolgd, maar niemand was verbaasd dat er na afloop geen enkele vooruitgang te melden was.
De Russische president Vladimir Poetin sprak ruim vijf uur met gezanten van de Amerikaanse president Donald Trump, onder wie diens schoonzoon Jared Kushner en Steve Witkoff. Het onderhoud duurde tot na middernacht.
Poetin zou zich volgens leden van het Russische team ‘kritisch’ hebben uitgelaten en goed duidelijk hebben gemaakt wat voor hem breekpunten zijn. Over de precieze inhoud van de bijeenkomst lieten ze weinig los.
Op de vraag of vrede door het gesprek dichterbij is gekomen, antwoordde de Russische onderhandelaar Joeri Oesjakov na afloop: vrede raakte in elk geval niet verder weg.
Volgens David van Weel (Buitenlandse Zaken, VVD) liet de lauwe reactie uit Moskou zien waar het probleem zit: „Rusland blijkt nog niet bereid tot concessies”. Zijn Duitse collega Johann Wadephul zei dat Rusland nog steeds niet laat zien klaar te zijn voor onderhandelingen over een serieus vredesplan. Poetin „moet een einde maken aan het getier en het bloedvergieten”, zei de Britse minister Yvette Cooper. „We zien dat Poetin niet van koers veranderd is”, zei Margus Tsahkna uit Estland. „Het is overduidelijk dat hij geen vrede wil.”
De Europese bondgenoten werden in de loop van woensdag door de Amerikanen nog niet op de hoogte gebracht van de details van de besprekingen in Moskou. De Oekraïense minister van Buitenlandse Zaken Andrii Sybiha zei in Brussel dat de Amerikaanse onderhandelaars aan Kyiv hebben gemeld dat de gesprekken positief zijn verlopen en dat de besprekingen tussen de VS en Oekraïne voortgezet moeten worden.
Na diverse mislukte pogingen om met Rusland tot een akkoord te komen over vrede in Oekraïne, ondernam het Witte Huis in de loop van het najaar opnieuw een poging. Het schuwt niet eigen belangen na te jagen. Een eerste vredesvoorstel van 28 punten las als een Russisch dictaat. Na Europese druk zijn een aantal onderwerpen uit de lijst gehaald, zoals Oekraïens lidmaatschap van EU en NAVO.
Naast het afgeslankte ‘puntenplan’ zouden de Amerikanen nog vier documenten hebben overhandigd in Moskou. De inhoud wordt geheimgehouden door het Kremlin. Het enige commentaar was: „Ze hebben allemaal betrekking op een vreedzame oplossing voor de crisis in Oekraïne”.
Duidelijk is dat Moskou en Washington over meer onderhandelen dan alleen over de oorlog in Oekraïne. Afgelopen week meldde The Wall Street Journal dat onder Europese inlichtingendiensten een papieren versie van een gezamenlijk Russisch-Amerikaans economisch plan circuleerde. NRC heeft dit niet kunnen inzien. Maar volgens de WSJ streven de twee partijen onder meer het delven van zeldzame aardmetalen in het Arctisch gebied na. Ook nu zei Oesjakov dat de onderhandelaars het hadden gehad over de „uitgebreide vooruitzichten voor toekomstige economische samenwerking”.
De Russische president Vladimir Poetin (derde van rechts) met zijn adviseur Joeri Oesjakov (vierde van rechts) en de directeur van het Russische investeringsfonds Kirill Dmitriëv (rechts).De onderhandelaar Steve Witkoff (tweede van links) en Trumps schoonzoon Jared Kushner (derde van links). De overige twee aanwezigen zijn vertalers.
De Amerikaanse onderhandelaars hadden na Moskou een afspraak met de Oekraïense president Zelensky gepland staan. Die werd afgezegd. De Russische onderhandelaar zei hierover dat de Amerikanen hadden „beloofd” rechtstreeks naar Washington te gaan om het besprokene met Trump te overleggen.
