Inspectiedienst ILT heeft haar harde statiegeldverhoging-eis van tafel geveegd na gesprekken met statiegeldstichting Verpact en de staatssecretaris. Nu ligt er een plan om mensen met beloningen en prijzen te verleiden hun flesjes in te leveren.
is economieredacteur. Hij is specialist duurzaamheid en circulaire economie.
Al jaren wordt het wettelijk vastgelegde inleverdoel van 90 procent van alle plastic flesjes met statiegeld niet gehaald. Met een hoger statiegeldbedrag zullen meer consumenten geneigd zijn ze in te leveren, meent de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT). Die eiste een statiegeldverhoging van 15 cent op grote en kleine plastic flessen vanaf 1 januari.
Dit tot groot ongenoegen van Verpact, de stichting die het statiegeldsysteem beheert. Maar ook staatssecretaris Thierry Aartsen van Infrastructuur en Waterstaat was ongelukkig met de maatregel van de inspectie. De VVD’er vreest dat consumenten het betalen van extra statiegeld als een last zullen ervaren.
Weliswaar valt ILT onder zijn ministerie, maar de inspectie handelt onafhankelijk. Aartsen kon haar dus niet zomaar terugfluiten. Dus zocht hij samen met Verpact en de ILT naarstig naar een andere oplossing.
Die kwam er donderdag, als onderdeel van een verbeterplan van Verpact. In deze ‘Totaalaanpak Statiegeld’ staat het voornemen om consumenten die hun flesjes en blikjes inleveren extra te belonen, bijvoorbeeld met geld, tegoedbonnen of andere prijzen. Dat is een prima alternatief voor de statiegeldverhoging, oordeelt de ILT. Een door Verpact aangespannen rechtszaak over de statiegeldverhoging lijkt hiermee met een sisser af te lopen.
Vorig jaar verloor de ILT haar geduld met Verpact. Ze legde een zogeheten last onder dwangsom op om af te dwingen dat de stichting uiterlijk eind volgend jaar 5.400 extra inleverpunten regelt, ten opzichte van begin 2023. Lukt dat niet, dan zouden dwangsommen volgen tot 135 miljoen euro.
Statiegeld is een succes, gezien de drastische vermindering van rondzwervende flesjes en blikjes, zo concludeerde het kabinet vorig jaar nog. Maar perfect is het systeem nog allesbehalve. Dat ligt voor een belangrijk deel aan onwil bij Verpact, meent de inspectie. Vandaar dat ze dit jaar opnieuw een last onder dwangsom oplegde: Verpact moest óf het statiegeldbedrag verhogen, óf consumenten meer statiegeld teruggeven dan ze hadden betaald. Beide zag Verpact niet zitten.
Verpact ontfermt zich niet vrijwillig over het statiegeldsysteem: het gaat om een wettelijk opgelegde taak die de stichting uitvoert namens verpakkende bedrijven als supermarkten en frisdrankproducenten. Zij moeten betalen voor het opzetten en onderhouden van het systeem.
Zelf zegt Verpact te doen wat nodig is om het inzameldoel zo spoedig mogelijk te halen, waarbij ze onder meer wijst op de nieuwe statiegeldmachines. Gedragsverandering bij consumenten kost nou eenmaal tijd, stelt de stichting steevast.
Ook Aartsen is bij Verpact gaan aandringen op een nieuw verbeterplan. Volgens zijn woordvoerder was de verhoging van het statiegeld niet zozeer de aanleiding voor deze gesprekken. ‘Het gaat de staatssecretaris om het grotere plaatje: wat hij wil is een goed werkend systeem.’
Dat blijft zeer vaag in het verbeterplan. Denk aan supermarktacties, zoals voetbalplaatjes voor mensen met een emballagebon. Of een soort loterij waarin de kans om te winnen groter wordt naarmate consumenten meer statiegeldverpakkingen inleveren.
Maar dat is pure speculatie. Verpact heeft nog geen tijd gehad om de plannen nader uit te werken. Eerst moet de stichting bijvoorbeeld nog kijken welke beloningen voor consumenten aantrekkelijk zijn.
Er zijn wel deadlines voor het invoeren van de beloningsystemen, waarvan de eerste in mei verstrijkt. Houdt Verpact zich daar niet aan, dan dreigen alsnog dwangsommen.
Naast al bestaande plannen zoals het uitbreiden van het aantal inleverpunten, belooft Verpact kapotte statiegeldautomaten sneller te repareren. Nu duurt het gemiddeld zestien uur voordat er een monteur op de stoep staat. Door nieuwe monteurs in te zetten moet dat in de loop van volgend jaar worden teruggebracht naar acht uur.
Consumenten kunnen zelf melding maken van kapotte automaten via een nog te lanceren app, waarmee ze het dichtstbijzijnde inleverpunt kunnen vinden.
Daarnaast zullen statiegeldautomaten makkelijker ingedeukte of beschadigde blikjes accepteren. Ook belooft Verpact zeker 5 miljoen euro te investeren in het terugdringen van zwerfafval in grote steden, waar statiegeldjagers prullenbakken opentrekken. Daarvoor kijkt de stichting onder meer naar donatiebakken en -ringen in de buurt van de prullenbakken.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant