Federica Mogherini begon haar politieke carrière als communist. Eenmaal gematigder schopte ze het tot hoge vertegenwoordiger Buitenlandse Zaken van de EU. Maandag werd de Italiaanse politicus gearresteerd op verdenking van misbruik van Europese fondsen.
is buitenlandredacteur van de Volkskrant. Eerder was hij correspondent in Oost-Europa en Zuidoost-Azië.
Als hoge vertegenwoordiger leidde Mogherini de European External Action Service (EEAS). In 2020 werd ze rector van het gezaghebbende College of Europe, dat onder de EEAS valt, en in 2022 werd ze bovendien directeur van een nieuwe postdoctorale diplomatenschool van de EU, onderdeel van het College. Bij de oprichting van deze ‘Diplomat Academy’ zou Mogherini misbruik hebben gemaakt van haar relaties, van vertrouwelijke informatie, en uiteindelijk van Europese fondsen. Tegelijk met haar werd ook Stefano Sannini gearresteerd, die tot vorig jaar secretaris-generaal was van de EEAS.
De rechten voor de Diplomat Academy zouden via een tender worden verkocht, en de verdachten zouden vooraf op de hoogte zijn geweest van de zeer vertrouwelijke plannen van de EEAS. Dankzij die voorkennis kwam de diplomatieke topschool terecht bij het College of Europe, en kon Mogherini in 2022 directeur worden van het nieuwe instituut.
Toen Mogherini als student haar eerste stappen in de Italiaanse politiek zette, was ze nog links. Heel erg links, zo leek het. Ze begon in de communistische jeugdbeweging en werkte zich van daaruit op in een old boys network, tree voor tree de ladder op in de linkse Democratische Partij die was gevormd toen de Communistische werd opgeheven. ‘Ze reisde van radicaal-links naar het midden’, schreef columnist Sohrab Ahmari in The Wall Street Journal. Ze begon in een omgeving die pro-Palestijns was, tegen racisme en tegen apartheid, maar volgens Politico was er niets dat suggereerde dat ze ‘radicaler was dan een brave student met allemaal tienen’.
Ze beklom de partijladder tot ze in de EU-top alles en iedereen kon ontstijgen. Helemaal vanzelf ging dat niet. Voor haar critici was Mogherini te links, te jong, te pro-Russisch, en was haar cv te mager. Voor Italië was haar benoeming in Brussel in 2014 een erezaak en een zaak van nationale trots. Dat ze links was betekende niets, schreef de Italiaanse pers. Mogherini stond met Yasser Arafat op de foto, maar welke wereldleider heeft hem niet ontmoet, zei oud-minister van Buitenlandse Zaken Gianfranco Fini: ‘Arafat had de Nobelprijs voor de Vrede gekregen. Je kon niet om hem heen.’ Ook haar ontmoetingen met Vladimir Poetin betekenden niets, benadrukten de Italiaanse media: ‘Angela Merkel sprak Poetin regelmatig, en daar zei ook niemand iets van.’
Mogherini was met een Erasmusbeurs naar Parijs geweest, en met buitenlandse zaken als specialisme was ze van de ene commissie naar de andere geklommen. In 2008 werd ze parlementslid omdat ze aan de beurt was. Ook daar klom ze verder. 2014 was haar topjaar. In februari van dat jaar werd ze de jongste minister van Buitenlandse Zaken van Italië: 41 was ze pas, net twee jaar ouder dan de piepjonge premier Matteo Renzi.
Omdat ze vrouw was en blond en jong en minister werd ze daarna voor het eerst ook in het buitenland opgemerkt, en daar was het meteen raak. Zes maanden later werd ze al gekozen als de hoogste diplomaat van de Europese Unie, voluit: hoge vertegenwoordiger voor Buitenlandse Zaken en Veiligheid, zeg maar: de minister van Buitenlandse Zaken van de EU.
Zelf bagatelliseerde ze die verkiezing aanvankelijk. Ze snapte niet waarom premier Renzi zoveel energie in haar kandidatuur stak. De baan was een ‘lege huls’, zei ze, ‘de EU hééft geen buitenlandse politiek. Deze baan doet er eigenlijk niet toe.’ Bijna verpestte ze het nog door op Twitter te zeggen dat haar baas Renzi ‘net zo weinig van buitenlandse politiek wist als een scholier uit groep 5’, en nodig ‘een cursus’ op dat gebied moest volgen.
Haar baan als buitenlandchef plaatste haar als een spin in het web dat deze week tot haar val zou leiden. Van 2014 tot 2019 zat ze de EEAS voor, de diplomatieke dienst van Europa. In 2017 zette Forbes Mogherini op de zeventiende plaats in de wereldlijst van machtige vrouwen.
De EEAS was de dienst die in 2022 een de lucratieve diplomatieke topacademie voor diplomaten zou opzetten. Meerdere instituten vochten om de rechten om die academie te mogen onderbrengen. De diplomatenschool werd binnengehaald door het College of Europe, het eerbiedwaardige instituut waarvan Mogherini in 2020 rector was geworden. Onder haar leiding werd de door de EU gefinancierde postdoctorale opleiding voor diplomaten binnengehaald, en bij de lancering in 2022 werd Federica Mogherini daar bovendien de directeur.
De Belgische politie heeft haar nu gearresteerd, tegelijk met Stefano Sannini en een derde verdachte, die volgens de politie eveneens ‘uit diplomatieke kringen’ komt en van wie de naam niet bekend werd gemaakt. Er zijn invallen gedaan in hun woningen, bij de EEAS, en in de academie zelf. Volgens de officier van justitie is aan de invallen een jarenlang onderzoek naar misbruik van voorkennis en fondsen voorafgegaan: ‘Er bestaan sterke verdenkingen dat competitieregels zijn overschreden.’
De verdachten zouden kennis hebben van zeer vertrouwelijke informatie over de tender die was uitgeschreven. Door die kennis konden ze de academie wegkapen voor de neus van de andere instituten.
Mogherini, die een paar jaar de nationale trots van Italië was, zit nu voor verhoor in een cel. Volgens de Europese officier van justitie die de zaak behandelt, zijn de drie verdachten gearresteerd als ‘onderdeel van een onderzoek naar verdachte fraude die verband houdt met door de EU betaalde training van junior-diplomaten’.
Luister hieronder naar onze nieuwspodcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Source: Volkskrant