Veel duiders en kenners blijven twijfelen of Rusland wel werkelijk uit is op een staakt-het-vuren. Het feit dat het Kremlin toestaat dat er over zaken wordt gesproken wordt door sommigen gezien als een bewijs dat het menens is, maar door anderen juist als een slim spelletje om Washington af te leiden. Het vertraagt strafmaatregelen als sancties, en vertraagt steun aan Oekraïne.
„Witkoff spreekt niet voor Oekraïne, hij spreekt voor Donald Trump”, schrijft de Moskouse politicoloog Tatiana Stanovaja, die gevestigd is buiten Rusland. „De ontmoeting was nooit een onderhandeling. Het was een weloverwogen, ondubbelzinnige presentatie van de Russische voorwaarden.”
Intussen werkt Europa verder aan ‘plan B’: Rusland onder druk zetten en Oekraïne ondersteunen.
Van Weel: „Niemand gelooft dat Poetin vrijwillig bereid is om te praten of concessies te doen. Wij moeten hem dus naar die tafel dwingen. Dat doen we al door sancties die echt pijn doen.” Als dat, in combinatie met de enorme verliezen die Rusland lijdt op het slagveld, niet voldoende is, „dan moeten we méér druk zetten”.
Zo sprak de Europese Unie deze week af dat er vanaf eind volgend jaar geen vloeibaar gas meer uit Rusland geïmporteerd mag worden. Ook wordt al wekenlang koortsachtig gezocht naar een manier om bevroren Russische tegoeden, die in België worden beheerd, aan Oekraïne ter beschikking te stellen. Oekraïne heeft dringend geld nodig, maar België vreest Russische repercussies. Deze woensdag presenteerde de Commissie een voorstel over de omgang met de tientallen miljarden, in de hoop dat er eind deze maand op een EU-top een akkoord over wordt bereikt.
Ook binnen de NAVO wordt permanent gezocht naar geld voor Oekraïne. En dat is schrapen. Met de komst van Donald Trump begin dit jaar droogden de bijdragen uit de VS op. Secretaris-generaal Mark Rutte sprak in de zomer met Trump af dat Europese landen maandelijks voor 1 miljard dollar aan wapens in de VS kunnen kopen ten behoeve van Kyiv. Het gaat daarbij om wapens die alleen in de VS verkrijgbaar zijn, zoals raketten voor Patriot-afweergeschut.
Om dat voor elkaar te krijgen moet Rutte voortdurend „met de pet rond”, zoals hij het zelf omschreef. Tot nu is het steeds weer net gelukt om 1 miljard per maand op te halen, het totaal staat nu op ruim 4 miljard. Rutte zei voorzichtig optimistisch te zijn dat ook het quotum voor december gevuld gaat worden. Voor komend jaar zou hij het liefst zien dat de inkoop omhoog gaat, van 12 miljard op jaarbasis naar 15 miljard.
In totaal heeft tweederde van het aantal NAVO-landen een bijdrage geleverd, zei Rutte na afloop van de vergadering. En zelfs niet-NAVO-landen Australië en Nieuw-Zeeland doen mee. Maar het is slechts een kleine groep Noord-Europese landen, waaronder Nederland, die met grote bedragen bijdragen aan het inkoopprogramma dat officieel ‘PURL’ genoemd wordt (‘Prioritised Ukraine Requirements List’). Van Weel rekende zijn collega’s voor dat als iedereen 0,25 procent van zijn bruto binnenlands product op tafel zou leggen er genoeg geld zou zijn én de bijdragen eerlijk verdeeld zouden worden. Nederland draagt nu 0,4 procent bij. Mocht de Europese Unie een manier vinden om de bevroren Russische tegoeden aan te spreken, dan zou een deel van dat geld ook naar de inkoop van wapens voor Oekraïne kunnen gaan.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Volg de laatste politieke ontwikkelingen in de VS op de voet
Source: NRC