Satelliet De EU gaat satellietfrequenties herverdelen en SpaceX grijpt zijn kans. Het bedrijf van Elon Musk wil in Europa mobiel internet aanbieden, maar dat kan de aanleg van een Europese ‘dronemuur’ ondermijnen.
Zonder een nieuwe complottheorie de wereld in te helpen: wat heeft Elon Musk te maken met de treiterdrones die afgelopen week boven luchtmachtbasis Volkel en Eindhoven Airport zweefden?
Musks bedrijf SpaceX heeft het gemunt op de satellietfrequenties die Europa binnenkort opnieuw toewijst. Dit spectrum is al in gebruik om vliegtuigen van wifi te voorzien, zodat je – de horreur – ook op tien kilometer hoogte niet meer offline hoeft te zijn.
De MSS-band (Mobile Satellite Services) is een logische uitbreiding op Musks Starlink-netwerk, dat internet aanbiedt via draagbare satellietschotels. Maar je kunt MSS ook inzetten als extra afscherming tegen drones – of die nou door Moskou bestuurd worden, of door hobbyisten.
Wie krijgt er voorrang, de Musk-telefoons of de muur tegen drones? Om die vraag te beantwoorden moet de klok eerst terug naar 2009. Toen gunde Europa de MSS-band voor achttien jaar aan Solaris en Inmarsat, twee Europese bedrijven die in handen kwamen van de Amerikaanse spelers EchoStar en Viasat. Er gebeurde weinig met de MSS-band, behalve voor de wifiverbinding in het vliegtuig.
De wekker loopt af: vanaf 2027 wordt het Europese satellietspectrum weer voor de komende twintig jaar toegewezen. Omdat SpaceX in november de licenties overnam van EchoStar (kosten: eerst 17 miljard dollar, daarna nog eens 2,6 miljard), is de kans groot dat Musk een groot deel van het Europese spectrum in handen krijgt. Want in de satellietwereld geldt: wie het eerst komt, het eerst maalt.
Met 9.000 satellieten rondom de aarde is Starlink de grootste aanbieder van internet uit de ruimte. Bijna 700 van die satellieten kunnen ook direct verbinding maken met telefoons. Ze maken gebruik van frequenties rond de 2 gigahertz; die zijn minder gevoelig voor atmosferische storingen dan de golflengtes (10-20 GHz) waarmee Starlink de kleine schotels bedient. Denk maar aan de lage tonen van een basgitaar, die verder doordreunen dan het getingel van een triangel. Ook bij slecht weer of in een auto blijft de verbinding dus stabiel.
Zo’n stabiele verbinding is belangrijk voor het besturen van drones. Wifi is makkelijk te verstoren en een gewoon 5G-netwerk heeft beperkte reikwijdte. ‘Roamen’ op buitenlandse netwerken is onzeker. Zo beperkt Rusland roaming van simkaarten, om te voorkomen dat Oekraïense drones via lokale netwerken naar Russische doelen gestuurd worden.
Met een pan-Europees MSS-netwerk kun je een onbevoegde drone vanaf vliegbasis Volkel tot aan de grens met Wit-Rusland achtervolgen. Dan moet Brussel de frequenties wel beschikbaar stellen en zoals het er nu naar uitziet, krijgen de commerciële toepassingen uit de VS de meeste bandbreedte. Krijgen, want het spectrum is gratis. Licentiehouders betalen alleen een kleine vergoeding voor het gebruik van de zendmasten.
De techreuzen ruiken hun kans: SpaceX zet de MSS-verbinding al in in landen met veel ruimte en weinig bereik, zoals de VS en Australië. Musk vroeg deze week toestemming bij de Amerikaanse toezichthouder, om zijn satellieten in Europa te testen. Apple doet ook mee met providertje spelen. In moderne iPhones zit een satellietradio voor noodsignalen en Apple investeert honderden miljoenen in satellietnetwerk GlobalStar, om straks spraak- en datadiensten aan te bieden.
Krijgen de techreuzen het voor het zeggen boven ons hoofd? Na een consultatieronde publiceert de EU binnenkort de regels voor de herverdeling van de MSS-frequenties. Er is een lobby aan de gang om wat spectrum te reserveren voor defensieve toepassingen die Europa zelf beheert.
Een van de toepassingen komt van Ivent Mobile. Dit Nederlandse bedrijf ontwikkelt een netwerk voor een ‘dronemuur’ langs de Europese oostgrens. Je kunt van Finland tot aan Turkije bewakingsdrones en andere vliegende sensoren laten patrouilleren, terwijl het commandocentrum ze via twee netwerken bestuurt: vanaf de grond, via een stelsel van 75 antennes, en vanuit de ruimte via satellieten. Zodra de verbinding van beneden uitvalt, nemen satellieten het werk over. Het is een IJzeren Gordijn, tot hoog in de hemel.
Je kunt met deze techniek ook een veilige ‘stolp’ bouwen rondom kwetsbare plekken als luchthavens en militaire complexen – desnoods de plaatselijke kerstmarkt. Er zijn tien antennes nodig om heel Nederland, tot ver op de Noordzee, vanaf de grond te coveren. Duur is het niet: met 25 miljoen euro kom je al een heel eind, zegt Ernst Peter Hovinga van Ivent Mobile. Het ministerie van Defensie experimenteert al met MSS, voor drones die schepen van de Russische zwarte vloot spotten, voordat ze ‘per ongeluk’ zeekabels of pijpleidingen beschadigen.
De 2 GHz-frequenties van MSS zouden een goede en goedkope aanvulling zijn op IRIS2, een beveiligd satellietnetwerk dat Europa zelf gaat optuigen voor ruim 10 miljard euro. Maar de eerste IRIS-satelliet gaat pas in 2029 de lucht in. Ondertussen moeten we ons wel tegen drones beschermen.
Brussel kan in de aankomende selectieronde voor MSS eisen stellen aan de deelnemers zodat we niet afhankelijk zijn van de grillen van een andere grootmacht. Maar de Europese Commissie wil de bestaande regels niet volledig overhoop gooien; er staat vast een leger Amerikaanse advocaten of een briesende Trump klaar om zo’n beperking van een open markt aan te vechten.
Je zou de dronemuur kunnen bouwen op een Amerikaans netwerk, zoals Starlink. Maar om daar nou op te vertrouwen … Musk weigerde in 2022 het Starlink-netwerk uit te breiden boven de Krim, om zo een aanval van Oekraïne op de Russische vloot te voorkomen.
Als Europa de licenties heeft toegewezen, besluit vervolgens elke lidstaat of die de gekozen MSS-partij toestaat binnen de eigen landsgrenzen. Dat is vergelijkbaar met de hetze tegen Huawei. Dat Chinese bedrijf werd geweerd uit de kern van mobiele netwerken: Brussel stelde daarom een richtlijn op, elk EU-land nam daarna zelf maatregelen om al dan niet te ‘ontchinezen’.
Deze keer gaat het niet om China maar om de VS. Als de EU geen Amerikaanse commerciële satellietprovider vertrouwt als basis van de dronemuur, dan zal, zoals een expert het uitdrukt, „iemand in Brussel ballen moeten tonen”. Oftewel: of strenge eisen stellen aan soevereiniteit, of zelf betalen zoals bij IRIS2 en Galileo, het Europese alternatief voor het Amerikaanse GPS-systeem. Die projecten kosten miljarden, maar dat is de prijs voor strategische autonomie in onzekere tijden.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Doorzie de wereld van technologie elke week met NRC-redacteuren
Source: NRC