De economische ambities van Noord-Brabant zijn torenhoog, vooral rondom de hightechindustrie. Tegelijk lopen de Brabantse wegen vast. Toegezegde miljarden voor verbetering van infrastructuur verdwijnen onder de ogen van provinciebestuurders. ‘Als een aorta dichtslibt, valt alles stil.’
is regioverslaggever Zuid-Nederland van de Volkskrant.
Dit is waar Brabantse en Zeeuwse ondernemers demissionair minister Robert Tieman van Infrastructuur willen hebben: op een viaduct boven de vastlopende A58 met een actiebord in zijn handen – ‘#A58STAATSTIL’. Feitelijk roept de bewindsman met het bord zichzelf op om de snelweg onder hem te verbreden. En dat tien jaar, aldus het bord, nadat dit de lokale overheden en ‘ruim tienduizend ondernemers’ was toegezegd. De actieslogan is vrij naar Guus Meeuwis: ‘En dan denk ik aan Brabant, want daar staat het stil.’
Doordat Tieman op het viaduct ten zuiden van Breda poseert met politiek, bestuur en bedrijfsleven, rijdt het middagverkeer op de snelweg steeds langzamer. Vrachtwagenchauffeurs toeteren, automobilisten kijken hangend over hun stuur naar boven en na vijf minuten loopt het vast aan weerszijden van de twee eeuwen oude ‘Troeteleik’ in de middenberm.
‘De duurste boom van Nederland’, wijst de Bredase wethouder Arnoud van Vliet vanaf het viaduct. Voor behoud van de eik, die ooit aan de oprijlaan naar het landgoed Anneville stond, waar koningin Wilhelmina vanuit Londen in mei 1945 neerstreek, is een apart irrigatiesysteem aangelegd. Verbreding van de A58 betekent het einde van de ‘Boom van het Jaar’ van 2018.
Die verbreding van de oost-westverbinding tussen Zeeland en Duitsland is hard nodig, daarover bestaat nauwelijks discussie in bestuurlijk en ondernemend Brabant en Zeeland. Voor het economische groeipad dat Noord-Brabant onverbiddelijk heeft ingezet, vooral onder aanvoering van de door de ASML gestimuleerde uitbreiding van de hightechsector, is een bijpassende infrastructuur onmisbaar. Het moet de provincie na de Randstad definitief de tweede economie van Nederland maken.
Maar zoals de meeste snelwegen in Noord-Brabant hebben ook de twee rijbanen van de A58 – volgens ING-economen de ‘cruciale slagader van de nationale economie’ – elk slechts twee rijstroken. De beperkte ruimte leidt, net als nu bij de markante middenbermboom, bij de ochtend- en avondspits tot hetzelfde beeld her en der op de A58: op de rechterstroken staan eindeloze treinen van vrachtwagens, links van die muur van containers rijden personenauto’s stapvoets. Deze snelweg staat met twee knelpunten steevast in de top tien van plekken waar het verkeer het vaakst vastloopt.
Dan geeft de minister het bord uit handen, zegt ten afscheid ‘we houden elkaar vast’ en stapt in zijn dienstauto. Ook de Brabantse gedeputeerde Stijn Smeulders, die zojuist nog naast Tieman poseerde, verlaat de fotogenieke plek. De PvdA-politicus uit Helmond benadrukt dat zijn provincie met meer dichtslibbende rijkswegen kampt dan alleen de A58: ‘Brabant loopt vast.’
Dat hoeft op zich geen probleem te zijn, als die knelpunten maar worden opgelost. Maar het tegendeel is waar, stelt Smeulders, die de communicatieafdeling van de provincie een alarmerend bedoelde wegenkaart van Noord-Brabant liet maken met daarop vier grote, rode X’en – eentje gaat door de A58.
Het kaartje is een woede- en noodkreet in één. De kruisen staan wat de provincie betreft voor gebroken beloften. Om een eind te maken aan de meest notoire Brabantse files op de A50 bij Oss, de A2 bij Vught, de A67 onder Eindhoven en de A58 tussen Breda en Tilburg, had ‘Den Haag’ Noord-Brabant ruim 1,6 miljard euro toegezegd. ‘Daarvan heeft het kabinet 1,5 miljard weggehaald’, zegt Smeulders, ‘een ordinaire bezuiniging en een middelvinger naar Brabant. Ik ben er boos over.’
Temeer omdat nog eens drie herstelprojecten, van in totaal bijna 900 miljoen euro, op de lange baan zijn geschoven. ‘Brabant groeit ontzettend hard’, stelt de gedeputeerde bij herhaling, ‘maar onze infrastructuur groeit onvoldoende mee.’ In debat met Statenleden vatte Smeulders samen: ‘De situatie is hopeloos.’
Eén groot knelpunt ontbreekt op zijn kaartje: de kruising van de A27 met de A59, waar de meeste opstoppingen veroorzakende verkeerslichten worden weggewerkt. Die klus bij knooppunt Hooipolder gaat gewoon door, om de simpele reden dat daar tijdig de schop in de grond is gegaan en het pure kapitaalvernietiging zou zijn om daar nu mee te stoppen.
Ter gelegenheid van de tiende verjaardag van de nimmer gematerialiseerde toezegging dat de A58 verbreed zou worden naar twee keer drie stroken, heeft de afdeling Brabant-Zeeland van werkgeversorganisatie VNO-NCW de BBB’er Tieman, sinds 19 juni minister van Infrastructuur, naar de plek des onheils gelokt. Hij kan concreet niets doen, zegt hij. ‘Wat ik aantrof toen ik begon als minister: we zitten financieel in een te krap jasje.’
Tiemans voorganger Mark Harbers (VVD) besloot in 2023 tot het pauzeren van tal van projecten die overal in Nederland hardnekkige files hadden moeten verminderen. Aanvankelijk was de beperkte stikstofruimte Harbers’ argument, later bleek dat simpelweg gebrek aan geld.
Nut en noodzaak van de gepauzeerde anti-fileprojecten staan volgens het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat ‘niet ter discussie’. Het departement wil er elk jaar één weer opstarten. Als dat gebeurt op basis van de plek van het knelpunt in de filezwaarte top tien (lengte maal duur), dan moet Noord-Brabant nog een paar jaar wachten.
In die top tien staan de files op de A1 tussen Barneveld en Hoevelaken (plek 3) en op de A4 tussen Delft en knooppunt Kethelplein (4) immers boven die op de Brabantse A50 tussen knooppunt Bankhoef en Ravenstein (7). Ook op plek 8 staat een file waarvan de aanpak is gepauzeerd: op de A15 tussen Papendrecht en Gorinchem. Op 9 staat de A2 bij ’s-Hertogenbosch, het wegwerken van die file is eveneens uitgesteld.
Noord-Brabant is dus niet de enige door de pauzeknop getroffen provincie, maar heeft volgens minister Tieman eenvoudigweg de pech dat het de locatie is van de meeste gestopte klussen om de files te lijf te gaan.
Voordat hij gaat poseren op het viaduct over de A58, krijgen Brabantse en Zeeuwse wethouders, ondernemers en provinciebestuurders ieder één minuut om hun nood te klagen bij de demissionaire bewindsman. De verbinding van Brabant met de Rotterdamse haven, stellen de Zuid-Nederlandse transportondernemers, moet Tieman zien als de aorta van het land. ‘Als die dichtslibt, valt Nederland stil’, zegt Ida Sinke van Transport en Logistiek Nederland.
Duw de spade zo snel mogelijk de grond in om de weg te verbreden, is de unanieme oproep. Daar zijn geen nadere onderzoeken of haalbaarheidsstudies voor nodig. Want de druk op de Brabantse wegen groeit de komende jaren alleen maar, leggen bouwers aan Tieman uit. ‘Eerst door vrachtverkeer voor de bouwwerkzaamheden in met name de Brainportregio’, zegt Roelant Veldboer van Bouwend Nederland over het gebied rondom Eindhoven, waar een explosieve economische groei op het programma staat. ‘Daarna komt de druk op de wegen van al die werknemers in de hightechsector.’
‘Ik ben overtuigd’, roept de demissionaire minister. Maar wat betekent dat, vragen de ondernemers hem. De kans dat Tieman minister blijft, is immers astronomisch klein. ‘Nou, dat we alles klaar zetten voor het volgende kabinet. Dat de A58 bovenop ligt bij de overdracht aan mijn opvolger.’
Noord-Brabant heeft daarbij volgens Tieman uitstekende papieren. ‘Want jullie hebben veel militaire activiteiten, vooral langs de A58’, zegt de minister als ware hij een consultant. Het is waar dat de provincie is bedeeld met tal van legerkazernes en met vier militaire vliegvelden geldt als centrale vestigingsplaats voor de luchtmacht. Maar wat heeft dat met de verbreding van de A58 te maken?
Tieman, ooit public-affairsmanager van VNO-NCW West, doelt met zijn opmerking op de Navo-afspraak dat landen voortaan 5 procent van hun bruto binnenlands product aan defensie moeten spenderen, waarvan 1,5 procentpunt aan ‘bredere veiligheidsuitgaven om de algehele maatschappelijke weerbaarheid te versterken’. Infrastructuur is daarbij de eerstgenoemde categorie – 1,5 procent betekent voor Nederland ruim 15 miljard euro.
Hoe weinig concreet ook, voor Brabant lijkt de nieuwe Navo-norm een ware strohalm om alsnog geld binnen te hengelen bij het nieuwe kabinet. Zo boos als gedeputeerde Smeulders is op het oude kabinet, zo hoopvol is hij over het inzetten van de defensiemiljarden voor het oplossen van de knelpunten op zijn kaartje. ‘De nieuwe Tweede Kamer en de nieuwe minister kunnen niet om ons heen. We hebben onze groeibriljant Brainport en we hebben onze militaire infrastructuur.’
Ook de directeur van VNO-NCW in Zuid-Nederland, Ellen Kroese, gelooft in het ‘Navo-verhaal’ en voorspelt een stevige toename van het militaire verkeer in de provincie. Gunstig om alsnog geld voor betere infrastructuur naar Noord-Brabant te krijgen. ‘Defensie – veiligheid – gaat boven alles, dus dat maakt misschien onze kanskaart iets groter.’
Kroese ziet de regio economisch harder groeien dan waar ook. Meer asfalt moet die groei opvangen, maar volgens haar hoeft dat niet slecht uit te pakken voor het milieu. ‘Wat te denken van al dat stilstaande fileverkeer nu, het sluipverkeer door dorpen en binnensteden, truckers die overnachten op overbelaste parkeerplaatsen? Ik denk dat het oplossen van knelpunten juist goed is voor het milieu.’
En voor de verkeersveiligheid, stellen Kroese en Smeulders. ‘We krijgen volop steun van burgers die klaar zijn met al die auto’s die door hun wijken rijden om files te ontwijken’, stelt de regionale VNO-NCW-directeur. ‘De files leiden dag in, dag uit tot gevaarlijke situaties in onze dorpskernen’, weet de Brabantse gedeputeerde.
Kortom, menen bedrijfsleven en politiek in grote eenstemmigheid, er zijn tal van redenen om het Brabantse wegennet aan te pakken, te beginnen met de A58. ‘Wij gaan door met onze campagne totdat hier de eerste schop in de grond is’, belooft Kroese als de fotosessie op het viaduct bij de tweehonderd jaar oude Anneville-eik is afgelopen. Terwijl haar medewerkers in busjes stappen, verzinnen ze een leus om hun lobby straks bij het nieuwe kabinet kracht bij te zetten: ‘Jetten 1 kan niet om ons heen.’
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant