Venezolanen zitten gevangen tussen de oorlogsdreiging van hun dominante buurman Donald Trump en de repressie van hun eigen autoritaire president Nicolás Maduro. ‘We willen geen schoten, geen bloedvergieten, geen oorlog.’
is correspondent Latijns-Amerika van de Volkskrant. Hij woont in Mexico-Stad.
In Venezuela bestaan twee werkelijkheden, zegt Lennys Colmenares, een arts van 32, die woensdagochtend op een bankje zit aan de Avenida Vollmer in het hart van de Venezolaanse hoofdstad Caracas. Er is de dagelijkse realiteit van net genoeg bolivars of dollars bij elkaar sprokkelen om te kunnen eten. ‘Je werkt en je werkt en je werkt, maar het salaris schiet altijd tekort.’
En dan is er die andere werkelijkheid, grotendeels onzichtbaar voor de gemiddelde Venezolaan: die van een Amerikaanse militaire macht voor de Venezolaanse kust, vijftienduizend soldaten, acht oorlogsschepen en tientallen straaljagers in hoogste staat van paraatheid, wachtend op bevelen van commander-in-chief Donald Trump. ‘Je doet de televisie aan en plots word je geconfronteerd met een probleem dat je niet ziet.’
Maar thuisblijven is een luxe die de meeste Venezolanen zich niet kunnen veroorloven. Bovendien waren militairen ook al vóór de huidige Amerikaanse dreiging op straat aanwezig in Caracas, zeggen hoofdstedelingen tijdens een rondgang deze week. Het gewone leven is niet wezenlijk veranderd, vertellen ze. Toch leeft net onder de oppervlakte de angst voor oorlog.
‘Als de Verenigde Staten van Nicolás Maduro af willen, kan dat dan niet op een andere manier?’, zegt de arts, die haar zwarte haar in een staart draagt. ‘Niet met geweerschoten, niet met bloedvergieten, niet met oorlog.’ Een Amerikaanse interventie kan alleen maar slecht uitpakken, voorspelt ze. ‘Waarschijnlijk zullen veel Venezolanen sterven.’
Sinds Trump in januari terugkeerde in het Witte Huis ligt hij op ramkoers met zo ongeveer de hele wereld. De zakenman-president zweert bij één tactiek: altijd dreigen met het zwaarste middel. Zijn lijdende voorwerpen kunnen slechts hopen dat de soep niet zo heet wordt gegeten. ‘Peace!’, roept Maduro daarom in gebrekkig Engels tijdens publieke optredens. ‘Never, never war.’
Waar Trump eerder handelsoorlogen begon, dreigt hij nu met een echte oorlog tegen buurland Venezuela. Tegelijkertijd laat hij alle opties open, van raketaanvallen en undercover CIA-operaties tot onderhandelingen met Maduro. ‘Misschien praat ik met hem’, zei hij woensdag tegen de Amerikaanse pers. ‘Als we levens kunnen redden, als we dingen op een makkelijke manier kunnen bereiken, is dat goed. Als het op de moeilijke manier moet, is dat ook goed.’
Wat Trumps doel is in Venezuela, wilde een journalist weten. ‘Dat ga ik jou niet vertellen’, reageerde de president. Onder Venezolanen bestaat echter weinig twijfel over wat de VS in hun land te zoeken hebben. De Amerikanen zijn niet geïnteresseerd in de staat van de Venezolaanse democratie, zegt Colmenares. ‘Cuba is ook een dictatuur. Maar Trump richt zijn pijlen op ons. Waarom? Onze olievoorraden.’ Venezuela beschikt naar schatting over de grootste oliereserves ter wereld.
Uit vrees voor repercussies van de overheid wil ze niet herkenbaar op de foto. Hetzelfde geldt voor andere geïnterviewden. Meerdere mensen weigeren met de krant te praten. Wie kritiek uit op de regering kan worden opgepakt, zeggen ze. Sommigen verwijzen naar een gearresteerde vriend of familielid.
Fruitverkoper Danilo Matteus wil geen foto, maar is wel bereid wat te zeggen. Hij somt de rijkdommen van zijn land op: ‘Olie, gas, goud.’ Vanwege een regenbuitje heeft hij zijn bananen, aardbeien en mandarijnen afgedekt met een zwart zeil. ‘Ik werk zodat ik net genoeg kan eten.’ Een grijze lucht hangt boven de Ávila, de emblematische berg die aan de noordkant boven de stad uittorent.
Hij hoopt op politieke verandering, maar gelooft niet in een door Trump met geweld afgedwongen regime change. ‘Venezuela is een vredelievend land. In mijn 47 jaar heb ik dit nog nooit meegemaakt, dat ze dreigen met bommen. Oorlog maakt alles kapot.’
Vroeger stemde Matteus op Hugo Chávez, de socialistische populist die regeerde van 1999 tot aan zijn dood in 2013. Chávez nationaliseerde de olie-industrie en spekte met oliedollars zijn omvangrijke sociale programma’s.
Zijn opvolger Maduro erfde een wankel kaartenhuis dat al snel instortte met de kelderende internationale olieprijs. Chávez’ lukrake onteigeningen en massaontslagen hadden het land kwetsbaar gemaakt. Toch hield het ‘chavismo’ stand onder het repressieve bewind van Maduro.
In het afgelopen decennium vluchtten acht miljoen Venezolanen, een kwart van de bevolking, naar het buitenland vanwege armoede en repressie. Fruitverkoper Matteus steunde na Chávez ook Maduro, maar is inmiddels van zijn geloof gevallen. ‘Weet je wat het is? De hang naar macht verpest mensen.’
Ook de 55-jarige Nancy Bustamante, medewerker in een wasserette in het oosten van Caracas, hoopt op verandering. Ze ziet zelfs een lichtpuntje in de Amerikaanse bemoeienis. ‘Laat ze hem (Maduro, red.) een tijdje goed aan zijn oor trekken.’ Ze pleit voor diplomatieke druk. ‘Zodat er nieuwe verkiezingen komen en een andere regering.’
Tegelijk is ze fel tegen een militaire confrontatie, die vooral de Venezolaanse ambtenaren zal treffen. ‘Zij worden gedwongen om naar regeringsmarsen te gaan en straks het land te verdedigen’, zegt ze. ‘Dat zijn de mensen die je op televisie ziet. Zij kunnen er ook niets aan doen.’
Bustamante doelt op de burgermilities die door de regering in paraatheid zijn gebracht. Volgens Maduro kan het leger rekenen op steun van miljoenen burgersoldaten. Experts schatten dat het werkelijke aantal veel lager ligt. Toch vormen de gewapende burgers een vast onderdeel van Maduro’s propaganda, waarin hij voortdurend de ‘eenheid tussen leger, politie en burgers’ benadrukt.
In plaats van een wankelende dictator die nog slechts een Amerikaans duwtje nodig zou hebben, toont de Venezolaanse staatstelevisie een zelfverzekerde leider die kolderieke danspasjes afwisselt met militair-nationalistische bombast. Dinsdag zwaaide hij, omringd door burgers en militairen, met het ‘zwaard van Peru’, dat twee eeuwen geleden aan vrijheidsstrijder Simón Bolívar toebehoorde. Venezuela wil vrede, maar is klaar voor oorlog, zo luidt de boodschap.
In het straatbeeld zijn de verwijzingen naar de geopolitieke spanning subtieler. ‘Altijd trouw, Amerikanen nooit’, staat in graffiti-letters op een blinde muur. ‘Super Snor’, het superhelden-alter ego van Maduro, prijkt op stadsbussen, de stalen vuist gebald.
Na drie maanden van militaire opbouw en het beschieten van ‘drugsboten’ in de Cariben, heeft Trump zichzelf in een hoek geschilderd, reageert Venezuela-expert Phil Gunson via de telefoon. In Caracas werkt hij voor de denktank International Crisis Group. ‘De VS oefenen druk uit op Maduro, hopend dat hij uit zichzelf vertrekt of dat het leger hem laat vallen. Ik denk niet dat dat zal werken.’
Nu Trump zijn oorlogsschepen in stelling heeft gebracht, dringt het besef door dat ingrijpen in Venezuela niet zo eenvoudig is, meent Gunson. ‘Zelfs als de VS erin slagen om Maduro te verwijderen, is het complex om een andere regering te installeren. Waarschijnlijk neemt het Venezolaanse leger de macht over. Of nog veel gevaarlijker: het leger valt in twee kampen uiteen.’
Ook de inwoners van Caracas vragen zich hardop af wie het land zou moeten leiden als de VS een coup tegen Maduro zouden forceren. In juli vorig jaar won de oppositie onder leiding van María Corina Machado de verkiezingen en leverde bewijzen in de vorm van stembiljetten, toch claimde Maduro de overwinning. Vorige maand droeg de ondergedoken Machado haar Nobelprijs voor de Vrede op aan Trump. Ze pleit openlijk voor Amerikaans ingrijpen en belooft de VS toegang tot Venezolaanse olie.
‘Ik geloof niet meer in María Corina’, zegt arts Colmenares. ‘Haar strategieën zijn die van de VS.’ Wasserettemedewerker Bustamante is eveneens wantrouwig richting Machado’s oppositiebeweging. ‘Hun oplossing is niet de mijne. Zij willen oorlog.’
Het hoeft niet zover te komen, zegt expert Gunson. Trumps tanende binnenlandse populariteit zou hem kunnen weerhouden van militaire actie. ‘Bovendien kan hij zijn doelen ook bereiken door met Maduro te onderhandelen: toegang tot olie en gas, het tegengaan van drugssmokkel en van Chinese aanwezigheid in Venezuela.’ Volgens Gunson helpt het ‘pistool op het hoofd’ daarbij niet. ‘Maduro is daardoor eerder geneigd om te zeggen: dit is bluf, laat maar zien hoe ver je wilt gaan.’
Precies zo denkt Jorge Oropeza (47) erover, ambtenaar van het cultuurministerie en overtuigd chavist. ‘Meer bulla dan cabuya’, zegt hij over Trump. Vrij vertaald: meer blaffen dan bijten. ‘Hij probeert de aandacht af te leiden van zijn eigen problemen met die Epstein.’
Onder zijn polo draagt Oropeza een T-shirt met Maduro-opdruk. Trots gaat hij wél op de foto. Mocht het toch oorlog worden, dan is hij er klaar voor. ‘Als de Amerikanen komen, moeten ze bij de pinken zijn. We zullen het ze niet makkelijk maken. Als ik sterf, neem ik een aantal van die gasten mee.’
Met medewerking van Shaylim Valderrama in Caracas.
Luister hieronder naar onze nieuwspodcast ‘de Volkskrant Elke Dag’. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant