Jongvolwassenen zijn wereldwijd de minst gelukkige mensen, blijkt uit onderzoek, maar voor Litouwen geldt het tegenovergestelde. Wat maakt jongeren daar zo gelukkig? ‘We zijn dankbaar voor wat we hebben opgebouwd en beseffen hoe kwetsbaar dat is.’
Door David Wouters
Fotografie Marlena Waldthausen
Op een kathedraalplein in Noordoost-Europa weerklinkt het geluid van tangomuziek. Aan de rand ervan ligt een park, waar twee jonge Litouwers de choreografie oefenen voor de gratis tangoles die ze geven aan studenten. Dit soort natuur is niet alleen de beste plek om te oefenen, maar ook het beste aan de hele stad, zegt tangodocent Danielius Kundrotas (34) als hij even pauzeert. ‘Iedere week ren ik langs de rivier en zwem vervolgens terug naar huis.’
Zijn danspartner, student Silvija Zujūtė (25), heeft tijd voor de gratis danslessen omdat ze zich weinig zorgen hoeft te maken over financiën. Studeren in hoofdstad Vilnius is gratis en de huren zijn laag, dus vaste lasten heeft ze nauwelijks. Ze behaalde een diploma in de Franse taal en volgt nu een pedagogische master. ‘Ik weet nog niet precies wat ik later wil doen’, zegt ze. ‘Maar er is geen haast, kansen zijn er hier genoeg.’
Volgens een in augustus verschenen onderzoek van het Amerikaanse wetenschappelijke tijdschrift Plos One zijn jongvolwassenen, tussen de 18 en 30 jaar, wereldwijd de minst gelukkige leeftijdsgroep. Niet in Litouwen. Daar zijn jonge mensen volgens het World Happiness Report, dat jaarlijks het geluksniveau van mensen in meer dan 140 landen meet, niet alleen de gelukkigste generatiegroep, maar ook de gelukkigste jongeren ter wereld. Terwijl Nederlandse jongeren gemiddeld een 7,2 geven aan hun leven, beoordelen jonge Litouwers dat met een 7,7. Wat maakt hen zo tevreden?
Omgeven door natuurparken, heuvels en rivieren bloeit in de historische stad Vilnius een nieuwe generatie jongeren op. De jonge democratie biedt hun kansen om een beter leven op te bouwen dan dat van hun ouders, die nog opgroeiden in de Sovjet-Unie. Het is een plek waar studeren gratis is, studio’s voor 100 euro per maand te huur zijn en een sterke culturele infrastructuur ruimte schept voor jonge creatievelingen om zichzelf te ontplooien.
We zijn dankbaar voor wat we in dertig jaar hebben opgebouwd. Nu dat opnieuw wordt bedreigd, voelen we hoe kwetsbaar het is. In dat besef schuilt ons geluk.
Elena Laurinavičiūtė (32)
‘Als je creatief bent, is Vilnius de beste plek’, vertelt Grete Labanauskaitė (25) terwijl ze zich buigt over een korset onder haar naaimachine. Voor haar atelier, gelegen aan een rivier in kunstenaarswijk Užupis, betaalt ze niets. De ruimte in een voormalig krakerscomplex van kunstacademiestudenten wordt gefinancierd door de gemeente Vilnius, die jonge kunstenaars, fotografen en ontwerpers gratis ruimte biedt.
‘Ik zit hier al een jaar en mag nog twee jaar gratis blijven’, zegt ze terwijl ze het korset tussen andere kledingstukken hangt. De ontwerpen worden onderdeel van een expositie, die ze gratis mag organiseren in de galerie van het complex. ‘Omdat hier veel toeristen rondlopen is het een geweldige plek om jezelf op de kaart te zetten.’
Het subsidieprogramma biedt ook veel uitwisselingsprogramma’s aan voor Litouwse jongeren. ‘Vorig jaar ben ik in Frankrijk geweest en binnenkort ga ik weer naar andere landen om dingen te maken’, zegt Labanauskaitė.
Kunst is hier levendiger dan vóór de oorlog in Oekraïne. Het laat meer vrijheid en expressie zien en herinnert ons eraan dat we vrij zijn, gezond en dat we leven.
Grete Labanauskaitė (25)
Volgens haar is het niet moeilijk om als jonge kunstenaar rond te komen in Vilnius. Zo biedt de culturele sector tal van beurzen en subsidies aan. Bovendien, zegt ze, is het ‘een klein land. Iedereen kent elkaar, waardoor er veel samenwerkingen ontstaan.’
Die kansen waren er niet altijd in de voormalige Sovjetrepubliek. De oudere generatie groeide op onder communisme, armoede en onderdrukking. Nu profiteren jongeren van EU-lidmaatschap, markteconomie en nieuwe kansen.
Dat verschil tussen generaties speelt een grote rol in het geluksgevoel van jongeren, zegt Jan-Emmanuel De Neve, medehoofdredacteur van het World Happiness Report en hoogleraar aan het Wellbeing Research Centre in Oxford.
Waar jongeren in westerse landen ervaren het slechter te hebben dan hun ouders vanwege dure huizen, stijgende studiekosten en inflatie, geldt in Oost-Europa het tegenovergestelde, vertelt De Neve. ‘Hun referentiepunt is veel negatiever, waardoor zij hun eigen situatie optimistisch beoordelen’, legt De Neve uit. Volgens zijn rapport is in Oost-Europa de jonge generatie over het algemeen de gelukkigste.
Op een bankje in de tuin van een houten huis in de wijk Šnipiškės, een buurt vol jonge creatieven tussen de wolkenkrabbers van Vilnius, nipt keramist Elena Laurinavičiūtė (32) van haar koffie. Ze kreeg het huis van haar schoonmoeder. ‘Voor mijn schoonmoeder was het moeilijker’, vertelt ze. ‘Het leven onder het communisme was veel zwaarder.’ Zo stond de economie onder centraal Sovjetgezag, waardoor een groot deel van de productie naar Moskou moest en banen laagbetaald waren. Daardoor ontstonden grote tekorten aan voedsel en goederen. Bovendien heerste er een constante angst voor repressie door de overheid.
De generatie van Laurinavičiūtė is de eerste die Litouwen als vrij en westers ervaart. Sinds de losmaking van de Sovjet-Unie ontwikkelde Litouwen zich in dertig jaar tijd van een gesloten staat tot een jonge democratie. ‘Misschien waarderen we meer wat we hebben, omdat we onszelf vergelijken met een generatie die minder kansen had’, zegt Laurinavičiūtė.
Dat optimisme is opvallend, omdat het land opnieuw te maken heeft met toenemende Russische dreiging. Zo schonden in oktober Russische straaljagers het Litouwse luchtruim, oefenden de Russische en Belarussische legers in september nog aan de grens met Litouwen en waarschuwde de Litouwse inlichtingendienst dat Rusland binnen twee tot vijf jaar klaar is voor een aanval.
Hoe kan een land dat onder oorlogsdreiging leeft de gelukkigste jongeren ter wereld voortbrengen? Laurinavičiūtė zegt dat het te maken heeft met het spanningsveld waarin jonge Litouwers zich bevinden. ‘We zijn dankbaar voor wat we in dertig jaar hebben opgebouwd. Nu dat opnieuw wordt bedreigd, voelen we hoe kwetsbaar het is. In dat besef schuilt ons geluk.’
De dreiging van een gemeenschappelijke vijand zorgt volgens onderzoeker De Neve voor nationale samenhorigheid, iets waar Litouwen hoog op scoort. Volgens het rapport staat het land op plek drie als het gaat om sociale verbondenheid. Het rapport benadrukt dat mensen die zich sociaal gesteund voelen, beter omgaan met tegenspoed en daardoor gelukkiger en veerkrachtiger zijn.
Wij kunnen op reis, dat zijn kansen die onze ouders nooit hadden.
Emilija Talandzevičiūtė (20)
Angst voor de Russische uitbreidingsdrang is er wel. ‘We weten dat als Oekraïne de oorlog verliest, wij als Baltische staten de volgende zijn.’ Veel van haar vrienden kopen daarom geen huis. ‘Je weet niet zeker of dat nu de moeite waard is.’
Gelukkig zijn huurwoningen makkelijk te krijgen, vertelt een groepje studenten op het historische plein van de Universiteit van Vilnius. De universiteit biedt betaalbare kamers aan, en studio’s zijn al te huur voor bedragen tussen de 100 en 150 euro per maand. Met een gemiddeld salaris van 1.200 euro per maand is dat goed betaalbaar voor de meeste Litouwse jongeren.
Ook profiteren de jongere Litouwers van de snelle economische groei in het land, waar de lonen volgens cijfers van statistiekbureau Eurostat in 2025 gemiddeld stegen met 9,1 procent, ruim boven het Europese gemiddelde van 4,1 procent. Die groei versterkt de koopkracht en vermindert stress als gevolg van financiële druk en woonproblemen, kwesties waarmee veel westerse jongeren kampen.
Behalve gratis studeren kunnen studenten ook gebruikmaken van beurzen en leningen voor levensonderhoud, vertelt sociologiestudent Emilija Talandzevičiūtė (20). Die financiële vrijheid creëert volgens haar een gevoel van geluk. ‘We kunnen reizen, naar het buitenland met een Erasmus-beurs, nieuwe dingen ontdekken, dat zijn kansen die onze ouders nooit hadden.’
En de Russische dreiging dan? Talandzevičiūtė haalt haar schouders op. ‘De dreiging was er altijd al. We zijn voorbereid, maar we willen gewoon ons leven leiden.’
De Litouwse regering opent speciale scholen om kinderen op te leiden tot dronepiloten. Ze worden voorbereid op de steeds grotere dreiging uit buurland Rusland. ‘We hebben twee agressieve buurlanden en leven dicht bij een oorlogsgebied.’
Wetenschappers in binnen- en buitenland zien een opvallende verandering in het levensgeluk dat mensen gedurende hun leven ervaren. Jongvolwassenen zijn niet langer (samen met senioren), de gelukkigste leeftijdsgroep. Tegelijkertijd is de geluksdip rond het 50ste jaar, de welbekende midlifecrisis, minder diep.
Mark de Sain, een trotse Emmenaar, is dit jaar 25 geworden. Hij vindt het prachtig, hoe zijn geliefde stad continu groeit, maar ze moeten afblijven van het bosje verderop: ‘Daar betreed ik mijn fantasiewereld.’
Source: Volkskrant