Het klimaatbeleid vergroot ongelijkheid, waardoor het draagvlak afkalft en verduurzaming van Nederland stagneert. Dat staat in een toonaangevend advies aan de overheid. Sociale huurders in Arnhem weten hoe het is om in de kou te staan: ‘We woeien hier van de bank af.’
is regioverslaggever van de Volkskrant in Oost-Nederland.
Net toen Fabienne Rol (39) en haar drie kinderen zouden gaan profiteren van een regeling die jaren als oneerlijk werd beoordeeld voor sociale huurders zoals zij, werd vorig jaar bekend dat diezelfde maatregel – de salderingsregeling voor zonnestroom – verdwijnt. Dus liggen er nu géén zonnepanelen op het dak van haar gerenoveerde eengezinswoning uit de jaren zestig.
In een tijd dat je wel gek was als je geen zonnepanelen nam, besloot de Arnhemse woningcorporatie Vivare dit ook voor hun sociale huurders mogelijk te maken. ‘Bedoeld om een kwetsbare groep te helpen bij het verlagen van hun maandlasten’, zegt Joost Wools, directeur vastgoed, tijdens een wandeling door Presikhaaf. In die wijk ‘met uitdagingen’ worden naast Rols huis nog 103 sociale huurwoningen gerenoveerd.
Door terugleverkosten die energiemaatschappijen tegenwoordig rekenen, en daarbovenop het wegvallen van de saldering per 2027, is het voordeel voor veel huurders verdampt. Vivare geeft bewoners daarom de keuze of ze bij een renovatie wel of niet zonnepanelen willen. ‘De woningcorporatie vraagt 15 euro per maand servicekosten voor zes panelen’, onderbouwt Rol haar besluit. ‘Zonde als het voor niks is.’
Noem het scheef, pech, ironisch; je zou kunnen onderbouwen dat het ronduit oneerlijk is. Jarenlang vergrootte het salderingsbeleid de maatschappelijke ongelijkheid. Omdat veel huizenbezitters ervan profiteerden en huurders niet, terwijl die er indirect wel aan meebetaalden. En nu woningbouwcorporaties die kloof proberen te dichten, schaft de overheid de maatregel af en profiteren minima wéér niet.
Het Nederlandse klimaatbeleid barst van dit soort ongelijkmakers, concludeert de Raad voor de leefomgeving en infrastructuur (Rli) woensdag in het advies Eerlijk verduurzamen: randvoorwaarden voor rechtvaardig beleid. ‘Vooral mensen in een kwetsbare maatschappelijke positie lopen de voordelen van verduurzaming mis’, verduidelijkt Rli-commissievoorzitter André van der Zande.
Het onrechtvaardigheidsgevoel dat daarmee gepaard gaat, draagt bij aan ‘het toch al afkalvende vertrouwen van mensen in de overheid’. Met die tendens zal de verduurzaming van Nederland verder stagneren, luidt de waarschuwing aan het volgende kabinet.
Een befaamde klimaatmaatregel die ongelijkheid vergroot is wat de ‘Tesla-subsidie’ is gaan heten. In een poging de CO2-uitstoot te verlagen, werd in 2010 zakelijk rijden met een elektrische auto fiscaal voordelig. Vanwege het beperkte en vooral dure e-auto aanbod, profiteerden vermogenden.
‘Er is niks mis mee dat mensen met een goed salaris een duurzame auto kunnen rijden’, zegt Van der Zande. ‘Het gaat erom dat er voor andere groepen te weinig aandacht is. Dat een nachtverpleegkundige door hogere accijns weer met hoge benzineprijzen wordt geconfronteerd.’
In haar sociale huurwoning heeft Rol, die ‘even zonder werk’ zit, andere zorgen. Ze hoopt dat ze in haar geïsoleerde huis met mechanische ventilatie nu snel van de schimmel op de muren af is. Ze is hoe dan ook dankbaar dat ze er warm bij zit deze kerst: ‘We woeien hier van de bank af.’
In focusgroepen bespeurde het Rli minder opgewekte sentimenten. De ‘doorsnee-Nederlander moet kromliggen’, kwam eruit, terwijl ‘rijken worden beloond met subsidie’. Ondertussen mogen ook grote bedrijven ‘hun gang blijven gaan’.
‘Wij concluderen dat mensen die zich niet gezien voelen in het verduurzamingsbeleid, noem ze Henk en Ingrid, gelijk hebben’, zegt Van der Zande. ‘Zij haakten af vanuit het idee dat de gehaktbal hun werd afgenomen, terwijl de prosecco-drinkende Tesla-rijder naar Ibiza kon blijven vliegen.’
De scheve verhouding is ontstaan door klimaatbeleid dat eenzijdig gericht was op de ‘burgers en bedrijven die veel vervuiling veroorzaken’. Het idee was ‘snel resultaat behalen, tegen lage kosten voor de overheid’, schrijft de raad die de politiek van gevraagd en ongevraagd advies voorziet. Ook kleine ondernemers zijn vaker in het nadeel.
Als de Rli opmerkt dat het rechtvaardiger moet, bedoelt ze ook ‘dat iedereen die kan meedoen, dit ook doet’. Veel vermogende mensen kunnen bijvoorbeeld gemakkelijk hun huis verduurzamen, maar doen dit niet of ontvangen subsidie terwijl ze de kosten ook zonder kunnen dragen.
De Rli ziet ook ongelijkheid in het feit dat rijken gemakkelijker de weg weten te vinden naar overheden en rechters, als ze bijvoorbeeld last hebben van een smerige fabriek – al is de kans op een ongezonde leefomgeving groter in buurten waar minima wonen.
Met een heffing op vervuilende consumptie, zo bepleiten de Rli-adviseurs, komt geld vrij om mensen met een kleinere beurs te compenseren. Voor de aanpak van hun huizen opperen ze een wijkaanpak. De Arnhemse Geitenkamp wordt daarbij als voorbeeld gesteld, waar een buurtklusbedrijf helpt in het bestrijden van energiearmoede.
Niet dat het altijd goed gaat in de Gelderse hoofdstad. De lening voor particuliere huizenbezitters in deze en andere gemeenten wordt door de Rli negatief beoordeeld, omdat ‘die in de praktijk vooral terechtkomt bij huishoudens met hogere inkomens’. Uit onderzoek van TNO blijkt dat de 10 procent rijkste huishoudens in Nederland ruim twee keer vaker een subsidieaanvraag doet dan de armste 10 procent.
Rond de Vrij Nederlandstraat in Presikhaaf, waar Rol woont, heeft voormalig postbode en vrachtwagenchauffeur Ronald de Vries (63) na lang wikken en wegen wél gekozen voor zes zonnepanelen op zijn sociale huurwoning. Hij heeft ze onmiddellijk aan het werk gezet. Naast de verlichte kerststal in de hoek brandt zijn felgekleurde kunstkerstboom, staan meerdere miniatuurdraaimolentjes en een treinbaantje dat door een winters landschap rijdt.
Door zijn verzakte ruggenwervels, waardoor hij drie jaar geleden volledig werd afgekeurd, duurt de opbouw van het op zonnestroom aangedreven kersttafereel wat langer. ‘Dit is nog maar de helft’, zegt hij, leunend op een elleboogkruk.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant