Overname In 2019 wilde PostNL zijn grootste concurrent Sandd overnemen. De ACM verbood het, maar gesteund door toenmalig staatssecretaris Mona Keijzer heeft het postbedrijf de overname alsnog doorgezet. Dat had volgens het College van Beroep voor het bedrijfsleven niet gemogen.
Herna Verhagen en Ronald van de Laar, de bazen van PostNL en Sandd Holding, lichten hun plannen toe na aankondiging van hun fusie (2019).
PostNL had Sandd nooit mogen inlijven. ’s Lands grootste post- en pakketbedrijf had zijn belangrijkste concurrent zes jaar geleden niet mogen overnemen. De Autoriteit Consument & Markt (ACM) heeft de overname in 2019 terecht verboden.
Dat heeft het College van Beroep voor het bedrijfsleven (CBb), de hoogste bestuursrechter in Nederland, dinsdag bepaald. Alle vier de beroepsgronden van PostNL falen. Het is de definitieve uitspraak in de al jaren slepende procedure over de overname van Sandd door PostNL.
Het CBb deed zijn uitspraak in een beroep dat was aangespannen door PostNL. Het post- en pakketbedrijf was het oneens met de blokkade tegen de fusie die de ACM in 2019 opwierp. Volgens PostNL en Sandd was de ‘fusie’, zoals beide partijen de overname voor 130 miljoen euro noemden, noodzakelijk om de dagelijkse brievenbezorging in Nederland overeind te houden. Elk jaar versturen consumenten minder brieven.
Toezichthouder ACM stelde destijds dat de overname de concurrentie op de postmarkt zou beëindigen. PostNL zou een te sterke marktpositie krijgen en de prijzen voor zakelijke klanten en consumenten zouden fors stijgen, met wel 30 tot 40 procent. Sandd – kort voor ‘Sort And Deliver’ – had destijds een aandeel van ongeveer een kwart van de markt voor zakelijke post. Elke grote overname moet in Nederland worden voorgelegd aan de ACM. Als de toezichthouder hem verbiedt, mag hij niet doorgaan. In het geval van Sandd is dat toch gebeurd.
Gesteund door toenmalig staatssecretaris Mona Keijzer (Economische Zaken, destijds CDA) heeft PostNL de overname alsnog doorgezet. Keijzer gebruikte daarvoor meteen na het ACM-verbod een nooit eerder gebruikt artikel in de Mededingingswet om de ACM te overrulen. Volgens haar was het in het algemeen belang dat de universele postdienst (UPD) – de bezorging van brieven en kaarten van consumenten en kleine zakelijke verzenders – gehandhaafd zou blijven.
Een overname van Sandd door PostNL was volgens Keijzer de enige manier om de UPD te kunnen handhaven. Maar dat was niet het geval, zo had de ACM al in 2019 vastgesteld; het College van Beroep voor het bedrijfsleven volgt nu de toezichthouder. Ook zonder overname van Sandd zou PostNL nog steeds de consumentenpost „onder economisch aanvaardbare omstandigheden” kunnen blijven bezorgen in een periode van drie tot vijf jaar na het besluit, aldus het CBb. Dat PostNL het afgelopen jaar verlies zegt te hebben geleden op de UPD, is niet relevant voor de beoordeling van het verbod op de fusie in 2019, vindt het CBb.
Keijzers beroep op het obscure artikel 47 van de Mededingingswet bleek eerder al illegaal. Het CBb gaf haar hiervoor in 2022 een tik op de vingers. Van het argument dat de overname van Sandd door PostNL goed zou zijn voor de werkgelegenheid voor postbodes, bleef eveneens weinig over. Het aantal postbezorgers daalde van 24.000 (2020) naar 16.000 (2024). Ook stegen de prijzen en nam de kwaliteit van de dienstverlening af. PostNL eist inmiddels subsidie voor het uitvoeren van de UPD, of weigert dat nog langer te doen.
Keijzer, nu demissionair minister van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening en van Asiel en Migratie namens BBB, wil niet reageren op de uitspraak van het CBb en op de prominente rol die zij heeft gespeeld in het postdossier. Een woordvoerder van een van haar huidige ministeries verwijst naar Economische Zaken.
Dat departement geeft dinsdagmiddag geen reactie op de uitspraak van het CBb, omdat het „geen deelnemende partij was in de zaak”. Die was immers tussen PostNL en de ACM. Volgens de woordvoerder is het vonnis van het CBb geen extra aanleiding om fundamenteel te gaan nadenken over de marktordening voor de post. „De Tweede Kamer heeft het debat en de behandeling [van de Postwet] tot nader order uitgesteld.”
PostNL stelt in een eerste reactie dat de uitspraak duidelijkheid geeft „over de toepassing van het beoordelingskader door de ACM van de situatie die zes jaar geleden voorlag”. Volgens een woordvoerder van het bedrijf gaat deze zaak „niet over de rechtsgeldigheid van de fusie”. Die vond immers plaats nadat Keijzer haar akkoord had gegeven.
Maarten Pieter Schinkel, hoogleraar mededingingseconomie & regulering aan de Universiteit van Amsterdam, pleit al langer voor een structurele hervorming van de Nederlandse postmarkt. Hij noemt het gelijk van ACM vandaag „volledig en zeer terecht” en vindt dat Economische Zaken nu moet doorpakken. „De postmarkt moet op de schop: óf streng reguleren, ook ten behoeve van zakelijke gebruikers, óf de markt herinrichten: de infrastructuur voor brievenpostbezorging losknippen en aanbesteden.” In 2019 waarschuwde Schinkel al dat de consument de dupe zou worden van de acquisitie van Sandd.
Schinkel: „Deze uitspraak van het CBb is nu het sluitstuk van het debat: dit monopolie had nooit gecreëerd mogen worden. Het ministerie zat fout onder Mona Keijzer destijds, en nog steeds. In de voorliggende nieuwe Postwet wordt PostNL nog meer marktmacht gegeven, door de bescherming van de regionale bezorgers tegen monopolieprijzen af te bouwen. We hebben een nieuwe visie op de postmarkt nodig.”
De overname van Sandd is niet meer ongedaan te maken. Het bezorgbedrijf is inmiddels geïntegreerd in PostNL. De verwachting is nu dat grote zakelijke klanten van PostNL, zoals drukkerijen en uitgeverijen, de schade die zij zeggen te lijden door de hoge posttarieven willen verhalen. Volgens het Koninklijk Verbond van Grafische Ondernemingen, de brancheorganisatie van drukkerijen, zijn de tarieven voor zakelijke post de afgelopen jaren met 150 tot 200 procent gestegen.
„Nu definitief vaststaat dat het huidige monopolie van PostNL onrechtmatig is ontstaan”, stelt het KVGO in een reactie, „is het noodzakelijk dat de overheid zo snel mogelijk ingrijpt in de huidige ongereguleerde monopoliepositie van PostNL, verantwoording aflegt over de ontstane situatie en duidelijkheid biedt over de schaderegeling richting bedrijven die jarenlang de rekening hebben betaald.”
Hoogleraar Schinkel benadrukt dat ook de overheid financieel schade heeft geleden. Niet alleen vanwege de langslepende juridische procedures maar vooral ook omdat de overheid waarschijnlijk te veel heeft betaald of gaat betalen aan monopolist PostNL voor de verspreiding van overheidspost als belastingenveloppen, stembiljetten en laatst nog het overheidsboekje met noodmaatregelen.
„De discussie over de post lijkt misschien een beetje achterhaald, want wie stuurt er nog een brief? Maar het is ook een mooie testcase: welke rol moet de overheid spelen om de juiste voorwaarden te scheppen voor een goed functionerende markt? Als het al niet lukt om zo’n tastbare brievenmarkt te reguleren of op te knippen, hoe moeten we dan ooit Big Tech-bedrijven als Google aanpakken?”
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Economieredacteuren nemen je mee in de discussies die zij op de redactie voeren over actuele ontwikkelingen
Source: NRC