Op geheel eigen wijze geeft de Amerikaanse president Donald Trump invulling aan de ‘Monroe Doctrine’, het oude idee dat de VS dominant moeten zijn op het westelijk halfrond. Vrienden krijgen steun en geld, tegenstanders straft hij met importheffingen en oorlogsdreiging.
is correspondent Latijns-Amerika van de Volkskrant. Hij woont in Mexico-Stad.
Tijdens Donald Trumps eerste termijn (2017-2021) verkondigde hij de slogan ‘America first’. De populist keerde de blik naar binnen. Hij begon weliswaar handelsoorlogen, maar zag de buitenwereld vooral als een plek waaruit de VS zich dienden terug te trekken.
Dit keer waait er een andere wind in het Witte Huis. Trumps buitenlandminister Marco Rubio opperde in januari in een opiniestuk in The Wall Street Journal het motto ‘Americas first’. Het westelijk halfrond was te lang door de VS verwaarloosd, stelde de zoon van Cubaanse migranten.
‘Om verschillende redenen heeft het Amerikaanse buitenlandbeleid zich gefocust op andere regio’s en zijn we onze eigen regio vergeten’, schreef Rubio. ‘Het resultaat is dat we problemen hebben laten etteren, kansen hebben gemist en partners hebben verwaarloosd.’
‘That ends now’, beloofde Rubio.
We zijn tien maanden verder. In het Caribische gebied ligt een legermacht die vele malen groter is dan de VS nodig hebben voor het bombarderen van vermeende drugsdealers op speedbootjes. De raketten van de USS Gerald R. Ford, het grootste vliegdekschip ter wereld, staan gericht op Venezuela.
Zaterdag verkondigde Trump dat het luchtruim boven Venezuela als gesloten moet worden beschouwd. Meermaals zinspeelde hij al op openlijke en undercover landoperaties in Venezuela, dat volgens Washington wordt geleid door een ‘narcoterrorist’. De dagen van de autoritaire leider Nicolás Maduro zijn geteld, zei Trump begin deze maand.
De oorlogsdreiging naar buurland Venezuela is het heftigste voorbeeld van Trumps machtsvertoon in Latijns-Amerika, maar verre van het enige. Bij het naderen van zijn eerste jaar begint een patroon zichtbaar te worden waarin hij de Amerika’s verdeelt in vrienden en vijanden.
Kort voor zijn aantreden kopte de Amerikaanse tabloid The New York Post in chocoladeletters: De Donroe Doctrine, Trumps visie voor het halfrond. Nu die visie handen en voeten krijgt, raakt de woordspeling ingeburgerd. Toonaangevende Amerikaanse en Britse media als The New York Times en Financial Times publiceerden deze maand stukken waarin ze de ‘Donroe Doctrine’ duiden.
Trumps verre voorganger James Monroe, de vijfde president en een van de founding fathers van de Verenigde Staten, waarschuwde in 1823 in zijn State of the Union de tanende Europese koloniale machten: zij hadden niets meer te zoeken in de Amerikaanse continenten. Deze Monroedoctrine keerde sindsdien in vele gedaanten terug, vaak met desastreuze gevolgen.
In de tweede helft van de twintigste eeuw probeerden de VS hun ‘achtertuin’ te vrijwaren van communisme. Ze waren betrokken bij staatsgrepen in Guatemala, Brazilië, Bolivia en Chili, probeerden Fidel Castro te vermoorden en steunden tal van militaire dictaturen. In 1989 vielen de VS Panama binnen en zetten dictator Manuel Noriega af.
Na de Koude Oorlog verplaatste de Amerikaanse aandacht zich naar het Midden-Oosten. Maar onder Trump en zijn buitenlandminister Rubio keert de gedachte terug dat de VS dominant moeten zijn in de eigen regio. Op 13 november schreef Pete Hegseth, Trumps oorlogsminister, op X: ‘Het westelijk halfrond is Amerika’s buurt – en we zullen het beschermen.’
In hetzelfde bericht kondigde hij Operatie Southern Spear aan, een militaire missie gericht op ‘het verwijderen van drugsterroristen van ons halfrond en het beschermen van ons land tegen dodelijke drugs’.
De ‘etterende problemen’ waarover Rubio schreef in zijn opiniestuk, zijn drugshandel, migratie en de economische opmars van China, dat in het eerste kwart van deze eeuw in bijna heel Latijns-Amerika de VS voorbij is gestreefd.
De ‘verwaarloosde partners’ zijn populistische radicalen als de autoritaire Nayib Bukele van El Salvador, libertariër Javier Milei van Argentinië en de Braziliaanse ex-president Jair Bolsonaro. De ‘kansen’ liggen voor het oprapen in de vorm van olie, gas, goud, lithium en zeldzame aardmetalen.
Trumps doctrine is verstoken van ideologische hoogdraverij; mensenrechten en democratie interesseren hem niet. Zijn pijlen (en raketten) richten zich weliswaar voornamelijk op linkse regeringen, maar hij is niet in een strijd verwikkeld met het communisme.
Voor vrienden rolt Trump de rode loper uit. Bij Bukele huurde hij ruimte in diens beruchte Cecot-gevangenis. Milei gaf hij een miljardenkrediet in de aanloop naar tussentijdse parlementsverkiezingen. Bolsonaro probeerde hij te redden uit de handen van de Braziliaanse justitie.
Een nieuwe vriend is in de maak. Dit weekeinde mengde hij zich in de Hondurese verkiezingen door Amerikaanse steun voorwaardelijk te maken aan winst van de rechtse presidentskandidaat Nasry Asfura. Tegelijkertijd kondigde hij gratie aan voor de Hondurese oud-president Juan Orlando Hernández. Deze partijgenoot van Asfura werd tijdens Bidens presidentschap in de VS veroordeeld voor grootschalige drugshandel.
De kleine krabbelaars op de bootjes (als het al drugssmokkelaars zijn) verbleken bij narcopoliticus Hernández. Maar consistentie is geen speerpunt van de Donroe Doctrine.
Zoals hij zijn vrienden kiest, kiest Trump zijn vijanden, het eigen belang voorop. Zo kan de bewezen drugscrimineel gratie krijgen en wordt het frame van de Venezolaanse leider als kartelbaas (die op de grootste oliereserves ter wereld zit) juist extra aangezet.
De twee grootste landen van Latijns-Amerika tonen dat een antwoord op de ontketende Trump mogelijk is. De linkse president Sheinbaum van Mexico slaagt er met een knappe balanceeract vooralsnog in een handelsoorlog te voorkomen en Amerikaanse militairen buiten de deur te houden. De linkse Lula van Brazilië trotseerde Trumps importheffingen, bedoeld om Bolsonaro vrij te kijgen. Inmiddels zit Bolsonaro in de cel en draaide Trump zijn tarieven terug.
Luister hieronder naar onze nieuwspodcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant