Eenheid met de orthodoxe kerken was het hoofddoel van het bezoek van paus Leo XIV aan Turkije. Voor ‘niet-christelijke gemeenschappen’ (lees: moslims) was ‘vrede’ zijn boodschap, maar concreter dan dat werd het niet.
schrijft vanuit Istanbul over Turkije, Iran, Israël en de Palestijnse gebieden.
De mannen uit Dallas, Texas, slaken een bescheiden overwinningskreet. Zojuist heeft paus Leo XIV niet alleen de vlag van hun bisdom gesigneerd, hij heeft ook de eerste steen gezegend van de kerk die ze gaan bouwen voor migranten in een arme wijk van hun woonplaats. Trots houdt priester Roshan Fernandes de vlag omhoog en nog trotser toont zijn collega Paolo de steen met inscriptie voor de Sint Augustinuskerk.
De mannen uit Dallas fungeren ook als cheerleaders, hier voor de hoofdingang van de Kerk van de Heilige Geest in Istanbul. ‘Papa Leone!’ en ‘Viva il Papa!’ roepen zij, als de paus vrijdagmorgen, op de tweede dag van zijn bezoek aan Turkije, met zijn stoet paars geklede geestelijken via een smalle onderdoorgang aan komt wandelen bij de ingesloten gelegen kerk. ‘Viva il Papa!’, antwoorden de circa 150 gelovigen die zo gelukkig waren te worden toegelaten tot de binnenplaats.
Een paar honderd anderen waren nóg gelukkiger: zij mochten plaatsnemen in de kerk, om te horen hoe Leo XIV de diepe banden prijst met het ‘heilige land’ waar het christendom deels zijn wortels heeft, Turkije. De paus is niet teleurgesteld over het feit dat christenen in Turkije met 200 duizend - van wie het merendeel oosters-orthodox - een kleine minderheid vormen. ‘De logica van de kleinheid is de kracht van de kerk’, zegt de Amerikaanse paus, in het Engels. ‘Niet aantallen, economische macht of maatschappelijke invloed.’
De mannen uit Dallas, allen geestelijken, besloten drie jaar geleden met z’n twintigen op pelgrimstocht te gaan naar Turkije, het land waar – in de stad Antakya – het woord ‘christen’ voor het eerst werd gebruikt en waar in het jaar 325 het voor de eenheid van het christendom zo belangrijke Concilie van Nicea werd gehouden.
Voor Leo XIV was de herdenking van het concilie de primaire reden Turkije als bestemming van zijn eerste buitenlandse reis te kiezen. Precies 1.700 jaar geleden kwamen ruim driehonderd bisschoppen in Nicea bijeen om een godsdienstige twist te beslechten over de status van Jezus in de drie-eenheid Vader, Zoon en Heilige Geest. Vrijdag bezocht de paus het stadje, dat tegenwoordig Iznik heet.
‘Een paar maanden geleden hoorden we dat de nieuwe paus vlak na ons Turkije zou bezoeken’, zegt Roshan, een in Texas wonende Indiase pater. ‘Dat wilden we natuurlijk niet missen. We plakten twee dagen aan onze reis vast.’ Wat telt voor vader Paolo is dat ‘Papa Leone’ zich vooral een missionaris betoont. Zijn belangrijkste missie, volgens Paolo: vrede. ‘Ik hoop dat hij vrede kan stichten overal ter wereld.’
Het woord ‘vrede’ sijpelt door het hele vierdaagse bezoek aan Turkije van de op 8 mei aangetreden paus, en zal ongetwijfeld talloze malen klinken tijdens zijn aansluitende verblijf in Libanon, zondag tot dinsdag. In de toespraak die Leo XIV zaterdagavond houdt in de concertzaal Volkswagen Arena is het een van de weinige niet puur religieuze thema’s.
Hij citeert de profeet Jesaja: ‘Dan zullen zij hun zwaarden tot ploegscharen omsmeden en hun speren tot snoeimessen; geen volk zal tegen een ander volk het zwaard opheffen, en zij zullen de oorlog niet meer leren.’ Vervolgens zegt de paus: ‘Hoe dringend is deze oproep voor ons vandaag! Hoe groot is de behoefte aan vrede, eenheid en verzoening.’
Gaza noch Oekraïne noemt paus Leo expliciet. Voor zover valt na te gaan was hij ook in zijn gesprek donderdag met president Recep Tayyip Erdogan minder uitgesproken over Gaza en Palestina dan zijn Turkse gastheren vermoedelijk hadden gehoopt. In de nabespreking op nieuwszender TRT World klonk daarover teleurstelling. Erdogan loofde wel de ‘scherpzinnige houding’ van de paus over de Palestijnse kwestie, maar dat leek te verwijzen naar eerdere uitspraken, zoals zijn oproep tot een onmiddellijk staakt-het-vuren en zijn ‘diepe droefheid’ over de ‘onaanvaardbare leefomstandigheden’ van de Gazanen.
De toespraak gaat vooral over de eenheid onder de christenen, met name rooms-katholieken en oosters-orthodoxen (protestanten vallen in de anonieme restcategorie ‘leden van andere christelijke denominaties’). En ten slotte is er de oproep tot eenheid met ‘leden van niet-christelijke gemeenschappen’, een bedekte verwijzing naar de in Turkije dominante godsdienst, de islam.
‘We leven in een wereld waar al te vaak religie wordt gebruikt om oorlogen en wreedheden te rechtvaardigen’, aldus de kerkvorst. ‘We moeten samen oplopen om de muren van vooroordeel en wantrouwen af te breken.’
‘Heel mooi verwoord’, zegt na afloop de 33-jarige Claude Martial, een katholiek uit Ivoorkust die sinds acht jaar in Turkije werkt en studeert. ‘Als christelijke minderheid moeten we de barrières zien te slechten die we zien in de moslimlanden. Paus Leo kan daaraan bijdragen.’
Net als Martial en de paters uit Dallas zijn veel van de gelovigen die de paus in levenden lijve komen aanschouwen, afkomstig uit andere landen. Turkse inwoners van Istanbul krijgen de paus eigenlijk alleen te zien als ze op de gastenlijst staan van een van de bijeenkomsten in de kerken die de paus aandoet.
Rond de Blauwe Moskee, die de paus zaterdag bezoekt, staan zoveel politiehekken dat zelfs de arriverende stoet zwarte auto’s amper zichtbaar is. Aan de meeste inwoners van de metropool gaat het bezoek van de nieuwe paus straal voorbij. Van een duik in de massa is vier dagen lang geen sprake, daarvoor zijn de veiligheidsmaatregelen sowieso te groot.
Ongetwijfeld zal dat in Libanon niet anders zijn. Vermoedelijk heeft Israël het Vaticaan beloofd tot en met dinsdag geen aanvallen uit te voeren op Beiroet.
Luister hieronder naar onze nieuwspodcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant