Na overleg met Oekraïne, wenden de Amerikanen zich vandaag weer even tot Rusland, als speciaal gezant Steve Witkoff en Trumps schoonzoon Jared Kushner hun opwachting maken in Moskou. De voortekenen op een einde van de oorlog zijn nog niet bepaald gunstig, ziet Rusland-correspondent Geert Groot Koerkamp.
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant.
Dag Geert. Witkoff en Kushner komen vandaag aan in Moskou voor gesprekken met Poetin. Wat verwacht je daarvan?
‘Witkoff zal natuurlijk verslag uitbrengen van wat er in Miami is besproken tussen de Verenigde Staten en Oekraïne. Hij zal bij Poetin proberen af te tasten wat de mogelijkheden voor beweging zijn.
‘Vooralsnog zijn de voortekenen daarop niet gunstig. Poetin heeft een paar dagen geleden nog eens heel duidelijk gezegd dat hij pas zal stoppen met vechten als de Oekraïeners zich terugtrekken uit het gebied dat zij bezetten. Daarmee doelt hij op de Donbas, op dat deel dat Rusland op dit moment niet in handen heeft en dat Oekraïne zonder slag of stoot zou moeten opgeven. Zo niet, zei Poetin, dan zullen de Russen dat met militaire middelen bewerkstelligen.’
‘Poetin onderstreepte dat nog eens tijdens een bezoek aan een militair commandocentrum, waarvan de beelden maandagavond zijn vrijgegeven. De legerleiding rapporteerde over de vooruitgang aan het front, onder meer over de inname van de steden Pokrovsk en Vovtsjansk – wat niet uit onafhankelijke bron is bevestigd. De boodschap van die beelden is dat het Russische leger onstuitbaar oprukt en dat Oekraïne niet bij machte is dat te stoppen, maar dat wel probeert ten koste van zware verliezen.’
De VS en Oekraïne spraken na Miami over een 'productief' overleg. Hoe wordt dat in Moskou gadegeslagen?
‘Het Kremlin neemt het allemaal voor kennisgeving aan. Rusland geeft geen enkele indicatie dat de gesprekken in Miami, of daarvoor in Genève, ook maar enige invloed kunnen hebben op het eigen standpunt. Er is ook eerder nooit enig signaal geweest dat Rusland bereid zou zijn om Oekraïne ergens tegemoet te komen, de eisen zijn sinds de inval in 2022 in feite niet gewijzigd. Het overleg van Witkoff is maar een tussenstap in het vredesproces, het valt te bezien wat voor concrete gevolgen het precies zal hebben.’
De grote offers die Oekraïne moest brengen in het originele 28-puntenplan, dat grotendeels uit Amerikaanse en Russische koker kwam, lijken na overleg tussen Washington en Kyiv wat afgezwakt. Is het nu aan Rusland om weer het initiatief naar zich terug te trekken?
‘Dat 28-puntenplan omvat de Russische eisen plus wijzigingen die de Amerikanen daaraan hebben toegevoegd en waar de Russen sowieso niets willen weten, zoals de suggestie dat het Oekraïense leger flink meer manschappen zou mogen houden dan waar het Kremlin aan vasthoudt. Overleg met de EU leverde een 19-puntenplan op, Trump had het daarna weer over een lijst van 22. Dat getouwtrek zal nog wel even doorgaan, ook in Moskou, zonder dat het enig direct perspectief biedt op een definitief akkoord. En zonder een akkoord is Moskou niet bereid tot een staakt-het-vuren en zal de strijd doorgaan.’
De VS lijken eigenlijk twee parallelle gesprekken te voeren, enerzijds met de Oekraïeners anderzijds met de Russen. Zie je dat al dichter bij elkaar komen?
‘Er zijn een aantal dingen die elkaar uitsluiten: het is of het één óf het ander. De Russen zeggen: ‘We willen de Donbas en we willen dat Oekraïne nooit en te nimmer lid wordt van de Navo’. Oekraïne zegt: ‘Wij zullen de Donbas nooit en te nimmer afstaan.’ En dat Oekraïne lid wil worden van de Navo staat in de grondwet, dus dat kun je niet zomaar wijzigen.
‘Poetin heeft ook gezegd dat hij wil dat Oekraïne gebiedsdelen niet alleen de facto onder Russische controle komen te staan, maar dat de internationale gemeenschap, dus inclusief de VS en Europa, dat ook officieel erkent. Als Oekraïne vroeg of laat dan een poging zou doen om die gebieden weer in handen te krijgen, dan zou dat een aanval op Russisch grondgebied zijn, aldus Poetin. Dat zou een soort valkuil voor Oekraïne zijn. Maar het blijft hoe dan ook een illegale annexatie, dus de jure erkenning zal niet gebeuren.
‘In Miami is waarschijnlijk ook gepraat over deze kwesties. Er wordt gezocht naar mogelijke tussenwegen. Bijvoorbeeld dat Oekraïne formeel niet afziet van het streven naar Navo-lidmaatschap, maar dat het in de praktijk realiseren ervan nagenoeg onmogelijk wordt gemaakt. De VS zoeken naar manieren om de twee aparte lijnen elkaar ergens te laten kruisen. Dat is vooralsnog een ontzettend lastige puzzel gebleken.’
Van alle Amerikaanse onderhandelaars lijkt Witkoff het meest welwillend tegenover de Russische eisen te staan. Hoe maakt het Kremlin daar gebruik van?
‘Namens het Kremlin reisde Kirill Dmitriëv al in 2016 naar de VS om de contacten met Amerika onder Trump te herstellen. Hij is na de verkiezingen van vorig jaar opnieuw in stelling gebracht. Hij spreekt de op zaken georiënteerde taal van de Trump-regering en figuren zoals Witkoff. Dmitriëv moet de Amerikanen verleiden met allerlei aantrekkelijke deals. Zo is hen voorgespiegeld dat Rusland en Amerika grondstoffen in het poolgebied kunnen gaan winnen of dat ze samen een aluminiumfabriek in Siberië zou kunnen bouwen.
Dat klinkt als een slimme tactiek, maar je merkt wel steeds dat Witkoff en leden van zijn team slecht zijn ingevoerd. Ze kennen de achtergrond en voorgeschiedenis van de oorlog niet en evenzo lijken ze niet altijd goed te beseffen hoe zulke deals er in werkelijkheid uit zouden zien. Het ontginnen van bijvoorbeeld nieuwe olievelden in het Poolgebied is op dit moment absoluut niet rendabel. De retoriek klinkt dus mooi, maar of en hoe dat ooit zijn beslag zou kunnen krijgen is nog maar de vraag.’
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant