Nederlands kraanwater is ‘gemiddeld hard’. Kalkrijk water laat meer sporen na in huishoudelijke apparaten en op de huid. Wat doet hard of zachter water met de gezondheid?
is wetenschapsjournalist en epidemioloog en schrijft voor de Volkskrant vooral over biomedische onderwerpen
De witte waas op de glazen douchedeur, de wit-gelige aanslag onder in je waterkoker of de witte korrels in de schroefdraad van de wasmachine-aansluiting: het zijn de typische tekenen dat je te maken hebt met hard water. Zacht water bevat minder calciumcarbonaat dat de aanslag veroorzaakt. In elk geval is het vriendelijker voor je huishoudelijke apparaten. Maakt de hardheid van kraanwater ook nog uit voor je gezondheid?
Nederlands kraanwater is ‘gemiddeld hard’: zo rond 8 Duitse hardheidsgraden (dH). Dat levert zo’n 142 gram kalk per kubieke meter water op, oftewel ruim 14 kilogram kalk die jaarlijks door de leidingen van een tweepersoonshuishouden loopt. Maar hoeveel kalk er in kraanwater zit, verschilt nogal per gemeente. Zo is het water in het Overijsselse Hardenberg met zijn 9,4 dH iets harder dan gemiddeld. In ’t Harde, een luttele 60 kilometer verderop in Gelderland, is het daarentegen helemaal niet zo hard: 4 dH. In Zoetermeer is het water met 7,4 dH tamelijk gemiddeld.
Hoeveel kalk er in drinkwater zit, hangt onder andere af van door welke grondlagen water zoal gesijpeld is. Onderweg door gesteente lossen calcium en magnesium erin op. Van het Nederlandse drinkwater wordt 60 procent gemaakt uit grondwater en de rest uit oppervlaktewater. In beide kan kalk opgelost zijn.
Beter Leven
In de rubriek Beter Leven beantwoorden we, samen met experts, praktische vragen op het terrein van onder meer gezondheid, geld en duurzaamheid. Zelf een vraag voor deze rubriek? beterleven@volkskrant.nl
Op sommige plekken in Nederland wordt water onthard: calcium en magnesium worden er gedeeltelijk uit gehaald. De reden daarvoor is vooral comfort, zoals minder kalk in je huishoudelijke apparaten.
Lood, in de leidingen van sommige oudere huizen in binnensteden nog aanwezig, lost bovendien minder goed op in zacht water en ook dat is gunstig voor de gezondheid. Zachter water kan ook met een hogere pH het leidingnet in gestuurd worden: als water meer basisch is dan zuur, lost koper er minder goed in op. Nog een belangrijke reden om water te ontharden: als het water zachter is, heb je minder zeep nodig om je handen, je haar of je kleding te wassen.
Vetzuren uit traditionele zeep reageren namelijk met calcium en magnesium in hard water. Het gevolg: een slecht schuimend en stroef laagje ‘kalkzeep’ op je huid dat lastig af te spoelen is. Kalkzeep tast de natuurlijke vetlaag van de huid aan, mailt dermatoloog Annemie Galimont (Bravis-ziekenhuis Roosendaal) desgevraagd. Bij gezonde mensen herstelt de huid zichzelf snel, maar bij wie gevoelig is voor eczeem, geeft kalkzeep een extra belasting voor de huid.
Dat betekent niet dat hard water de oorzaak is van eczeem, benadrukt Galimont, die zich specialiseert in de veelvoorkomende huidaandoening. Op haar spreekuur krijgt ze er geregeld vragen over. ‘‘Op vakantie had mijn kind veel minder jeuk’, hoor ik vaak. ‘Thuis in Nederland lijkt de huid altijd droger.’ Mensen schrijven dat toe aan het water en dat klopt dus ook gedeeltelijk.’ In veel buitenlanden is het kraanwater minder hard dan in Nederland.
Wel draagt hard water – in Roosendaal is de hardheid 10,7 dH – mogelijk bij aan verergering van de klachten, samen met te heet en te vaak douchen en overmatig zeepgebruik. Ze raadt mensen die gevoelig zijn voor eczeem en hard water hebben daarom aan niet te vaak en te heet te douchen en een milde, zeepvrije reiniger te gebruiken. Ook direct na het douchen insmeren met een vette zalf helpt klachten voorkomen of verlichten.
De druk om te ontharden is er altijd al geweest, vooral vanwege schade aan apparaten. Maar over ontharden ontstonden, alweer wat langer geleden, weer nieuwe zorgen. ‘Magnesium beschermt namelijk tegen hart- en vaatziekten’, legt Leo Schouten uit. Tot zijn pensionering vorig jaar was hij universitair hoofddocent epidemiologie aan de Universiteit Maastricht. ‘Als je water zou ontharden, zou dat in theorie kunnen leiden tot meer hart- en vaatziekten.’
Als een van de eersten onderzochten Schouten en collega’s de rol van magnesium in drinkwater. Ze analyseerden gegevens die in de jaren tachtig en negentig verzameld waren en vonden geen relatie tussen waterhardheid en overlijden aan hart- en vaatziekten in de tien jaar daarna. Alleen voor mannen die via de voeding te weinig magnesium binnenkregen, vonden de onderzoekers aanwijzingen voor een mogelijk beschermend effect van magnesium in drinkwater.
Een mogelijke verklaring, volgens Schouten: drinkwater levert maar een beperkte bijdrage aan de hoeveelheid magnesium die je in totaal binnenkrijgt. ‘Voeding is een belangrijkere bron. Als je via die weg onvoldoende binnenkrijgt, zou drinkwater met veel magnesium mogelijk een beschermend effect kunnen hebben’, zegt Schouten.
Drinkwater speelt maar een kleine rol bij het binnenkrijgen van mineralen, het is vooral belangrijk voor je vochtbalans. Het Voedingscentrum adviseert iedereen vanaf 14 jaar er dagelijks 1,5 tot 2 liter van te drinken. En ter vergelijking: in een glas kraanwater zit ongeveer 10 milligram calcium, in een glas halfvolle melk 246 milligram.
Hoewel zachter water fijner is voor je apparaten en voor mensen met eczeem, ontharden drinkwaterbedrijven het drinkwater ook weer niet te veel; niet verder dan 5,6 dH. Drinkwater ontharden is namelijk kostbaar, en dat heeft gevolgen voor de betaalbaarheid ervan.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant