Amerikaanse diplomaten werden afgelopen week in een schrijven gemaand ‘regelmatig de Amerikaanse bezorgdheid te uiten over geweldsmisdrijven die verband houden met mensen met een migratieachtergrond’. Migratie speelt een hoofdrol in Trumps pogingen de Maga-cultuuroorlog te exporteren.
is buitenlandredacteur van de Volkskrant en schrijft over Noord-Amerika, het Caribisch gebied en Suriname.
Dat er nog rek zit in de radicaliteit van Trumps regering op het gebied van anti-immigratiebeleid en -retoriek, bleek nadat afgelopen week twee reservisten van de Nationale Garde werden neergeschoten, die op Trumps aanwijzing door de straten van Washington DC patrouilleerden.
Het motief van de verdachte, een Afghaanse vluchteling, is nog onbekend. Dat belette de president niet om ‘een volledige asielstop voor derdewereldlanden’ aan te kondigen en een stroom van discriminerende en racistische uitspraken te doen over migranten en minderheden.
Migratie speelt ook een hoofdrol in Trumps pogingen de Maga-cultuuroorlog te exporteren naar Europa. Op 21 november, een week voor de schietpartij in Washington DC, vroeg Buitenlandminister Marco Rubio Amerikaanse diplomaten in Europa, Canada, Australië en Nieuw-Zeeland in een vertrouwelijk diplomatiek telegram te ijveren voor migratiebeperkingen in hun gastlanden.
Het schrijven, dat afgelopen week is ingezien door The New York Times en Reuters, vraagt Amerikaanse diplomaten ‘regelmatig de Amerikaanse bezorgdheid te uiten over geweldsmisdrijven die verband houden met mensen met een migratieachtergrond.’ Ook moeten ze hun Europese collega’s bij deze gelegenheden op het hart drukken dat dergelijke incidenten rondom migranten ‘de sociale cohesie en de publieke veiligheid verstoren.’
Daarnaast wil Rubio via rapportages op de hoogte worden gehouden over westerse politici die ‘migranten onterecht bevoordelen ten opzichte van de lokale bevolking.’ In een andere dienstmededeling, eveneens vorige week rondgemaild, draagt Rubio ambassadeurs op om de steun van regeringen aan ‘illegale of massamigratie’ voortaan op te nemen in de jaarlijkse monitor van mensenrechten in hun land.
Op deze manier hoopt Trumps regering draagvlak te verwerven voor ‘het aanpakken en het hervormen van het beleid met betrekking tot migrantencriminaliteit’, het verdedigen van de ‘nationale soevereiniteit' en ‘het waarborgen van de veiligheid van lokale gemeenschappen.’ De uitingen, geschreven in naam van een minister die zelf de zoon is van Cubaanse migranten, staan bol van de negatieve stereotyperingen en wetenschappelijk ongefundeerde verbanden tussen migranten en criminaliteit.
De diplomatieke communicatie past ideologisch in de lijn die vicepresident JD Vance inzette toen hij in februari tijdens veiligheidsconferentie in München waarschuwde dat ‘we de westerse beschaving in de VS en Europa niet kunnen herbouwen door miljoenen illegale migranten binnen te laten’. Het past bij Trumps tirades tijdens de VN-top in september waarin hij Europa opriep korte metten te maken met het ‘tweestaartige monster van migratie en klimaatbeleid’. En het is natuurlijk in lijn met de Amerikaanse steun aan uiterst rechtse Europese partijen als de Duitse AfD, de Italiaanse Fratelli d’Italia en de Poolse PiS.
Meer dan een diplomatieke beleidsmaatregel, is Rubio’s telegram dus een volgende zet in een cultuuroorlog. Volgens Pawel Zerka, politicoloog en analist bij de European Council on Foreign Relations, is het doel daarvan tweeledig. Aan de ene kant wil Trump het centrum van de Europese politiek verder naar rechts verschuiven om de Europese politiek ideologisch zo veel mogelijk op één lijn te krijgen met de VS.
Tegelijkertijd hebben de Amerikanen baat bij een Europa dat verdeeld genoeg blijft om het morele en politieke leiderschap van de VS niet te kunnen betwisten. Vooral wat dit laatste betreft vindt Zerka de Trump tot nu toe succesvol. ‘Het accepteren van een vernederende handelsdeal of concessies op het gebied van milieubeleid of digitale wetgeving, daarvan kun je natuurlijk zeggen dat het puur om beleid gaat en niet om cultuuroorlog. Maar dit alles draagt bij aan een beeld - en zelfbeeld - van Europa als ondergeschikt en zwak’, aldus Zerka. ‘En dat is weer voordelig voor Trumps ideologische bondgenoten.’
Politiek filosoof Luuk van Middelaar waarschuwde afgelopen zomer dat Europeanen dit ideologische conflict soms dreigen te vergeten omdat de spanning tussen Europa en de VS zoveel verschillende fronten beslaat. Politici en diplomaten hebben al hun denkkracht nodig voor de handelsoorlog en de geopolitieke zorgen over defensie en veiligheid. Terwijl de effecten van de ideologische beïnvloeding waarschijnlijk het langdurigst zijn, aldus Middelaar. In een stuk dat verscheen op de website van het door hem opgerichte Brussels Institute for Geopolitics, schetst hij gelijkenissen met de cultuuroorlog na 1789, het jaar van de Franse Revolutie: de kerk, de monarchie en de familie tegen de Verlichting, de republiek en de individuele rechten.
Het vorige week rondgestuurde diplomatieke telegram over migratie bevat veertien ‘discussiepunten’, waarvan er volgens de New York Times een aantal op maat gesneden lijken voor de Europese rechterflank. Zo wordt Amerikaanse diplomaten opgedragen ‘waakzaam te zijn in het beschermen van de godsdienstvrijheid, met name tegen radicaal islamitische ideeën onder bepaalde migrantenpopulaties.’
Migratie is onbetwistbaar de ideale pook om de Europese polarisatie mee op te stoken. Toch valt er over het succes van Trumps steun radicaal-rechtse partijen nog te twisten, zegt politicoloog Zerka. Want al te directe bemoeienis vanuit Washington staat op gespannen voet met de sterke nationale trots en het anti-Amerikaanse sentiment dat sterk vertegenwoordigd is binnen de achterban van zulke partijen.
Dat illustreert hij met een voorbeeld uit zijn eigen land, Polen. Het is waarschijnlijk dat de voorheen onbekende Karol Nawrocki afgelopen zomer nipt de Poolse presidentsverkiezingen won omdat hij zich mede door Trumps steun als geloofwaardig politicus kon presenteren.
Maar toen de nieuw aangetreden Amerikaanse ambassadeur onlangs een groep Poolse politici de les probeerde te lezen over hoe ze zich in Europa zouden moeten opstellen op allerlei beleidsterreinen, klonken er vooral geïrriteerde reacties. Ideologische beïnvloeding werkt het best zolang het subtiel gebeurt - niet bepaald het fort van de huidige Amerikaanse regering.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant