Het Nederlandse beleid voor gevluchte Oekraïners gaat op de schop. In een Kamerbrief maakt demissionair minister Mona Keijzer (Asiel) bekend dat zij wil dat deze groep bijvoorbeeld ziektenkostenpremie gaat betalen.
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant.
Wat is de situatie nu?
Nederland volgt bij de opvang van Oekraïners het Europees beleid (de zogenoemde Richtlijn Tijdelijke Bescherming). Dat werd ruim twintig jaar geleden opgetuigd met het oog op een ‘massale toestroom van ontheemden’ naar de EU. Het doel was om te voorkomen dat lidstaten overspoeld zouden worden door asielaanvragen, mocht zich een oorlog voordoen.
Het Europese kader werd kort na de Russische invasie van Oekraïne, in februari 2022, van kracht en garandeert minimale rechten voor Oekraïners. De richtlijn zorgt onder meer voor directe toegang tot zorg, onderwijs en arbeid. Voor bijvoorbeeld gevluchte Syriërs gold dit nooit. Oekraïners mogen meer dan asielzoekers uit andere landen. EU-landen zetten de richtlijn overigens zelf om naar concreet beleid.
De Europese regeling werd meermaals door Brussel verlengd. Als gevolg van die verlengingen is de tijdelijke bescherming nog van kracht tot maart 2027. De plannen van demissionair bewindsvrouw Mona Keijzer (Asiel) moeten de regeling na die periode vervangen.
Waarom wil Keijzer het beleid veranderen?
Oekraïners in Nederland doen het relatief goed, bleek afgelopen zomer uit een rapport van Stichting voor Economisch Onderzoek. Begin 2025 waren er ruim 120 duizend Oekraïners in Nederland, van wie 70 procent zou kunnen werken. 64 procent was daadwerkelijk in loondienst. Zij waren voornamelijk werkzaam in de handel, horeca en via uitzendwerk.
Toch wil het kabinet dat zij uiteindelijk terugkeren naar Oekraïne. Den Haag zet daarbij in op vrijwilligheid. Het Wetenschappelijk Onderzoek- en Datacentrum (WODC) onderzocht deze zomer hoe bereidwillig Oekraïners zijn om terug te keren. Een vijfde zei te willen terugkeren zodra het veilig is, ongeveer de helft twijfelde. Het kabinet verwacht nu dat ongeveer veertigduizend Oekraïners willen meedoen aan een terugkeerprogramma.
Wat zijn de belangrijkste wijzigingen?
Het idee is dat Oekraïners in 2027 een verblijfsstatus voor drie jaar krijgen. Daar hoort volgens het kabinet bij dat zij gaan meedraaien als ‘gewone burgers’, wat onder meer inhoudt dat ze zorgpremie en volledig collegegeld moeten afdragen.
Omdat veel volwassen Oekraïners in Nederland werk hebben, verwacht Keijzer dat zij die lasten kunnen dragen. Dit betekent echter ook dat Oekraïners van de gemeentelijke opvang naar huisvesting moeten gaan. Hoe Keijzer (eveneens demissionair minister Volkshuisvesting) dat voor zich ziet, wordt uit haar Kamerbrief van vrijdag niet duidelijk.
Het kabinet wil in ieder geval voorkomen dat de asielketen overbelast raakt, wanneer de Europese bescherming straks vervalt. Op dat moment zouden de in Nederland verblijvende Oekraïners namelijk via de reguliere weg moeten instromen in de asielketen, dus via de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND), het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA) en de rechtspraak - instanties die momenteel al overbelast zijn. Het gaat tegen die tijd om zo’n 150 duizend Oekraïners.
De minister wil daarnaast de kosten van de opvang verlagen. Tot 2027 is 2,7 miljard euro per jaar gereserveerd, maar voor de jaren daarna is (nog) geen budget vrijgemaakt.
Hoe doet de rest van Europa het?
De Europese Commissie verwacht dat Oekraïners niet op korte termijn massaal terugkeren, daar is de situatie in het land nog te instabiel voor. Maar de Europese lidstaten vangen samen wel zo’n 4,4 miljoen Oekraïners op, waarbij Duitsland, Polen en Tsjechië de belangrijkste gastheren zijn. Logischerwijs is Nederland dus niet het enige EU-land dat zich beraadt op de toekomst. Meerdere lidstaten willen, net als Nederland, toe naar verblijfsvergunningen, variërend van één tot maximaal vijf jaar.
In meer Europese landen leeft de wens om de gunstige regelingen voor de groep af te bouwen. In Polen bijvoorbeeld liepen de spanningen tussen de nationalistische president Nawrocki en de pro-Europese premier Tusk recentelijk op vanwege de kwestie. Tusks regering wilde de steun aan de groep zonder aanpassingen verlengen, maar Nawrocki stak daar een stokje voor. Uiteindelijk werden de voorzieningen voor Oekraïners gekoppeld aan het hebben van een baan.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant