Met drie plastic tassen trok ik door de snijdende herfstkou naar het winkelplein in mijn buurt. Blikjes en flesjes die liever drie weken eerder al waren ingeleverd, de geur in mijn keuken hield de afgelopen dagen het midden tussen een middelbareschoolkantine en een Delfts studentenhuis. Er ligt sinds enige tijd een vestiging van Droppie, een winkel volledig toegerust op ‘dingen die mensen snel willen wegflikkeren’, bedoeld ter verlichting van de inlevering in supermarkten. Het was tegen sluitingstijd, de medewerkster haalde een reclamebord naar binnen. Ze keek naar mijn plastic tassen, naar mij, terug naar de tassen.
„U komt zeker voor statiegeld.”
Komen mensen hier voor iets anders, dacht ik.
„De machine is kapot, sorry! Apart wel, die is eigenlijk nooit kapot.”
Apart inderdaad. Een kapotte statiegeldautomaat in een winkel die zijn bestaan rechtvaardigt als inleverpunt voor statiegeld is toch een beetje als een snackbar waar de frituur kapot is. Maar goed, geen probleem natuurlijk, ware het niet dat dit mijn derde statiegeldbedevaart met deze tassen in een week was. Luxe hoor, drie supermarkten op honderd meter van elkaar, alleen werkten in geen ervan de automaten.
In het grote verhaal van de wereldproblematiek is de statiegeldcrisis een voetnoot, maar het is fascinerend hoe menselijk en bestuurlijk falen hierin zo prachtig samensmelten. Er is overduidelijk een overkoepelend probleem dat iedereen erkent – zwerfafval – maar de inzameling van minstens 90 procent wordt bij lange na niet gehaald en er wordt van hogerop wanhopig aan knopjes gedraaid om te kijken of dé magische ingreep gevonden kan worden. Het onderliggende probleem van het in 2022 ingevoerde statiegeld op kleine flesjes en blikjes is natuurlijk dat ons land er door de gehaaste introductie nog helemaal niet op ingericht was, zeg maar zoals Hugo de Jonges ‘Dansen met Janssen’ of Songfestivaldeelnemers Mia en Dion.
Er zijn nog steeds lang niet genoeg inleverpunten, en de machines die er zijn, zijn veelal gedateerde en kwetsbare flesje-voor-flesje-ondingen in supermarkten. Wel zijn er botsende belangen: winkels willen niet meer ruimte opgeven voor nieuwe dure automaten, de fabrikanten, aangesloten bij statiegeldstichting Verpact, hebben er vooralsnog baat bij als er zoals de afgelopen jaren in totaal honderden miljoenen euro’s niet-geïnd statiegeld terugvloeit.
De Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) dreigt al langer met boetes, maar drong als belangrijkste nieuwe maatregel aan op een verhoging van het statiegeld. Om ons, mensen van vlees, bloed en microplastics, te stimuleren. Waaruit een complete overschatting van de mens bleek.
Die is gemankeerd, een lui gemaksdier. Er zit geen onwil in ons, maar iets mag best wat extra geld kosten, als het maar geen moeite kost. Hoe bedoel je we moeten de aangekoekte andijvie uit elk smoothieflesje leegschrapen of de supermarktautomaat krijgt een beroerte? Hoe bedoel je we kunnen AI ons uit een depressie laten praten, maar zo’n automaat weet na een deukje niet meer of je net een flesje of een tuinstoel hebt ingeleverd?
Voor die 15 cent per flesje ondergaat de mens het enorme gedoe inderdaad niet graag genoeg, want het is troep, en troep is ongemak en ongemak moet zo snel mogelijk weg. Ik denk dat een verdubbeling – inmiddels van de baan – daaraan weinig had veranderd, zolang je nog drie keer voor niets langs inleverpunten kan slenteren met je plastic tassen. We hebben het over mensen hè, die, als ze het kunnen lijden, met liefde twintig euro neerleggen voor een lauwe hamburger met slappe friet als die bij ze thuisbezorgd wordt, die met liefde een deelscooter van straat plukken bij de geringste tegenwind.
Niet om de mens nu te sparen van zijn verantwoordelijkheid, maar soms is het effectiever om in te spelen op zijn makken. De mens wil bulkautomaten, overal, op elke hoek. Machines slimmer dan hij wíl zijn. En de mens wil niet de hoofdverantwoordelijkheid in een crisis, als die voor een groot deel ergens anders ligt.
Een van de twee automaten in de Albert Heijn bleek na drie dagen weer te werken. Me verontschuldigend voor de hoeveelheid schoof ik uitgedeukt flesje voor flesje naar binnen. Het geld hield ik voor het eerst zelf. Voor het ongemak.
Update 28 november: de deadline van deze column was vóór het nieuws van donderdag dat de statiegeldverhoging van de baan is. Dit is nu in de column verwerkt.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC