Het langverwachte vervolg op Amsterdamned, de cultklassieker uit 1988, gaat deze week in première. Ook in Amsterdamned II scheurt de speedboot weer door de gracht. Regisseur Dick Maas (74) bespreekt de beste stunts uit zijn films.
is filmredacteur van de Volkskrant.
En dan, midden tijdens de achtervolging door de grachten, vaart de speedboot in Amsterdamned II dwars door een zwerm vredig dobberende eenden. Eentje fladdert door de lucht, duidelijk geraakt door de impact van de klap.
Of je nou wil of niet, je moet lachen.
Typisch Dick Maas. De achtervolging kan nog zo razend zijn, er is altijd plek voor een mini-intermezzo. Zoals het politieautootje dat door een draaiorgel knalt, in de eerste Amsterdamned. Of die vuilnis-beambte van het villawijkje Zonnedael, die de van Johnnie’s roze Chevrolet afgevlogen velg keurig in zijn afvalcontainer deponeert, dan weer tijdens de achtervolging in Flodder.
‘Het waren natuurlijk geen echte eenden’, zegt de filmmaker. ‘Dat begrijp je ook wel. Eigenlijk wilde ik nog een moeder met zo’n bakfiets de gracht in zien gaan, zo op de achtergrond. Dat leek me wel grappig - jij zit nu ook weer te lachen. Waarom die er niet in zit? Tijd, we zaten al krap. En daar ben je dan ook weer een halve dag mee bezig.’
De eenden alleen, dat kostte al tien takes. ‘Iemand in een bootje legt die nep-eenden dan zo neer. En net als je wil draaien, zijn ze weer afgedreven.’
Maas (74), de mondhoeken immer naar beneden geplooid, wat niks zegt over zijn humeur, zit in de eetzaal van het Amsterdamse hotel De l’Europe. Hij is er bekend: bovenop het dak steekt een verdachte in Amsterdamned II zichzelf in de fik, om daarna naar beneden te springen.
‘Ja, hoeveel mensen ik al niet in brand heb gestoken..’
Zijn twaalfde speelfilm, het langverwachte vervolg op de grachtenthriller-hit uit 1988, draait vanaf deze week in de bioscoop. En vanaf januari is een retrospectief van zijn oeuvre te zien in het Eye filmmuseum (Dick Maas - compleet & ongefilterd).
Hij voelt zich vereerd. En las natuurlijk ook dat bericht over de financiële nood van het museum in Het Parool. ‘Zul je altijd zien. Ben ik eindelijk aan de beurt, gaan ze failliet.’
We gaan het hebben over stunts. Het was Maas die het stuntwerk in Nederland naar een hoger plan tilde, met zijn films uit de jaren tachtig. Hij haalde daartoe ook experts uit het buitenland: het moest grootser, beter. De tien minuten lange speedboat-achtervolging door de nauwe grachten in Amsterdamned (1988), mogelijk zijn meesterstuk, prijkt nog altijd op allerlei internationale lijstjes van ’s werelds krankzinnigste stunts (o.a. filmwebsite Collider), tussen die van James Bond, Jackie Chan, Indiana Jones en Mad Max. De waardering zit ‘m er ook in dat alles ‘practical’ was: echt, zonder digitale foefjes. Je ziet en voelt dat die speedboten ook zomaar in volle vaart tegen de kade konden klappen - wat ook eens gebeurde.
Bij het allereerste shot voer de speedboot zo een niet bij de productie betrokken woonbootje binnen. ‘Daar binnen zat een junk, heroïne te spuiten of zo. Die kwam boos naar buiten.’
Een ready made Maas-moment, dat níet in de film zit. Tijdens weer een andere opname nam de liggend sturende stuntman de bocht te ruim, waarbij ook hoofdrolspeler Huub Stapel, als rechercheur Eric Visser, tegen de kade knalde.
De hoofdrolspeler had ‘een aantal gekneusde ribben’, aldus Maas in zijn boek Buurman, wat doet u nu? Films maken in Nederland (2017). Stapel zelf, deze week geïnterviewd door Volkskrant Magazine, herinnert zich ‘een gat in mijn kop, ribfractuur, het botvlies op mijn hoofd gescheurd’.
Maas, nu: ‘Ik heb het idee dat het door de jaren heen steeds erger wordt. Maar Huub zal het beter weten dan ik. Het was wel een klap. De dag erna kon hij zich nauwelijks bewegen. We hebben de bootscenes toen ook even twee weken stilgelegd.’
Zou je zo nog kunnen filmen, anno 2025?
‘O jawel hoor. Wat ik me herinner is dat de boten bij de eerste Amsterdamned erg laat binnen kwamen. Die stuntmannen hadden nog niet genoeg kunnen oefenen.’
De week voor de première van Amsterdamned II maakt Maas zich ietwat druk om de ‘spoilers’. Of iedereen die over zijn film schrijft, of spreekt, niet exact uit de doeken wil doen waarom rechercheur Visser uit zijn pensioen komt om andermaal achter het moordende kwaad in de Amsterdamse grachten aan te jagen. Laten we volstaan met de mededeling dat de zaak, die opgelost leek nadat de psychopaat uit de eerste film een harpoen door het eigen mismaakte hoofd schoot, toch weer heropend wordt. Dit vanwege een nieuwe reeks slachtoffers, te beginnen met twee verkoolde toeristenlijken op een waterfiets. Ook is er een nieuw hoofdpersonage: de jonge politieagent Tara Lee (Holly Mae Brood), die geheel niet zit te wachten op de bemoeienis van een oud-collega.
Op stuntgebied valt bijna niks origineels meer te bedenken, stelt Maas. Hoeft ook niet. Volgens de regisseur is een goede stunt bijna altijd een variatie op iets wat we eerder al eens zagen. ‘Dan zit je met zo’n Amsterdamned twee. Je weet: daar móet een achtervolging in over de grachten, want dat verwacht iedereen. Maar het mag natuurlijk niet weer hetzelfde zijn.’
Zo racet er nu ook een jetski mee, met 70’er Stapel erop, afgewisseld door een stuntman, ‘Huub heeft echt met een rotvaart over die grachten gescheurd. En Holly hangt op de voorplecht, niet áchter de boot zoals Huub in de eerste film. Razend knap hoor. De sfeer van deze Amsterdamned is ook anders, denk ik. Wat grimmiger.’
Ook dit keer schoot de boot een keer door: de stuntdubbel van Brood werd tegen de kade gekwakt. Dat shot zit in de film, gedraaid door Maas zelf. ‘Ik filmde zelf mee met een 360 graden camera. Ik was de enige die ‘m had.’
Eind jaren tachtig, kort na het grote succes van Flodder en Amsterdamned, schreef Maas het script voor een film die je ook wel als één doorlopende stunt kunt omschrijven. ‘Missing Diaries. Een achtervolging-achtige avonturenfilm, die in meerdere landen speelde. Met tanks op vrachtschepen op volle zee, die dan op elkaar gingen schieten. En een auto die vanaf een klif vliegt, waarna de bestuurder zich dan nét aan een vliegtuigje vast kan grijpen. Dat soort stunts. Ik dacht: alles wat ik kan bedenken, stop ik erin. Maar dat is toen niet gelukt.’
Waarom niet?
‘Beetje ingewikkeld om uit te leggen. Het was een dure film. Uiteindelijk kregen we het geld niet bijeen. Er zat ook een auto-achtervolging in op de bevroren grachten van Amsterdam. Nou ja, misschien ga ik dat ooit nog eens gebruiken.’
Amsterdamned II draait vanaf 4 december in de Nederlandse bioscopen
‘Dat was meer een special effect dan een stunt. Het risico was bijna nul: we hadden een flinke balk in die lift bevestigd zodat-ie niet lager kon. Het is achteruit gedraaid: in plaats van dat zakken, ging de lift in het echt juist omhoog. Ik vond het wel eng hoor: Gerard Thoolen met z’n hoofd zo klem. Die deuren kon je gewoon opentrekken. Maar ja, als die lift tóch door die balken heen zakt, dan ben je altijd te laat. Er kwam geen stuntman bij aan te pas. Ook niet als Hans Veerman aan het einde de liftschacht in wordt getrokken. We hadden hem een tuigje aangedaan, met wat kabels waar wij dan allemaal heel hard aan trokken. Was ook wel pijnlijk voor die arme man.’
‘Die scene is pas helemaal aan het eind gedraaid. Het huis van de Flodders was zelfs al ontploft. Het was de bedoeling dat de auto via de schans in het midden van het zwembad zou landen, maar hij schiet nog door tegen de rand. Je ziet de tegeltjes omhoog vliegen. Zat ook niet heel goed vast, dat was decor. Ik vind het knap, van die stuntmannen. Het is een oude auto, die niet snel optrekt. En dat dan precies uitmikken. We hadden één take. Maar de echte stunt van Flodder vind ik eigenlijk die tankwagen die in volle vaart omslaat. Dat kon ook echt maar één keer en ging bijna mis. Hij reed een stuk langer door op twee wielen dan de bedoeling was. Ze hadden ’m half gevuld met water voor het gewicht, maar dat ging klotsen. Pas toen het water weer tegen de andere kant klotste, sloeg-ie om.’
‘Die boot die over de brug vliegt, dat gebeurde met luchtdruk. Ik had wel in mijn hoofd hoe ik het wilde, maar ik moest een stuntteam uit Engeland laten komen om het te bouwen en af te schieten. Zoiets hadden we toen niet in Nederland. Mensen zeggen weleens dat ze het de beste speedboot chase vinden die ze ooit gezien hebben. Nou, dat vind ik leuk. Aan de andere kant: zó ingewikkeld was het ook weer niet. Het lastigste waren de hekgolven: onvoorspelbaar voor de achtervolgende boot, die in het spoor moet blijven. Het is krap natuurlijk, zo’n gracht.’
‘Vanuit het Vondelpark de hele stad door, dat is wel een flinke rit. Veel politiewagens ook. William Hurt op het dak van die ambulance, dat is grappig. En dan die tram die een kiosk binnenrijdt. Dat was geen echte tram natuurlijk, dat ding stond op wielen. De kantelende vrachtwagen? Zit die ook in Do Not Disturb? Oja, daar waren de buurtbewoners nog zo kwaad om. Dan wordt er zo’n paal vanuit de wagen naar beneden geschoten om ‘m om te krijgen, dat geeft een knal. Drie uur ‘s nachts, bam! Hingen ze uit het raam.’
‘Als je het over enge dingen hebt, dát vond ik nou een van de engste. Ook als ik er nu aan terugdenk. Hoe zo'n paard op een rolbank springt, om dan te gaan rennen voor een greenscreen. We hadden ook één heel lang greenscreen. Er was één paard dat al vrij snel zijn poot verstuikte, verder geen valpartijen gelukkig. Het werd goed begeleid hoor: we draaiden bij een universiteit waar ze vaker testen deden met paarden op rolbanken. Alleen dan niet voor een film.’
Luister hieronder naar onze podcast Culturele bagage. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant