In dit blog houden we u op de hoogte van het laatste nieuws over de Tweede Kamerverkiezingen en de kabinetsformatie.
De woningbouw is prioriteit nummer één voor het nieuwe kabinet waarvan Jetten en Bontenbal graag het motorblok willen vormen.
Zij borduren daarbij voort op veel maatregelen die al door voorgaande kabinetten in gang zijn gezet, maar ze willen daarmee meer tempo maken. ‘We willen waar mogelijk bestaande bouw optoppen, voegen straatjes toe aan bestaande wijken en bouwen tegelijk nieuwe buurten en steden.’
30 procent van de nieuwbouw moet bestaan uit woningen voor de sociale huur, tweederde deel moet bestaan uit ‘betaalbare woningen’.
Om er meer vaart in te krijgen, willen de partijen fors schrappen in de mogelijkheden om bezwaar te maken tegen woningbouwprojecten. Mensen krijgen slechts één mogelijkheid om in beroep te gaan (stapelen van procedures wordt onmogelijk), er komen vaste uitspraaktermijnen en de drempels voor bezwaar en beroep gaan omhoog.
Woningdelen wordt makkelijker. Familie- en mantelzorgwoningen op eigen terrein worden vergunningvrij. Hospitaverhuur wordt makkelijker. Voor gemeenten wordt het eenvoudiger om zelf grond tegen redelijke prijzen aan te kopen. Voor de langere termijn komen er 21 grootschalige nieuwbouwlocaties. ‘Dat kunnen nieuwe wijken zijn, maar ook nieuwe steden.’
Raoul du Pré
Als het aan D66 en het CDA ligt, bouwt het komende kabinet de hypotheekrente af, blijft de Spreidingswet voor asielzoekers bestaan en wordt voor automobilisten het rekeningrijden ingevoerd. Ook wordt het moeilijker om bezwaar te maken tegen woningbouwprojecten.
Dat schrijven de partijleiders Rob Jetten (D66) en Bontenbal (CDA) in hun gezamenlijk stuk dat zij ‘Uitnodiging’ hebben gedoopt. Daarin proberen zij andere Tweede Kamerfracties over te halen met hen in zee te gaan. ‘Dit is een uitgestoken hand’, aldus het duo. ‘Een uitgestoken hand aan partijen die met ons willen werken aan een plan om Nederland weer vooruit te helpen.’
Zij sturen het stuk ook alle gemeenten, provincies, vakbonden, werkgevers en maatschappelijke organisaties, met het verzoek om ook ‘mee te bouwen aan de toekomst van Nederland’.
Informateur Buma bespreekt het stuk de komende dagen met alle andere fractieleiders in de Tweede Kamer. De bedoeling is dat uit die gesprekken blijkt of voldoende andere partijen willen aanhaken en op z’n minst mee willen praten over de verdere uitwerking van de plannen.
Raoul du Pré
D66 en CDA hebben volgens Rob Jetten ‘grote knopen doorgehakt’ tijdens hun inhoudelijke onderhandelingen over een toekomstig kabinet. Henri Bontenbal spreekt over een ‘vrij gedetailleerd plan met concrete keuzes’.
Dinsdagmiddag rond 17.00 uur presenteren de leiders van D66 en CDA het resultaat van de onderhandelingen die zij afgelopen drie weken met elkaar voerden over de toekomst van Nederland. Het gaat onder meer om de politieke keuzes die het duo maakt op het gebied van economie, woningbouw en stikstof.
Lees hier het hele bericht van politiek verslaggever Natalie Righton.
Het demissionaire kabinet neemt afstand van een verdachtmakende tweet van vicepremier Mona Keijzer (BBB) over de NOS. Dat meldt de omroep vrijdag.
Eerder deze week maakte de omroep zijn vertrek van X bekend, vanwege de desinformatie en haatreacties die op het platform rondgaan. Daarop reageerde een anonieme gebruiker: ‘Maar wie moet hier dan voortaan de beslist betrouwbare informatie van het ministerie van gezondheid van Hamas letterlijk overtikken?’. Keijzer schreef op haar beurt: ‘Dat blijven ze doen. Ze krijgen hier alleen geen weerwoord meer. Lekker rustig.’
Demissionair premier Schoof zou Keijzer op de uitlating hebben aangesproken. Dat gebeurde niet tijdens de ministerraad, maar volgens de NOS wel ‘rond die wekelijkse vergadering van het kabinet’. De omroep citeert de demissionaire premier vanavond: ‘Zij hebben de vrijheid om hierover besluiten te nemen. Dat is niet aan de overheid of de politiek.’ Voor aanvang van de ministerraad reageerde minister Hermans (VVD) eveneens kritisch. Dat zou ook voor defensieminister Brekelmans hebben gegolden.
Het bericht kwam de BBB-bewindsvrouw ook op kritiek van de Tweede Kamer te staan. Keijzer nam haar woorden desondanks niet terug en weigerde, ten overstaan van journalisten, verdere toelichting te geven. ‘Voor kritiek staat de deur open bij de NOS. Voor verdachtmakingen niet’, reageerde NOS-hoofdredacteur Giselle van Cann eerder vandaag.
Maartje Geels
Eerste Kamerlid namens de BBB Arie Griffioen stapt over naar D66. Dat schrijft hij in een brief aan Eerste Kamervoorzitter Mei Li Vos. De BBB is hem te rechts geworden. Hij volgt daarmee senator Robert Croll, die deze zomer al van fractie wisselde in de Eerste Kamer.
Griffioen schrijft dat de BBB zich ‘steeds nadrukkelijker’ heeft ‘gepositioneerd aan de rechterzijde van het politieke spectrum’ en dat dit hem tot een ‘diepgaande innerlijke en politieke afweging gebracht heeft. Griffioen, afkomstig uit de lokale politiek in Zandvoort, voerde onder meer het woord over asiel. Hij is het er niet mee eens dat de BBB zich tegen de spreidingswet keerde.
Het is een hard gelag voor BBB. De partij werd na de Provinciale Statenverkiezingen in 2023 de grootste partij met zestien zetels, maar daar zijn er nu nog maar twaalf van over. GL-PvdA is met veertien zetels nu de grootste fractie. Eerder deze zomer stapte ook senator Croll over naar D66. Dat is zeer opmerkelijk, aangezien de partijen op gebied van landbouw en stikstof elkaars tegenpolen zijn.
Fractievoorzitter Lagas van de BBB zegt ‘overvallen’ te zijn door het besluit van Griffioen, dat zij in de media moest vernemen. ‘We zijn wel een einzelgänger kwijt, wat het in de fractie ook wel een beetje makkelijker maakt’, aldus Lagas.
D66 heeft nu zeven senatoren. Het is een welkome opsteker voor de partij in de formatie, waarbij ook gekeken moet worden naar het behalen van meerderheden in de Eerste Kamer. Een coalitie die in beide Kamers een meerderheid heeft is echter nog steeds niet voorhanden.
D66-leider Rob Jetten laat op X weten dat Griffioen wat hem betreft ‘een zorgvuldige afweging’ heeft gemaakt. ‘Gedreven door zijn overtuiging dat hij alleen vanuit een plek die past bij zijn waarden het verschil kan maken.’
Dylan van Bekkum
Na zo’n anderhalve week te hebben gesproken met deskundigen uit verschillende werkvelden, beginnen D66 en het CDA met het schrijven van een conceptdocument. Deze tekst moet aantrekkelijk zijn voor andere partijen om mee te doen aan een nieuwe regering, zeiden Rob Jetten (D66) en Henri Bontenbal (CDA) voorafgaand aan de ontmoeting met informateur Sybrand Buma (CDA).
De formerende partijen proberen elkaar in deze fase van de formatie te vinden op vijf belangrijke thema’s: asiel, wonen, stikstof, defensie en klimaat. Daarvoor spraken de onderhandelaars van beide partijen deze en vorige week niet alleen met elkaar, maar ook met deskundigen uit verschillende werkvelden.
Daar komen de komende tijd geen experts meer bij, hebben de partijleiders vandaag laten weten. Hoewel CDA-leider Bontenbal vorige week zei dat er gedurende de gesprekken met deskundigen ook al werd geschreven, gaat de focus nu helemaal op het conceptdocument, waarbij andere partijen zich later kunnen aansluiten. Vandaag beginnen de partijleiders en hun secondanten met schrijven over migratie, wonen en stikstof, aldus Jetten.
Informateur Buma zei gisteren te mikken op 9 december als deadline voor de concepttekst. Eerder wordt lastig, voegde hij toe. Jetten en Bontenbal denken dat er voor die datum iets op tafel kan liggen waarmee ze met andere partijen in gesprek kunnen gaan.
Jasper Daams
D66-leider Rob Jetten en Henri Bontenbal (CDA) gaan vandaag met informateur Sybrand Buma in gesprek over de begroting en het economisch beleid. Vanmiddag ontvangen zij een reeks deskundigen, onder wie Kim Putters van de Sociaal-Economische Raad, Ingrid Thijssen van werkgeversorganisatie VNO-NCW en FNV-voorzitter Dick Koerselman.
De gesprekken beginnen om 11.00 uur. Dan ontvangt Buma de twee partijleiders en hun secondanten Jan Paternotte (D66) en Bart van den Brink (CDA). Een half uur later schuiven ambtenaren van het ministerie van Financiën aan, in de loop van de dag gevolgd door in totaal acht experts. Vorige week spraken Jetten en Bontenbal al met tientallen deskundigen over onderwerpen als wonen, stikstof, asiel en klimaat.
De bedoeling is dat Jetten en Bontenbal na drie weken onderhandelen op 9 december een concept-regeerakkoord presenteren. Daarna krijgen andere partijen de mogelijkheid om zich bij de plannen van D66 en CDA aan te sluiten.
Daan de Vries
D66 en CDA willen volgende week ook op informele basis met andere partijen praten, zei D66-leider Rob Jetten na afloop van de eerste week onder leiding van informateur Sybrand Buma. De twee partijen zijn op dit moment bezig met het opstellen van een document dat de basis moet vormen voor een regeerakkoord. Andere partijen zouden zich daar dan bij aan moeten sluiten.
Volgens Jetten is het belangrijk om in deze fase al met andere partijen te spreken, omdat meerdere van hen nodig zijn om uiteindelijk ‘die inhoudelijke agenda voor elkaar te boksen’. Jetten zegt dat het om verschillende partijen en Kamerleden gaat. Het is nog niet de bedoeling dat er over de inhoud wordt onderhandeld. Wel willen D66 en CDA kijken hoe anderen naar hun plannen kijken.
CDA-leider Henri Bontenbal benadrukte dat er geen andere partijen aan de onderhandelingstafel worden uitgenodigd voordat er een akkoord is tussen zijn partij en D66.
Informateur Sybrand Buma vindt het een goede zaak dat Jetten en Bontenbal in informele sfeer aan de koffie gaan met andere partijleiders, in plaats van er officiële gesprekken van te maken. ‘Om echt af te tasten: hoe sta je erin en hoe denk je samen te kunnen werken.’ Hij sluit niet uit dat het later toch tot gesprekken komt met ook hem erbij.
Afgelopen week hebben Jetten en Bontenbal gesprekken gevoerd met deskundigen over de economie, stikstof, asiel en klimaat. Daarbij is ook al aan teksten geschreven, aldus Bontenbal. Maandag wordt nog gesproken over de financiën en economische hervormingen, een dag later komt het Centraal Planbureau langs. Buma: ‘Dan hoop ik dat we een eind op weg zijn in het maken van de keuzes.’
Thom Canters
PVV-leider Geert Wilders wordt de tweede plaatsvervanger van de nieuw verkozen Tweede Kamervoorzitter Thom van Campen. Dat maakte Van Campen eerder donderdag bekend, voorafgaand aan een debat. Van Campen wordt in eerste instantie vervangen door Wieke Paulusma (D66), maar als ook zij niet kan, neemt Wilders de voorzittershamer over in de plenaire zaal.
Op X schrijft Wilders dat ‘iemand ervoor moet zorgen dat het Presidium zich klein maakt en zich vooral - bij voorkeur alleen - met zaken als koffie en wc-papier bezighoudt’.
Wilders’ partijgenoot Martin Bosma moest eerder deze week zijn positie als Kamervoorzitter afstaan aan Van Campen. Bosma verloor na drie rondes van de VVD'er. Wilders was eerder ook ondervoorzitter van de Kamer, in de periode dat Gerdi Verbeet Kamervoorzitter was (2006-2012).
Naast Wilders en Paulusma zijn ook de Kamerleden Marjolein Moorman (GroenLinks-PvdA), Harmen Krul (CDA), Joost Eerdmans (JA21) en Ingrid Michon-Derkzen (VVD) toegetreden tot het dagelijks bestuur van de Tweede Kamer.
ANP
Informateur Sybrand Buma spreekt morgen opnieuw met Henri Bontenbal (CDA) en Rob Jetten (D66) en hun secondanten. Op tafel liggen de thema’s defensie en veiligheid. In het kader daarvan zal ook een vertegenwoordiging van de Navo aanschuiven. Beide partijen hebben zich in hun verkiezingsprogramma gecommitteerd aan de Navo-norm van 3,5 procent en beide willen daarnaast de steun aan Kyiv volhouden.
Vandaag spraken de partijleiders, die de komende weken samen een formatieplan schrijven, over het stikstofprobleem, de landbouw en de natuur. De twee partijen lagen wat dat betreft voorheen niet op één lijn, erkende D66-leider Jetten vanmorgen. Inmiddels willen beide partijen de stikstofuitstoot fors terugdringen om vergunningverlening weer op gang te brengen.
‘Het is het bewijs dat er lang stilstand is geweest en dat het nodig is dat er knopen worden doorgehakt’, reageerde Buma na afloop. Tot concrete afspraken hierover kwam het nog niet: daarvoor is het volgens de informateur nog te vroeg in het proces.
Maartje Geels
De verkiezing van de voorzitter van de Tweede Kamer vergde dinsdag drie spannende stemrondes. VVD’er Thom van Campen kreeg uiteindelijk de voorkeur. Lees hier het profiel van Yvonne Hofs.
Thom van Campen (VVD) is de nieuwe voorzitter van de Tweede Kamer. De pas 35-jarige Van Campen is de jongste voorzitter ooit. Hij versloeg dinsdag in enkele stemronden eerst Tom van der Lee (GL-PvdA) en daarna zittend voorzitter Martin Bosma (PVV).
In de eerste twee stemronden kwam Bosma nog met de meeste stemmen uit de bus, maar na het afvallen van Tom van der Lee, kwam er een hergroepering op gang. Veruit de meeste stemmen die eerst nog naar Van der Lee gingen, kwamen in de derde ronde uiteindelijk bij Van Campen terecht. Hij kreeg 79 stemmen, Bosma 69.
Van Campen heeft, in vergelijking met zijn concurrenten, weinig dienstjaren: hij is pas 4,5 jaar Kamerlid. Hij wees er vanmiddag echter op dat de nieuwe Kamer gemiddeld ook jong is, met veel dertigers en veertigers, en dat hij in die zin de representant is van een nieuwe politieke generatie. De meeste Kamerleden zitten er bovendien korter dan hij.
Hij beloofde de Kamer positief en met optimisme te gaan voorzitten en daarin iedereen gelijk te behandelen: ‘Mijn partij-jas gaat aan de kapstok.’ Verder beloofde hij ervoor te zorgen dat iedereen aan bod komt: niet alleen de goedgebekte, uitgesproken Kamerleden maar ook de wat afwachtender mensen ‘die nog zoekende zijn’.
Raoul du Pré
De voorzittersverkiezing in de Tweede Kamer wordt een strijd tussen zittend voorzitter Martin Bosma en zijn uitdager Thom van Campen (VVD).
De derde kandidaat, Tom van der Lee (GL-PvdA), viel dinsdagavond na twee stemronden van de geheime stemming af. Hij kreeg in de tweede ronde uiteindelijk 32 stemmen.
In de derde en beslissende stemronde gaat het nu dus tussen Van Campen (49 stemmen in de tweede ronde) en zittend voorzitter Martin Bosma, die 67 stemmen kreeg.
Aangenomen dat in elk geval de meeste Kamerleden op de linkerflank tot nu toe op Van der Lee stemden, en gezien de weerzin op die flank tegen de PVV, lijkt Van Campen nu goede papieren te hebben voor de eindoverwinning.
Raoul du Pré
Tom van der Lee (GL-PvdA) is de derde kandidaat die zich als kandidaat-voorzitter presenteert aan zijn collega-Kamerleden. Aan ervaring geen gebrek. Hij is al jaren ondervoorzitter, zat al bijna vierhonderd plenaire debatten voor, leidde de parlementaire enquête naar de aardgaswinning in Groningen en wil nu vooral een voorzitter worden die de reputatie en het gezag van de Kamer verbetert. Dat vergt ook wat van zijn ambtsgenoten, waarschuwt hij: ‘We zullen de mooie woorden over het verbeteren van de politieke cultuur ook in de praktijk moeten realiseren.’
Als voorzitter wil hij ‘de democratie helpen vieren, en helpen uitventen’, terwijl hij, net als Bosma en Van Campen, volstrekt neutraal wil zijn en ‘boven de partijen zal staan’.
Op één punt onderscheidt Van der Lee zich scherp van Bosma. Die laatste wilde onlangs niet reageren toen bleek dat twee PVV-Kamerleden actief AI-afbeeldingen van toenmalig GL-PvdA-leider Frans Timmermans verspreidden. Timmermans kreeg daarop te maken met tientallen doodsbedreigingen.
Bosma herhaalde ook vandaag dat het niet binnen zijn bevoegdheid lag om de PVV’ers tot de orde te roepen. Dat zou zijn onpartijdigheid in de weg staan, omdat hij dan van álles wat Kamerleden buiten de zaal doen en zeggen iets moet gaan vinden.
Van der Lee is dat niet met Bosma eens. ‘Als je een omgeving creëert waarin gefaciliteerd wordt dat politici worden bedreigd, vind ik dat je als Kamervoorzitter moet normeren. Daar moet je betrokkenen op aanspreken. Daar heb je formeel geen bevoegdheid toe, maar je kunt het publiekelijk wel doen door mensen erop aan te spreken en te vragen: waarom heb je dit gedaan?’
Het debat is nu geschorst. Rond 18.00 uur gaat de Kamer stemmen.
Raoul du Pré
VVD’er Thom van Campen (35) wil een positief ingestelde, optimistische voorzitter van de Tweede Kamer worden, zei hij vanmiddag in zijn presentatie.
Hij realiseert zich dat er vragen zijn over zijn relatieve gebrek aan ervaring, naast de routiniers Martin Bosma en Tom van der Lee, maar hij poogt dat om te buigen in zijn voordeel. ‘Het wordt lastig om te ontkennen dat ik 35 jaar ben, maar deze Kamer heeft een gemiddelde leeftijd van slechts 44 jaar. Ik ben er trots op dat deze Kamer een grote lichting met dertigers en veertigers heeft, mensen met idealen.’
Waarop hij zich haast te zeggen dat ongetwijfeld ook de 50Plus-fractie nog vol idealen zit.
Van Campen lijkt zich er tevens van bewust dat zijn partij, de VVD, op dit moment niet bij alle fracties in een gunstig daglicht staat. Hij benadrukt dan ook dat zijn partij-jas ‘aan de kapstok hangt’ vanaf het moment dat hij wordt gekozen. ‘Ik wil er zijn voor alle 149 andere leden, in absolute onafhankelijkheid.’
Raoul du Pré
In de Tweede Kamer zijn de kandidaten voor het voorzitterschap vanmiddag begonnen aan hun presentaties. Martin Bosma (PVV), Tom van der Lee (GL-PvdA) en Thom van Campen (VVD) moeten antwoord geven op de tientallen vragen die de vijftien Kamerfracties eerder vanmiddag aan hen stelden.
Die komen in grote lijnen hierop neer: hoe denkt de nieuwe voorzitter de orde te gaan handhaven, hoe wil hij een goede medewerkgever zijn voor het personeel van de Kamer en hoe denkt hij de Kamer naar buiten toe te vertegenwoordigen?
Dat laatste was voor PVV’er Bosma in de afgelopen twee jaar een probleem, bijvoorbeeld bij de slavernijherdenking, waar hij niet welkom was vanwege uitspraken uit het verleden. Vele fracties stelden daar kritische vragen over.
Ook zijn er Kamerleden, op de linkerflank, die weliswaar hun waardering betuigden voor de manier waarop Bosma debatten leidt, maar die toch niet op hem gaan stemmen vanwege zijn politieke profiel. In de woorden van Denk-Kamerlid Dogukan Ergin: ‘Wij blijven bij onze conclusie dat iemand die jarenlang partijideoloog was van de PVV nooit Kamervoorzitter had mogen worden.’
Bosma bijt intussen het spits af met zijn presentatie. Hij beroept zich op het feit dat de rust in de ambtelijke organisatie onder zijn leiding is hersteld (na het pijnlijke afscheid van voormalig voorzitter Arib) en op de ervaring die hij inmiddels heeft opgebouwd: ‘Ik wil een stabiele, bijna saaie factor zijn in de politieke chaos die er af en toe is.’
Raoul du Pré
Drie kandidaten hebben zich inmiddels gemeld voor het voorzitterschap van de Tweede Kamer. Eerder deze week stapte al Kamerlid Thom van Campen (35) naar voren, die sinds maart 2021 voor de VVD in het parlement zit en afgelopen maanden als ondervoorzitter optrad. Wordt hij verkozen, dan zou hij de jongste Kamervoorzitter ooit zijn.
De VVD’er neemt het op tegen een oudgediende: PVV’er Martin Bosma (61) maakte zijn verwachte kandidaatstelling vanmiddag officieel bekend. Bosma, die geldt als PVV-partijideoloog, heeft momenteel de voorzittershamer van het parlement in handen.
Hij lichtte zijn kandidatuur schriftelijk toe: ‘Het zijn onstuimige politieke tijden. Kabinetten zitten korter dan gepland’, begint hij zijn brief. Het recentste kabinet, Schoof, was 337 dagen in functie: het was uiteindelijk Bosma’s partij de PVV die de stekker uit de samenwerking trok. In zijn brief benadrukt de PVV’er verder dat hij punctueel is en debatten niet laat uitlopen.
Op hem klinkt echter ook kritiek dat hij in het parlement te veel laat passeren van met name de rechterflank van de Kamer. Zijn voorganger Gerdi Verbeet bekritiseerde Bosma onlangs in de Telegraaf. Volgens oud-voorzitter Verbeet had hij moeten ingrijpen tegen de twee PVV-Kamerleden die AI-afbeeldingen van Frans Timmermans op sociale media hadden geplaatst. Op die plaatjes werd gereageerd met doodsbedreigingen.
Bosma zit sinds 2006 in de Tweede Kamer en is daarmee een van de langstzittende parlementariërs. Hij was jarenlang ondervoorzitter en werd in 2023, na de verkiezingsoverwinning van de PVV, tot voorzitter verkozen. Toen nam hij het op tegen GroenLinks-PvdA-Kamerlid Tom van der Lee (61).
Ook Van der Lee maakte zondag bekend dat hij opnieuw een gooi doet naar het voorzitterschap. In een brief aan zijn Kamercollega’s schrijft hij de ‘kracht van de democratie’ meer te willen vieren en versterken, onder meer door de ‘politieke cultuur te verbeteren’. Daarnaast waarschuwt hij dat ‘autocratische krachten steeds meer terrein winnen’ in de wereld.
Het is niet ondenkbaar dat tegen hem zal werken dat partijgenoot Mei Li Vos vorige maand tot voorzitter van de Senaat werd verkozen. De Eerste en Tweede Kamer hebben doorgaans voorzitters van een andere politieke kleur.
In zijn brief lijkt Bosma zich op zijn beurt te richten tot zijn collega’s die een stem op zijn relatief jonge en minder ervaren VVD-collega overwegen: ‘In een onstuimige periode met veel doorstroming in de Kamer is senioriteit van doorslaggevend belang. Dit is geen tijd voor experimenten.’ Afgelopen week namen 70 Kamerleden afscheid, daar kwamen 55 nieuwelingen voor in de plaats.
Kandidaten kunnen zich nog tot maandag 12.00 uur melden, dinsdag wordt bekend wie de nieuwe voorzitter wordt.
Maartje Geels
D66-informateur Hans Wijers doet alsnog een stap terug. Aanleiding is een privé-uitspraak die hij via app zou hebben gedaan en die zijn positie als informateur zou schaden. ‘In dat 1-op-1-bericht heb ik spontaan uitspraken gedaan die je weloverwogen nooit zou doen’, zegt hij in een verklaring. ‘Nu die uitspraken publiek zijn geworden, zou dat mijn positie als onbevangen informateur kunnen schaden.’
Wijers (D66) zou VVD-leider Dilan Yesilgöz in privéappjes 'die feeks van de VVD' hebben genoemd, schrijft NRC. Eerder was Wijers al onder vuur komen te liggen vanwege uitspraken die hij zou hebben gedaan op een verkiezingsavond voor ondernemers. Daar zou hij Yesilgöz 'een leugenaar' hebben genoemd. Hoewel hij zich deze uitspraken niet kon herinneren, bood hij daar wel zijn excuses voor aan.
Vanochtend ontstonden er twijfels of die uitspraken wel aan Wijers mogen worden toegeschreven. Journalist en oprichter van Follow the Money Eric Smit, die die avond deel uitmaakte van hetzelfde panel, schreef op LinkedIn dat hij de uitspraken over Yesilgöz en de VVD heeft gedaan, en niet Wijers.
Partijleiders Jetten en Bontenbal schaarden zich vanochtend nog achter de oud-minister. Wijers wordt niet vervangen als informateur, meldt D66-partijleider Rob Jetten op X. De andere informateur Sybrand Buma gaat alleen verder, 'om geen tijd te verliezen'.
Avinash Bhikhie
D66-leider Rob Jetten en CDA-leider Henri Bontenbal hebben partijen in de Tweede Kamer gevraagd om samen het vertrouwen van het volk in de politiek te herstellen. ‘Laten we ervoor zorgen dat we ondanks alle politieke kleurverschillen met respect het debat met elkaar blijven voeren, omdat mensen in het land dat van ons verwachten’, zei Jetten vanochtend direct bij aanvang van het Kamerdebat over de verkiezingsuitslag.
Volgens Jetten hebben miljoenen Nederlanders, na een ‘lange periode van geruzie’, nu gekozen voor ‘politici die elkaar de hand willen reiken’. De verkiezingswinnaar benadrukt dat hij vindt dat niet ‘alle positieve krachten’ in de Tweede Kamer de verantwoordelijkheid dragen voor een stabiel en daadkrachtig landsbestuur, ‘zodat mensen thuis weer het vertrouwen krijgen dat de politiek kan leveren om het leven beter te maken’. De D66-leider vindt dat partijen daarom ‘niet alleen naar de onderlinge verschillen moeten kijken, maar ook moeten samenwerken waar het kan’.
‘We zullen het vertrouwen van kiezers samen moeten terugwinnen’, zei ook CDA-leider Bontenbal. Hij stelt dat Nederlanders snakken naar een ‘nieuwe politieke cultuur’ waarin ‘het landsbelang boven partijbelang gaat’. Hij hoopt op een toekomstige coalitie die er niet constant op uit is om de oppositie ‘klem te zetten’ of vice versa: dat de oppositie er alleen maar op uit is om de coalitie ‘pootje te haken’. Bontenbal: ‘Laten we met elkaar uit de loopgraven komen.’
Dat het CDA nu met D66 de komende drie weken samen gaat schrijven aan een concept-regeerakkoord, noemt Bontenbal ‘de meest realistische vervolgstap om stilstand te voorkomen’. ‘We zouden ook achterover kunnen leunen en het aan anderen overlaten, maar dat doen we niet: een lange formatie zet ons land nog verder op achterstand’, aldus Bontenbal. Ook Jetten hoopt op een snelle kabinetsformatie.
Beide partijleiders zullen onder leiding van informateurs Hans Wijers (D66) en Sybrand Buma (CDA) alvast hun plannen op het gebied van migratie, wonen, stikstof, economie, defensie en financiën op papier zetten. Dit plan wordt op dinsdag 9 december gepresenteerd aan de Kamer. Het is daarna aan andere partijen om zich eventueel aan te sluiten bij de plannen.
De derde partij van het land, de VVD, had het logischer gevonden als de VVD in deze fase ook al had mogen aansluiten bij het schrijfproces. Nu dat niet zo is, vreest Yesilgöz vertraging of ‘de opbouw naar een links kabinet’.
Natalie Righton
D66-leider Rob Jetten houdt de deur naar een minderheidskabinet nadrukkelijk open. In het debat over het vervolg van de formatie heeft hij de twee informateurs vandaag opgeroepen niet op zoek te gaan naar meerderheden in beide Kamers.
Jetten wil dat de informateurs een voorschot te nemen op een kabinet dat kan rekenen op ‘voldoende steun’ in het parlement. Hij formuleerde die opdracht in de motie die naar alle waarschijnlijkheid op steun van de Tweede Kamer kan rekenen. Ook zal de Kamer instemmen met de benoeming van Hans Wijers (D66) en Sybrand Buma (CDA) als de informateurs die de volgende fase van de formatie zullen begeleiden.
Lees hier het hele nieuwsbericht van politiek verslaggever Avinash Bhikhie.
De Tweede Kamer debatteert vandaag vanaf 10.15 uur over de verkiezingsuitslag en het verslag van verkenner Wouter Koolmees. Na gesprekken met alle fractievoorzitters heeft Koolmees geadviseerd om D66-leider Rob Jetten en CDA-leider Henri Bontenbal de formatie te laten beginnen.
Jetten en Bontenbal zouden de komende weken moeten praten over een ‘positieve agenda’ met plannen voor belangrijke onderwerpen als woningbouw, immigratie, stikstof en defensie. Dit document moet later de basis vormen voor een regeerakkoord, waarbij andere partijen zich kunnen aansluiten. De gesprekken moeten plaatsvinden onder begeleiding van twee informateurs. D66 zou oud-minister Hans Wijers naar voren willen schuiven, namens het CDA wordt voormalig partijleider Sybrand Buma overwogen.
Als leider van de grootste partij in de Tweede Kamer is Rob Jetten vandaag de eerste spreker, gevolgd door PVV-leider Geert Wilders. Alle vijftien fracties krijgen in het debat zes minuten spreektijd. Voor Jan Struijs van 50Plus wordt dit het eerste debat als fractievoorzitter. Ook GroenLinks-PvdA heeft na het opstappen van Frans Timmermans een nieuwe leider, maar Jesse Klaver was eerder al acht jaar fractievoorzitter van GroenLinks.
Daan de Vries
Joost Eerdmans van JA21 sluit een coalitie met GroenLinks-PvdA uit. 'Nee, daar kun je een streep doorheen zetten', zei de partijleider in een reportage van Nieuwsuur. Tegen verkenner Wouter Koolmees (D66) had hij nog gezegd geen enkele partij bij voorbaat uit te sluiten.
Het was al niet erg waarschijnlijk dat GroenLinks-PvdA en JA21 samen in een coalitie zouden belanden, gezien de fundamentele ideologische verschillen. Op migratie heeft JA21 bijvoorbeeld standpunten die GroenLinks-PvdA veel te ver vindt gaan.
Toch noemde D66-leider Rob Jetten in een gesprek met Koolmees de mogelijkheid van een coalitie van zijn partij, JA21, GroenLinks-PvdA, CDA en ChristenUnie. Dat neemt niet weg dat Jetten een duidelijke voorkeur heeft voor een samenwerking tussen D66, VVD, GroenLinks-PvdA en CDA.
D66 is voornemens om oud-minister Hans Wijers als informateur naar voren te schuiven, bevestigen Haagse bronnen aan het AD en persbureau ANP, na berichtgeving van de NOS. Namens CDA zou volgens bronnen van onder meer ANP en RTL partijleider Sybrand van Haersma Buma worden voorgedragen. Het tweetal moet de komende drie weken gesprekken over een ‘basis voor het regeerakkoord’ tussen D66 en CDA in goede banen leiden.
De 74-jarige Wijers was in de jaren 90 namens D66 minister van Economische Zaken in het eerste kabinet van Wim Kok. Daarna was hij onder meer president-commissaris van ING en topman van chemieconcern AkzoNobel. De 59-jarige Buma werd in 2010 fractievoorzitter van het CDA in de Tweede Kamer. Bij de verkiezingen van 2012 was hij partijleider, een rol die hij tot 2019 zou bekleden. Na zijn vertrek uit Den Haag werd hij burgemeester van Leeuwarden.
Vanwege de ogenschijnlijke impasse in de formatie - VVD wil niet met GL-PvdA en D66 heeft bezwaren tegen JA21 - adviseerde Koolmees D66 en CDA om alvast een start te maken met de inhoudelijke gesprekken. Zij zouden in elke mogelijke constellatie deel uitmaken van een regeringscoalitie. Het stuk dat zij zullen schrijven moet de aanzet vormen voor verdere onderhandelingen met partijen die er voldoende aanknopingspunten in zien.
De gesprekken moeten zich in eerste instantie richten op de hoofdlijnen van het asiel- en migratiebeleid, de woningbouw, de stikstofaanpak, de economie, de begrotingsafspraken en het defensie- en veiligheidsbeleid.
Morgen debatteert de Kamer over de voortgang van de formatie.
Thom Canters
Nadat gisteren afscheid werd genomen van vertrekkende Kamerleden, is vandaag de nieuwe Tweede Kamer geïnstalleerd. De 150 volksvertegenwoordigers, van wie 55 nieuw in de Kamer, zijn beëdigd door voorzitter Martin Bosma.
Naast nieuwe Kamerleden leggen ook enkele (oud-)bewindslieden vandaag de eed af. Zo worden de demissionaire ministers Eelco Heinen, Ruben Brekelmans en Vincent Karremans van de VVD beëdigd, evenals Mona Keijzer en Femke Wiersma. Ook Marjolein Faber (PVV) en Ingrid Coenradie (JA21) worden vandaag geïnstalleerd.
Na de festiviteiten van vandaag kunnen de kersverse volksvertegenwoordigers meteen aan de bak. De Tweede Kamer debatteert morgen over het verslag van verkenner Wouter Koolmees. Hij presenteerde gisteravond zijn bevindingen na de eerste fase van de formatie.
Jasper Daams
Er is ‘brede steun’ voor een coalitie met D66 en CDA, de twee grootste winnaars van de afgelopen verkiezingen. Daarbij zullen in ieder geval twee partijen moeten aansluiten. Dat zei verkenner Wouter Koolmees zojuist tijdens de presentatie van zijn verslag.
Hij adviseerde die twee partijen om een ‘agenda’ te schrijven, oftewel de contouren voor het komende kabinet op te tekenen. Daar moeten ze wat Koolmees betreft drie weken de tijd voor krijgen.
Voor het verkennen van een samenwerking met de VVD is verder ‘brede steun’, GroenLinks-PVDA en JA21 werden daarnaast genoemd als andere mogelijke partners. Een grote meerderheid van de partijen wil zoals verwacht niet samenwerken met zowel de PVV noch met Forum voor Democratie, zo bleek volgens Koolmees uit de verkennende gesprekken, die afgelopen week plaatsvonden.
Dat geldt ook voor de partijen van Rob Jetten en die van Henri Bontenbal, die verder geen andere partijen hebben uitgesloten. Koolmees sprak vanavond zijn waardering uit voor het feit dat zowel CDA als D66 zich tot dusver bereid toonden ‘compromissen te verkennen’.
De formateur, aan wie hij het stokje nu overdraagt, moet wat Koolmees betreft op zoek naar een ‘werkbare vorm’ die op steun in zowel de Tweede als de Eerste Kamer kan rekenen, zo begon hij zijn presentatie. GroenLinks-PVDA en de BBB spelen als grootste partijen in de Senaat een sleutelrol: ‘Brede samenwerking is dus onontbeerlijk om tot oplossingen te komen’.
Het waren intensieve gesprekken, stelde Koolmees. Tijdens de verkenning kwam volgens hem het belang om ‘snel een stabiel landsbestuur te vormen eenduidig naar voren’. Hij zei daarnaast ‘grote overeenstemming’ te hebben gezien in de problemen die de partijen vinden dat een kabinet moet oplossen, waaronder de woningmarkt, asiel- en migratie en stikstof.
In zijn slotwoord wees Koolmees de onderhandelende partijen erop dat zij, vanwege het landsbelang, niet rigide moeten vasthouden aan hun standpunten. ‘Ze dragen een verantwoordelijkheid voor het overkoepelende belang van Nederland’. Morgen debatteert de Tweede Kamer over het verslag.
Maartje Geels
Verkiezingswinnaar Rob Jetten is er wel klaar mee dat partijen anderhalve week na de verkiezingen ‘eindeloos rondjes blijven draaien wie er met wie in een kabinet wil’, zei hij vanmiddag na afloop van zijn gesprek met Wouter Koolmees.
De D66-leider wil graag snel inhoudelijke gesprekken gaan voeren over de thema's waarover het toekomstige landsbestuur zich gaat buigen. ‘Het is tijd om een paar grote thema’s beet te pakken’, aldus Jetten.
Maar welke partijen met elkaar om tafel moeten om te gaan onderhandelen over die inhoudelijke thema’s, zei Jetten nog niet. Hij noemt die puzzel ‘een laatste klusje’ voor verkenner Koolmees en zegt hem ‘niet voor de voeten te willen lopen’.
Zelf herhaalde Jetten wederom dat het zijn ‘inzet is om toe te werken naar een meerderheidskabinet’, liefst van D66, VVD, CDA en GL-PvdA. Volgens de D66-leider is het hiervoor belangrijk dat de partijleiders onderling werken aan ‘vertrouwen’.
Opvallend was dat zowel Jetten als Henri Bontenbal (CDA) eerder vandaag zeiden dat de partijleiders afgelopen weekend onderling veel contact hebben gehad over de kabinetsformatie. Alleen VVD-leider Dilan Yesilgöz zei vanochtend stellig dat zij niet gebeld was en zelf ook niet anderen had gebeld.
Jetten gaf toe dat er voor de buitenwereld een impasse lijkt te zijn ontstaan, omdat de VVD de coalitie niet ziet zitten die Jettens voorkeur heeft en vice versa. ‘Ja, dat klopt’, zei Jetten. ‘Dat heeft deze verkenningsfase nogmaals duidelijk gemaakt. Maar ik denk dat de verkenner in staat zal zijn om hier een verstandige weg in te vinden. Daar gaat hij nu dus de laatste hand aanleggen.'
Koolmees komt morgen met zijn advies over de kabinetsformatie. Daarover wordt op donderdag in de Kamer gedebatteerd.
Natalie Righton
VVD-leider Dilan Yesilgöz blijft optimistisch dat er voor kerst een kabinet kan zijn, ook al verloopt de zoektocht naar een nieuw landsbestuur tot nu toe zeer stroef. ‘Het zit volgens mij helemaal niet vast’, zei Yesilgöz vanochtend na opnieuw een gesprek met verkenner Wouter Koolmees.
‘We kunnen nog steeds vóór kerst een kabinet hebben. En ik hoop ook dat dat lukt eerlijk gezegd. En dat we echt aan de slag kunnen met al die inhoudelijke onderwerpen waar de kiezer mee bezig is. Wij zijn er klaar voor.’
De inzet van de VVD is sinds de uitslag van de verkiezingen ongewijzigd. De partij wil het liefste een een kabinet van D66, CDA, VVD en JA21. Deze variant wordt door D66 echter als te rechts gezien. D66-leider Rob Jetten wil daarom JA21 liever inruilen voor GL-PvdA. Die laatste partij zegt bij monde van fractievoorzitter Jesse Klaver trouwens open te staan voor gesprekken. Al zal GL-PvdA in de praktijk ook bezwaren hebben tegen de VVD waarover nog moet worden gesproken.
Yesilgöz kon vandaag niet zeggen waarop haar optimisme is gebaseerd dat verkiezingswinnaar D66 nu wel met haar ‘centrumrechtse kabinet’ akkoord zou gaan. Ze heeft afgelopen weekend ‘geen nieuwe geluiden gehoord’. Ze heeft ook zelf ‘niet rondgebeld dit weekend, ik zit er nog hetzelfde in’.
De zelfbenoemde middenvelder Henri Bontenbal (CDA) was eerder maandagochtend ook al op bezoek geweest bij verkenner Koolmees en herhaalde daar dat het probleem om tot een nieuwe coalitie te komen in elk geval niet bij het CDA ligt. De christendemocraten hebben nog altijd geen uitgesproken voorkeur voor een kabinet dat naar rechts of naar links helt. ‘Wij zitten constructief in de wedstrijd’, aldus Bontenbal.
Om uiteindelijk toch tot een kabinet te komen is verkenner Koolmees aangesteld om te polsen welke partijen uiteindelijk het beste als eerste met elkaar kunnen gaan onderhandelen over een stabiel nieuw landsbestuur. Vandaag spreekt hij hierover achtereenvolgens met Bontenbal (CDA), Yesilgöz (VVD) en Jetten (D66). Aan het eind van de dag komt ook Eerste Kamervoorzitter Mei Li Vos (GroenLinks-PvdA) langs. Morgen levert hij zijn advies over de kabinetsformatie aan de Tweede Kamer.
Natalie Righton
Verkenner Wouter Koolmees gaat morgen in gesprek met Rob Jetten (D66), Dilan Yeşilgöz (VVD), Henri Bontenbal (CDA) en Mei Li Vos, de nieuwe voorzitter van de Eerste Kamer. In deze fase is het gebruikelijk om de senaatsvoorzitter te spreken, zegt een woordvoerder van de kabinetsformatie tegen ANP.
Nadat Koolmees afgelopen woensdag en donderdag de fractieleiders van alle partijen had gesproken, liet hij vrijdag de twee koppels op gesprek komen die in mogelijke coalities het verst uit elkaar liggen. Zo vormde Jetten een duo met Joost Eerdmans (JA21), en werd Yesilgöz gekoppeld aan Jesse Klaver, die vorige week de leiding van GroenLinks-PvdA op zich nam.
Koolmees presenteert zijn bevindingen aanstaande dinsdag in een rapport, twee dagen later gaat de nieuwe Tweede Kamer erover in debat. Na afloop van de gesprekken met de koppeltjes zei Koolmees afgelopen vrijdag dat hij de kans ‘niet heel groot’ acht dat er voor de kerst een nieuw kabinet is – een wens die veel lijsttrekkers tijdens de campagne hadden uitgesproken.
Jasper Daams
Verkenner Wouter Koolmees ziet voor de Kerst nog geen nieuw kabinet op het bordes staan. ‘Die kans acht ik niet heel groot’, zei Koolmees vandaag na drie dagen van overleg met verschillende partijleiders. Tijdens de campagne zeiden veel lijsttrekkers dat zij wilden dat er na de verkiezingen zo snel mogelijk een nieuw kabinet zou komen.
Koolmees gaat dit weekend ‘heel hard nadenken’ en nodigt dan maandag een aantal fractievoorzitters uit ‘voor een tweede of derde gesprek’. De tijd begint te dringen, aangezien de verkenner dinsdag zijn verslag moet inleveren. Donderdag stelt de Tweede Kamer een formateur aan. Koolmees constateert dat er ‘grote inhoudelijke verschillen’ zijn tussen partijen en ook ‘dat er her en der blokkades zijn voor samenwerkingen’.
De verkenner sprak vandaag afzonderlijk met de koppels Rob Jetten (D66) en Joost Eerdmans (JA21), en Jesse Klaver (GroenLinks-PvdA) en Dilan Yesilgöz (VVD). Hoewel er grote verschillen zijn, zit er volgens Koolmees ‘niet een heel harde blokkade’ op samenwerking tussen D66 en JA21. Zo’n blokkade ziet hij wel bij VVD-leider Yesilgöz als het gaat om GroenLinks-PvdA.
Toch hoopt Koolmees dat een doorbraak mogelijk blijft. ‘Het belangrijkste is dat de problemen die er liggen, stikstof, asielmigratie, woningmarkt, snel worden opgelost.’ PVV-leider Geert Wilders hoeft in elk geval niet meer langs te komen bij Koolmees. ‘De PVV ga ik niet meer uitnodigen voor een gesprek. Meer dan 100 zetels hebben aangegeven samenwerking met de PVV niet wenselijk te vinden,’ aldus Koolmees.
Redactie
Na het controleren van alle tellingen blijft D66 de grootste partij in de Tweede Kamer. Dat meldt de Kiesraad vanochtend. De definitieve uitslag van de verkiezingen is gelijk aan de prognoses en de voorlopige uitslag.
De liberalen zijn dus met 26 zetels definitief de kleinste grootste partij in het parlement ooit. Ook de PVV krijgt in de nieuwe Kamer 26 zetels. De twee partijen liggen slechts 29.668 stemmen uit elkaar.
Door ongefundeerde verdachtmakingen van PVV-leider Wilders op X ontstond er wat opschudding over de integriteit van de stembureaus. Voorzitter van de Kiesraad Wim Kuijken concludeerde vrijdag nog maar eens dat er geen onregelmatigheden zijn geconstateerd die de betrouwbaarheid van de uitslag aantasten. De vele verzoeken om hertelling die de Kiesraad kreeg hadden volgens hem ‘geen feitelijke grond’.
Zoals al eveneens al duidelijk was, komen vijf kandidaten dankzij voorkeurstemmen in de Tweede Kamer. Het gaat om Fatihya Abdi, Mikal Tseggai, Lisa Vliegenthart en Barbara Kathmann van GroenLinks-PvdA en Marieke Vellinga-Beemsterboer van D66.
De verschillen in stemmen tussen de partijen was dit keer erg klein. Voorzitter Kuijken sprak zijn zorgen uit over hoe er om wordt gegaan met de exitpolls op verkiezingsavond, en de voorlopige tussenstanden. ‘De uitslag moet meerdere keren worden bijgesteld’, zei hij. Volgens hem worden tussenstanden als voorlopige uitslag gepresenteerd. ‘ Dat leidt tot onrust en dat is onnodig en onwenselijk. Telresultaten kunnen pas gepresenteerd worden als 100 procent van de stemmen geteld zijn.’
De opkomst is vastgesteld op 78,3 procent. Er was een hoger aantal kiezers dat stemde uit het buitenland. Kuijken noemde ‘een tijdige internationale postbezorging een aandachtspunt’. De briefstemmen uit het buitenland waren dit jaar pas op maandag volledig geteld, terwijl alle gemeenten uiterlijk vrijdag al geteld waren.
Dylan van Bekkum
Verkenner Koolmees is begonnen aan de gesprekken met de kleintjes onder de kleine partijen. Maar eerst was PvdD-leider Esther Ouwehand nog op bezoek. Zij wilde de verkenner naar eigen zeggen vooral inpeperen dat hij niet al te gemakkelijk mag aansturen op een regeringscoalitie met de VVD.
Zijn eerste opdracht is, wat haar betreft, onderzoeken hoe partijen zich verhouden tot de democratische rechtsstaat. ‘Volgens mij moet je het probleem helder op tafel hebben voordat je als een soort sportverslaggeving gaat kijken wie met wie zou kunnen.’ En: ‘Daar heeft de VVD behoorlijk wat huiswerk te doen.’ Zij houdt de partij van Dilan Yesilgöz medeverantwoordelijk voor wat het kabinet-Schoof in haar ogen heeft aangericht: ‘De haat is toegenomen, mensen zijn opgehitst, er is meer geweld.’
Intussen zit 50Plus-voorman Jan Struijs bij Koolmees aan tafel. De herrezen seniorenpartij profileert zichzelf al enige tijd als een factor die met twee zetels in de Tweede Kamer en één senaatszetel nog best belangrijk kan zijn bij het zoeken van meerderheden.
Alleen al daarom koestert Struijs zijn positie in het midden, liet hij donderdag weten. Hij positioneert zichzelf ‘echt midden op de middenstip’ en sluit vooralsnog dus niets uit. Veel zin om te regeren heeft hij overigens niet (‘Ik zit liever op de tribune bij Sparta’), maar als het landsbelang roept zegt hij ook niet bij voorbaat nee.
Raoul du Pré
Op de rechterflank van de Kamer is de hoop nog niet opgegeven dat er mogelijkheden ontstaan voor de vorming van een geheel rechts, uiterst rechts of radicaal-rechts kabinet.
SGP-leider Stoffer greep zijn bezoek aan verkenner Wouter Koolmees donderdagmiddag aan om nog eens te bepleiten dat de PVV niet wordt uitgesloten van regeringsdeelname. Hij wees er op dat de Tweede Kamer overwegend rechts georiënteerd is en dat het dus logisch zou zijn om eerst die kant op te kijken. ‘Het is van betekenis dat de PVV in zetelaantallen evenals D66 de grootste partij is, evenals het feit dat de meerderheid van de bevolking gestemd heeft op partijen die zich in het midden of rechts het midden bevinden.’
Getalsmatig zou het inderdaad kunnen lukken om een kabinet te vormen dat geheel rechts van het midden blijft. Maar helaas voor Stoffer: daar zijn dan wel VVD en CDA voor nodig en die partijen hebben Koolmees al laten weten dat de PVV voor hen buitenspel staat en daar ook blijft staan. Zij zijn ook niet bereid om een kabinet met de PVV te gedogen.
Voor de SGP houden de aspiraties om te regeren daarmee op, want in een coalitie met D66 - de grondlegger van de euthanasiewet en het homohuwelijk - heeft de SGP weinig te zoeken. ‘Ik zie daar grote drempels.’
Koolmees zal genoteerd hebben dat de SGP, na 107 jaar in de oppositie, waarschijnlijk nog een tijdje in de oppositie blijft.
Raoul du Pré
Dion Huidekooper, de nummer 26 op de kandidatenlijst van D66, wordt tot zijn grote verrassing en blijdschap volgende week tóch beëdigd als Tweede Kamerlid. Hoewel D66 bij de verkiezingen 26 Kamerzetels behaalde, leek Huidekooper even later toch buiten de boot te vallen door de ‘Stem op een Vrouw’-actie. De nummer 27 op de kieslijst, Marieke Vellinga-Beemsterboer, werd mede dankzij de steunactie voor vrouwelijke kandidaten met voorkeurstemmen gekozen ten koste van Huidekooper.
Maar ruim een dag later liet nummer 22 Koen Castelein, D66-wethouder in Hattem, de partij weten dat hij alsnog bedankt voor zijn Kamerlidmaatschap. De 36-jarige zegt in de Stentor dat hij zich niet realiseerde dat de 22ste positie een verkiesbare plek was, omdat D66 tot vlak voor de verkiezingen veel lager in de peilingen stond. Bij nader inzien kiest hij toch voor zijn jonge gezin. ‘Het ambt van Kamerlid is altijd een droom voor mij geweest, maar ik voel aan alles dat die droom nu nog te vroeg komt.’
‘Dat is een gelukje voor mij’, reageert Huidekooper (32), voormalig voorzitter van de Jonge Klimaatbeweging en tegenwoordig adviseur Energie en Klimaat bij Energie Beheer Nederland. ‘Ik heb ongeveer 24 uur in de veronderstelling geleefd dat ik op de reservebank zou belanden. De verkiezingen waren al een achtbaan en de laatste week heb ik nog een paar extra loopings gemaakt.’
Yvonne Hofs
Slecht nieuws voor Denk-leider Van Baarle, die eerder vandaag nog de suggestie deed om de formatiemogelijkheden over de linkerflank eens te verkennen: de SP heeft geen zin.
Partijleider Jimmy Dijk zag in de campagne nog wel brood in een links kabinet dat zou worden aangevoerd door het CDA en GroenLinks-PvdA, maar zijn zoveelste verkiezingsnederlaag - sinds 2006 levert de SP bij elke verkiezing zetels in, heeft hem de lust doen vergaan. ‘Het is aan de winnaars van de verkiezingen en de grootste partijen om zo snel mogelijk een nieuw kabinet te vormen.’
Daarbij speelt mee, zo liet hij doorschemeren, dat niet het CDA maar D66 de grootste partij is geworden. En die partij, die ook voor een ‘linkse’ variant onmisbaar is, staat in sociaal-economisch opzicht ver af van de SP. De combinatie waar D66-leider Jetten op aanstuurt, een kabinet van D66, VVD, GroenLinks-PvdA en CDA is in Dijks ogen daarom ‘eigenlijk ook centrumrechts’.
Dijk heeft overigens niet het idee dat zijn opstelling voor Koolmees een grote tegenvaller is. ‘Het is niet reëel om te denken dat er een beroep op ons wordt gedaan.’
Raoul du Pré
De ChristenUnie wil een ‘stabiel landsbestuur’ maar spreekt vooralsnog geen voorkeur uit voor de samenstelling van een regeringscoalitie. Aan verkenner Wouter Koolmees liet partijleider Mirjam Bikker donderdag weten dat ‘Nederland te lang stilstaat’ en dat een nieuw kabinet zich dus zal moeten richten op de ‘grote problemen’, ‘in plaats van te morrelen aan zwaarbevochten vrijheden’.
Zelf ziet zij geen rol voor de ChristenUnie in een regering. ‘Gelet op de verkiezingsuitslag past ons bescheidenheid.’ Koolmees zal niettemin blij zijn met Bikkers aankondiging dat zij van plan is zich vanuit de Kamer ‘constructief’ op te stellen tegenover een nieuw kabinet. ‘Goede voorstellen zullen wij steunen, slechte vanzelfsprekend niet. Gedreven door geloof, met het verlangen om op te staan voor het goede, willen we Nederland dienen.’
Gezien het feit dat veel mogelijke regeringscoalities gaan steunen op een nogal wankel draagvlak in de Tweede en/of de Eerste Kamer, is dat voor Koolmees geen onbelangrijke mededeling.
Raoul du Pré
Na een dag waarin de grootste fracties bij verkenner Wouter Koolmees druk waren met het innemen van hun posities, is het woord donderdag aan de kleintjes. En dat zijn er veel: de nieuwe Tweede Kamer kent eigenlijk geen grote fracties meer (van de 54 zetels die het CDA ooit had, durft geen partij meer te dromen) maar slechts vijf middelgrote partijen en daaronder een groot gezelschap splinters.
Alleen FvD-lijstrekker Lidewij de Vos neemt donderdag, met zeven zetels, nog enige substantie mee. De rest van het gezelschap moet het doen met drie of minder zetels.
Niettemin wil Koolmees ook van hen horen hoe zij in de wedstrijd zitten. Al is het maar omdat mogelijke nieuwe coalities waarschijnlijk zijn aangewezen op de (gedoog)steun van een of meer kleine fracties die bereid zijn om een kabinet met enige welwillendheid te benaderen.
Denk-lijsttrekker Stephan van Baarle trapte de dag af en sprak, niet verrassend, zijn sterke voorkeur uit voor een zo links mogelijke coalitie. PVV en FvD zijn daarbij sowieso ‘categorisch’ uitgesloten. VVD en JA21 houdt hij ‘bij voorkeur’ buiten de deur. Over de SGP sprak hij zich niet uit, maar die partij heeft in een linkse coalitie weinig te zoeken.
De enige meerderheidsoptie die dan overblijft is een coalitie van D66, GL-PvdA, CDA, Denk, SP, PvdD, Volt. Dat telt op tot een meerderheid van 77 zetels. Denk zou, in dat geval, bereid zijn om mee te praten over het vormen van een regering. ‘Wij zijn bereid om bestuursverantwoordelijkheid te nemen.’
Raoul du Pré
JA21 staat open voor samenwerking met ‘partijen uit de groep PVV, D66, VVD, CDA, BBB of SGP’, zo heeft partijleider Joost Eerdmans gezegd. In zijn gesprek met verkenner Wouter Koolmees vandaag heeft hij zijn voorkeur uitgesproken voor een kabinet over rechts dat onder meer inzet op ‘aanzienlijke immigratiebeperking’, valt te lezen in zijn brief aan Koolmees.
Dankzij de verkiezingswinst van JA21 is de partij in beeld gekomen voor regeringsdeelname. De VVD heeft ingezet op een kabinet met JA21, CDA en D66, maar die optie heeft ‘niet de voorkeur’ van Eerdmans. Die combinatie heeft 75 zetels, terwijl Eerdmans graag een regering wil met een meerderheid in de Tweede Kamer. Tegelijkertijd is deze optie ‘niet onbespreekbaar’ voor JA21.
Over een mogelijke samenwerking tussen JA21 en D66 heeft Eerdmans gezegd dat de verschillen groot zijn, maar dat die ook overbrugd kunnen worden. Desgevraagd zei Eerdmans dat hij wel in gesprek zou willen met GroenLinks-PvdA, maar dat hij niet verwacht dat de twee partijen samen in een coalitie stappen. ‘We kunnen wel aan tafel zitten, maar de kans dat we daaruit komen is nihil.’
Van de partijen die Eerdmans noemt voor zijn gedroomde coalitie is de PVV door D66, VVD en CDA uitgesloten. De BBB heeft aan Koolmees te kennen gegeven dat vanwege de verkiezingsnederlaag ‘bescheidenheid’ past. Hoewel BBB-leider Caroline van der Plas eveneens een voorkeur heeft voor een regering over rechts, ziet de BBB daarin voor zichzelf ‘op dit moment’ geen plek, schrijft zij in haar brief aan Koolmees.
Na zijn gesprek met Van der Plas zit de eerste dag van de verkenningsfase er voor Koolmees op. Een tussenstand wilde hij nog niet geven. Daarvoor wil hij de gesprekken met de overige partijen op donderdag afwachten.
Thom Canters
De gesprekken tussen verkenner Wouter Koolmees en de fractievoorzitters van de grootste partijen zitten erop. De leiders van D66, VVD en PVV zetten in deze beginfase van de formatie hoog in, blijkt uit hun brieven aan de verkenner.
D66 wil een coalitie met een meerderheid in de Tweede Kamer en een ‘stevige basis’ in de Eerste Kamer. Partijleider Rob Jetten pleit daarom voor zijn gedroomde coalitie, een met D66, VVD, CDA en GroenLinks-PvdA. ‘Dat is de stabiliteit en constructieve politiek waar Nederland nu om vraagt’, schrijft Jetten.
Van de VVD hoeft Jetten daar voorlopig geen medewerking voor te verwachten. VVD-leider Dilan Yesilgöz houdt in haar brief aan Wouter Koolmees vast aan haar veelgebezigde boodschap tijdens de campagne: de VVD wil niet in een kabinet met GroenLinks-PvdA. Een coalitie met die partij acht de VVD ‘niet in staat de problemen op te lossen waar veel Nederlanders al lange tijd zorgen over hebben’.
Yesilgöz voegt toe dat haar partij een kabinet met de partij, die sinds kort geleid wordt door Jesse Klaver, ook niet vanuit de Kamer zou steunen in een gedoogconstructie. Datzelfde geldt voor de PVV, die door de VVD categorisch wordt uitgesloten. In plaats daarvan vraagt ze de verkenner om te kijken naar varianten met ‘in elk geval’ de VVD, D66, CDA en JA21. Die partijen hebben samen 75 zetels en hebben dus minimaal één partij nodig voor een meerderheid.
Ook Geert Wilders heeft de wensenlijst van de PVV ingediend bij Koolmees. Hij erkent dat D66 ‘naar alle waarschijnlijkheid’ de grootste is geworden, maar vindt dat zijn partij, die waarschijnlijk evenveel zetels behaalt, moet deelnemen aan de onderhandelingen. De VVD, D66 en het CDA hebben de PVV allemaal op voorhand uitgesloten, zowel om ideologische redenen als om het feit dat hij degene was die de stekker trok uit het vorige kabinet.
Toch zegt Wilders geen enkele partij uit te sluiten en ‘met iedere partij’ te kunnen samenwerken in een coalitie. Als andere partijen de PVV blijven uitsluiten en samen een coalitie vormen, schrijft hij, ‘dan zullen wij vanuit de oppositie alles wat in onze macht ligt doen om hen ten volle en maximaal politiek te bestrijden’.
Jasper Daams
Wouter Koolmees begint om 9.30 uur aan zijn klus als verkenner. D66-leider Rob Jetten schuift als eerst aan voor een gesprek, waarna later op de dag nog zeven andere fractievoorzitters volgen. Aan de oud-minister de taak om te kijken waar mogelijkheden liggen voor een kabinet. Gezien de uitspraken die verschillende fractieleiders gisteren deden in de media, lijkt Koolmees voor een zware klus te staan.
Desalniettemin zei de NS-topman haast te willen maken, ‘omdat de samenleving daar om vraagt’. Volgende week dinsdag moet zijn verslag bij de Tweede Kamer liggen. Een dag later wordt de Kamer geïnstalleerd, en op donderdag 13 november debatteren de kersverse Kamerleden over de verkiezingsuitslag.
Jasper Daams
Het volledige schema vandaag:
09.30 uur: Rob Jetten (D66)
10.30 uur: Geert Wilders (PVV)
11.30 uur: Dilan Yesilgöz (VVD)
13.30 uur: Jesse Klaver (GL-PvdA)
14.30 uur: Henri Bontenbal (CDA)
15.30 uur: Joost Eerdmans (JA21)
16.45 uur: Lidewij de Vos (FvD)
17.45 uur: Caroline van der Plas (BBB)
Geert Wilders heeft D66-leider Rob Jetten gefeliciteerd met het feit dat zijn partij de grootste is geworden bij de verkiezingen. Daarmee erkent hij toch de voorlopige verkiezingsuitslag.
De PVV-leider ging de afgelopen dagen op de Trumpiaanse tour. Nadat de verkiezingsdienst van persbureau ANP had gemeld dat D66 niet meer in te halen viel, claimde Jetten de overwinning - ook al waren toen nog niet alle stemmen geteld. Wilders hield het er in eerste instantie bij dat de voorlopige uitslag van Kiesraad, die komende vrijdag wordt verwacht, gewoon moest worden afgewacht.
Vervolgens plaatste hij op X meerdere verdachtmakingen over het telproces, de onafhankelijkheid van stembureaus en de Kiesraad, zonder bewijs te leveren. Zijn felicitaties van vandaag lijken erop te wijzen dat er aan de ondermijning van Wilders vooralsnog een einde is gekomen. ‘Ik wilde vooral dat het onderzocht werd’, zei Wilders over de kwestie. ‘Maar de kans dat nog ongeveer 30 duizend stemmen onze kant op komen, is klein.’
Vrijdag stelt de Kiesraad de verkiezingsuitslag definitief vast. D66 en PVV halen in de voorlopige uitslag allebei 26 zetels, maar D66 heeft 28 duizend stemmen meer dan de PVV. Dat geeft Jetten vooral het initiatief in de verkenningsfase, die vandaag is begonnen met de aanstelling van Wouter Koolmees als verkenner.
Dylan van Bekkum
Dilan Yesilgöz blijft een coalitie waar de VVD en GL-PvdA beiden in plaatsnemen uitsluiten. Rob Jetten wil wél met de linkse partij. Dat bleek bij de inloop van een gesprek met alle lijsttrekkers en de Kamervoorzitter vanmiddag. De verkenner wordt zoals verwacht D66-coryfee Wouter Koolmees.
Gezien de verkiezingsuitslag ligt een coalitie van D66, VVD,CDA en nog een vierde partij voor de hand. Een variant waarin JA21 de vierde partij zou worden lag even op tafel, maar omdat D66 toch niet de laatste restzetel heeft gekregen, heeft die variant geen meerderheid in de Tweede Kamer (samen 75 zetels).
Yesilgöz pleit desalniettemin voor deze samenstelling, zonder toe te lichten hoe ze dat voor zich ziet. ’Hopelijk is de verkenning snel rond’, aldus de VVD-leider. Dat Jesse Klaver inmiddels de fractievoorzitter is van GL-PvdA, maakt voor haar niet uit. ‘Het ging niet om de heer Timmermans, maar om de inhoud.’
D66-leider Jetten zei, voor het eerst expliciet, dat hij graag met GL-PvdA in een kabinet stapt. ‘Maar daar heb ik ook andere mensen voor nodig’, zei hij, vermoedelijk doelend op Yesilgöz’ weigering.
CDA-leider Bontenbal noemde een coalitie met 75 zetels ‘ook een meerderheidscoalitie’. Als er gestemd moet worden over plannen van zo’n kabinet, zouden echter de ‘stemmen staken’ en er een herstemming moeten komen indien de gehele oppositie tegenstemt. Bontenbal zei te rekenen op de steun van kleinere partijen.
Dylan van Bekkum
Bij de Tweede Kamerverkiezingen is 43 procent van de verkozen Kamerleden een vrouw. Dat is het hoogste percentage sinds 1918, zo laat de stichting Stem op een Vrouw weten. In 1918 werd Suze Groeneweg tot eerste vrouwelijke Tweede Kamerlid verkozen.
De stichting baseert zich op de proces-verbalen van de uitslagen. Volgens de analyse zouden er in totaal 65 vrouwen in de Kamer zijn gekozen. Vijf vrouwen werden via voorkeursstemmen verkozen, vier bij GroenLinks-PvdA (Fatihya Abdi, Mikal Tseggai, Lisa Vliegenthart en Barbara Kathmann) en één bij D66 (Marieke Vellinga-Beemsterboer).
Vrouwen kunnen zich sinds 1917 verkiesbaar stellen. Sinds 1919 hebben ze ook het recht om te stemmen. De Kiesraad maakt vrijdag de officiële uitslag van de verkiezingen bekend.
ANP
D66 heeft NS-topman en oud-minister Wouter Koolmees op het oog voor de rol van verkenner in de kabinetsformatie. Dat zeggen bronnen tegen RTL Nieuws. Koolmees was namens D66 zeven jaar Tweede Kamerlid en was minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid in kabinet-Rutte III.
Hoewel de officiële verkiezingsuitslag van de Kiesraad nog op zich laat wachten, lijkt D66 onder meer op basis van de prognose van ANP de grootste partij te worden. Daarmee krijgt de partij van Rob Jetten het initiatief in de formatie. Sinds de koning geen rol meer speelt in het proces betekent dat dat D66 een verkenner mag voordragen, die moet onderzoeken welke coalitie op draagvlak kan rekenen.
Morgen komen alle fractievoorzitters en Tweede Kamervoorzitter Martin Bosma bijeen voor overleg, waarna de verkenner zal worden voorgedragen. Koolmees zou kandidaat zijn vanwege zijn ruime politieke ervaring, maar ook vanwege het feit dat hij enige afstand heeft tot de politiek. Sinds 2022 staat hij aan het hoofd van de NS.
Koolmees kan voor de tweede keer verkenner worden in een kabinetsformatie. Begin 2021 was hij dat al even, samen met VVD’er Tamara van Ark in aanloop naar Rutte III. De Tweede Kamer gaf toen echter de voorkeur aan een verkenner met meer afstand van de politiek. Later in het formatieproces keerde Koolmees wel terug als informateur.
Jasper Daams
Het nieuw gekozen GroenLinks-PvdA-Kamerlid Marjolein Moorman stelt zich niet kandidaat voor de opvolging van Frans Timmermans als fractievoorzitter. In haar podcast De Binnenkamer zegt ze dat Jesse Klaver haar voorkeur heeft voor de komende formatieperiode: ‘Voor mij is het heel helder. Ik heb ervaring met coalitievorming, maar Jesse zit al jarenlang in de Tweede Kamer. Het is logisch dat hij nu de fractie leidt,’ aldus Moorman.
Timmermans trok zich woensdagavond terug als partijleider toen de verkiezingsuitslag voor de fusiepartij bleek tegen te vallen. De fractie komt maandag om 11.00 uur bijeen om een nieuwe voorzitter te kiezen. Nu Moorman zich terugtrekt, lijkt de kans groot dat Klaver de functie zal vervullen. Van 2015 tot 2023 was Klaver fractievoorzitter van GroenLinks en daarna, tot december 2023, van de samengevoegde GroenLinks-PvdA-fractie.
Vorige week benadrukte Kamerlid Kati Piri dat het bij de bijeenkomst van morgen uitsluitend gaat om het aanwijzen van de fractievoorzitter voor de komende periode, en niet om de vraag wie bij de volgende verkiezingen lijsttrekker wordt.
Moorman, die vaak als mogelijke opvolger van Timmermans werd genoemd, is momenteel nog wethouder in Amsterdam, met onder meer onderwijs in haar portefeuille. Ze stond op de zesde plaats van de kandidatenlijst en wordt op 12 november officieel geïnstalleerd als nieuw Kamerlid.
Uma Kagenaar
De gemeente Rotterdam heeft vrijdag de plaatselijke uitslag voor de Tweede Kamerverkiezingen vastgesteld. D66 kreeg iets meer stemmen dan de PVV, maar Geert Wilders ontving meer stemmen dan Rob Jetten. Ruim 41.000 Rotterdammers brachten een stem uit op de PVV-leider, meer dan 32.000 op de D66-voorman.
Frans Timmermans, lijsttrekker van GroenLinks-PvdA, kreeg ruim 19.000 stemmen in Rotterdam, gevolgd door DENK-voorman Stephan van Baarle (bijna 18.000) en CDA-lijsttrekker Henri Bontenbal (ruim 17.000). De Rotterdamse oud-wethouder Vincent Karremans, nummer vier bij de VVD, kreeg bijna 12.500 stemmen. Hij deed het daarmee beter dan zijn lijsttrekker Dilan Yeşilgöz, die 10.000 Rotterdamse stemmen kreeg.
Van de Rotterdamse kandidaten voor de Tweede Kamer heeft Van Baarle de meeste stemmen gekregen in Rotterdam. Meer inwoners van de Maasstad kozen voor hem dan voor stadsgenoten Bontenbal (CDA) en Joost Eerdmans (JA21).
ANP
Als laatste gemeente heeft ook Venray de uitslag bekendgemaakt. In de Limburgse gemeente is de PVV met 20,1 procent van de stemmen de grootste, al krimpt de partij wel met bijna 8 procentpunt. Het landelijke verschil met D66, dat in Venray kon rekenen op ruim 15 procent, is nu nog ruim 14 duizend stemmen.
Alleen de briefstemmen (de stemmen van de Nederlanders uit het buitenland) moeten nog worden geteld. De verwachting is dat D66 daar meer stemmen behaalt dan de PVV en dus de grootste partij wordt. Rob Jetten nam eerder vandaag een voorschot op de verkiezingsuitslag. Nadat persbureau ANP had bericht dat D66 niet meer kan worden ingehaald, claimde hij de overwinning. PVV-leider Wilders zei de uitslag van de Kiesraad eerst af te wachten.
Vanwege een brand in het gemeentehuis liet de uitslag in Venray langer op zich wachten. Na een gedeeltelijke hertelling heeft de gemeente de cijfers nu gepresenteerd.
Jasper Daams
PVV-leider Geert Wilders erkent een overwinning van D66 nog niet. ‘De Kiesraad beslist, niet het ANP, wat een arrogantie om daar niet op te wachten’, schrijft hij op X. Daarmee verwijst hij naar de uitspraken van D66-leider Jetten, die eerder vandaag de overwinning claimde nadat persbureau ANP had bericht dat diens partij niet meer kan worden ingehaald.
Wilders blikte wel alvast vooruit op de mogelijke winst van D66. ‘Al wordt D66 de grootste, de PVV zal Nederland niet laten afbreken door Jetten cum suis’, schrijft hij. Nog voordat de verkenning is begonnen, belooft hij dat zijn partij zich zal verzetten tegen Jettens ‘links-liberale wanbeleid’.
Jasper Daams
Twitter bericht wordt geladen...
Op de briefstemmen uit het buitenland na, is het in Nederland alleen nog wachten op de uitslag in de Limburgse gemeente Venray. Medewerkers waren vrijdagochtend nog druk bezig met het tellen van stemmen. Venray verwacht ‘in de loop van vrijdagmiddag’ de uitslag bekend te kunnen maken, zo citeert persbureau ANP een woordvoerder van de gemeente.
Bij het tellen bleek dat de stemmen van een van de grotere stembureaus herteld moesten worden. ‘Dat gaat naar verwachting twee tot drie uur duren’, aldus de woordvoerder eerder op de middag. De telling in Venray liep vertraging op omdat in de nacht van woensdag op donderdag brand uitbrak in het gemeentehuis. Vrijwilligers moesten het tellen van de stemmen daarom staken.
Voor wie de winnaar wordt van de landelijke verkiezingen maakt de uitslag in Venray, waar de PVV bij de vorige verkiezingen de grootste werd met 27,9 procent van de stemmen, niet meer uit. In de tussenstand is D66 inmiddels niet meer in te halen.
De definitieve zetelverdeling laat nog wel op zich wachten. Daarvoor kan ook de uitslag van de stemmen uit het buitenland nog uitmaken. Die worden maandag verwacht.
Thom Canters
Dat D66 de grootste partij zal zijn, maakt dat de partij komende dinsdag ook een verkenner mag aanwijzen. ‘De verkenner moet in staat zijn niet alleen te handelen vanuit het feit dat D66 de grootste partij is, maar ook: hoe breng ik de partijen samen en hoe komt er zo snel mogelijk een kabinet’, zei Jetten. De D66-leider wilde nog niet expliciet vooruitlopen op zijn gewenste coalitiesamenstelling, maar liet daar tussen de regels wel iets over vallen.
Er zal zeer waarschijnlijk een kabinet worden gevormd door D66, VVD en CDA, die samen 66 zetels hebben (of 67, indien D66 nog een restzetel krijgt). Een logische vierde partner zou GL-PvdA kunnen zijn, of JA21.
Jetten zei dat een ‘stabiel en ambitieus’ kabinet moet kunnen bouwen op steun in ‘deze Kamer en de Eerste Kamer’. Een coalitie met GroenLinks-PvdA heeft in beide Kamers veel meer zetels dan een variant met JA21. Ook zei hij dat de kiezer had gekozen voor ‘een kabinet vanuit het midden’.
Dylan van Bekkum
Het kan D66 volgens leider Rob Jetten echt niet meer ontgaan: de partij is de grootste geworden bij de Tweede Kamerverkiezingen. ‘Dit is een historisch resultaat, daar ben ik trots op’, zei hij vrijdagmiddag tegen de aanwezige pers. ‘Maar het geeft ook een grote verantwoordelijkheid.’
De formele uitslag volgt pas over een week, en de voorlopige uitslagen uit Venray en de briefstemmers uit het buitenland laten ook nog op zich wachten. D66 heeft nu zo’n 15 duizend stemmen meer dan de PVV. Venray, waar een gedeeltelijke hertelling plaatsvindt na een brand in het gemeentehuis, was de PVV in 2023 gunstig gezind. Als dat nu opnieuw het geval is, kan de PVV ongeveer gelijk komen met D66.
De briefstemmers uit het buitenland zijn daarom het meest doorslaggevend. Historisch doet D66 het bij hen altijd een stuk beter, ook bij verkiezingen waar de partij over het algemeen slecht scoorde. Het is daarom veilig om te zeggen dat D66 vrijwel niets meer in de weg staat om de grootste partij te worden.
Persbureau ANP trok daarom vrijdag de conclusie dat D66 de grootste ging worden. ‘Ik heb groot vertrouwen in de ANP-diensten’, antwoordde Jetten op de vraag of hij niet beter op de definitieve uitslag of de briefstemmen kon wachten. Bovendien maakt D66 ook nog kans op een restzetel, waarmee de partij ook in zetels groter zou worden dan de PVV (27 om 26).
Of de PVV of D66 de meeste stemmen heeft, maakt in wezen niet heel veel uit. De PVV zal hoe dan ook buitenspel staan in de formatie, omdat Wilders door alle grote partijen is uitgesloten. Verschil is wel dat PVV als grootste partij het initiatief zou hebben om een verkenner aan te wijzen, die het proces zou kunnen vertragen. Anders mag D66 een verkenner aanwijzen, wat komende dinsdag zal gebeuren.
Dylan van Bekkum
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant