Marcia Luyten is journalist en columnist van de Volkskrant.
Dat wat we ten diepste zijn: sociale dieren, staat in de weg van hoe we het liefste leven: vrij. Het verklaart waarom miljoenen mensen bij socialemediaplatforms blijven waarvan ze ook wel weten dat die de vrijheid niet helpen. RTL Nieuws ontdekte 550 X-nepaccounts die rond de verkiezingen tienduizenden opruiende en ultrarechtse politieke berichten doorstuurden. De meeste retweets waren er voor een bericht dat verkiezingsfraude suggereerde.
Meredith Whittaker analyseerde in Buitenhof waarom mensen op een plek blijven hangen waarvan vaststaat dat die democratie en vrijheid schaadt. Whittaker is de baas van Signal, de berichtendienst die werkt als WhatsApp, maar wel data en privacy van gebruikers beschermt. Facebook, Twitter (X), WhatsApp en Instagram veroverden als eerste sociale media de markt, waarna gebruikers het gevoel hebben niet meer weg te kunnen.
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Op die platforms weven ze een web. Eerst uit nieuwsgierigheid, al snel om makkelijk met veel mensen tegelijk te communiceren. Op de socials kies je wie je wil zijn: idool of fan, betweter, beschouwer, schreeuwer of stille kattenfetisjist. Iedereen kan zenden, iedereen kan zich een publiek imago aanmeten. En een beetje zoals vroeger een gemeenschap (buurt, club of kerk), verschaffen sociale media identiteit, betekenis en richting.
Wie zich uit dat web losmaakt, is bang buitenboord te vallen. Als niet een heel netwerk tegelijk overstapt naar beter gemodereerde platforms, van X en Instagram naar Bluesky, of van WhatsApp naar Signal, zijn de eerste bewegers veroordeeld tot fomo – die door sociale media zo aangejaagde fear of missing out. Whittaker zegt dat vanwege de monopoliemacht van de eerste aanbieders de staat vroeger de infrastructuur van essentiële technologie beheerde, zoals voor telegraaf en telefoon. De nieuwe publieke ruimte is overgelaten aan de markt, met als gevolg kolonisatie en exploitatie van ons diepste privédomein.
Facebook, X, WhatsApp en Instagram delven onze data als grondstof voor hun winstmachine. Hun algoritmen voeden emoties; met onschuldige kattenfilmpjes, maar ook met het opstoken van sensatie, haat, angst en wantrouwen, omdat die gebruikers verlijmen aan het scherm. Signal is radicaal anders; een stichting, zonder winstoogmerk, met het beschermen van privacy als reden van bestaan.
Intussen is de Amerikaanse staat nauw verbonden met de infrastructuur voor digitale communicatie, alleen niet zoals Whittaker bedoelde toen ze het over telegraaf en telefoon had. Vicepresident JD Vance is de stroman van de techmiljardairs. Nu belooft de Amerikaanse overheid de EU importtarieven van boven de 15 procent, als Europa de regulering van Amerikaanse techplatforms niet versoepelt. Eerder dreigde Vance dat de VS de Navo zouden verlaten bij EU-sancties tegen X.
In de week dat RTL Nieuws onthulde hoe trollen en bots, waarschijnlijk aangestuurd door Rusland, vanuit Nigeria en Ghana verdeeldheid zaaien en onze democratie ondermijnen, stopten de NOS en Nieuwsuur met berichtgeving op X. Als eerste krant verliet Trouw (september 2024) het platform, twee maanden later gevolgd door de Volkskrant. RTL Nieuws zelf, De Telegraaf, AD en NRC zijn er onverminderd actief, net als kritische journalisten. Veel overheidsorganisaties zoals politie, Belastingdienst en het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat communiceren gewoon via X. Zelfs de hartkamer van de democratie, de Eerste en Tweede Kamer, gebruikt het kanaal van ‘nazigroeter’ Elon Musk.
Het beschermen van onze democratie en onze privacy is geen zaak van wetten en vangrails alleen. De burger en consument bouwt of sloopt door wat hij gebruikt of koopt. Met twee miljoen mensen die Signal installeerden, is Nederland wereldwijd gebruiker nr. 2. Alleen verliet bijna niemand nog WhatsApp. Maar als we elkaar vasthouden en samen naar veiligere digitale pleinen gaan, lopen giftige platforms leeg. En zonder gebruikers gaan bigtechmiljardairs bankroet.
Geen column meer missen?
Volg uw favoriete columnisten via de app. Klik op het belletje naast de auteursnaam.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant