is Ombudsvrouw van de Volkskrant.
In het spiegelpaleis van Vandaag Inside, waar de mediaophefjes die aan tafel worden besproken weer nieuwe mediaophefjes genereren, ging het over het weglopen van Wierd Duk uit een EO-programma. Johan Derksen had nog contact gehad met de radicaal-rechtse opiniemaker, vertelde hij. ‘Je kunt er donder op zeggen dat Schimmelpenninck hier zijn column over gaat schrijven’, zou hij tegen Duk hebben gezegd. En verdomd!
‘Wierd Duk vertegenwoordigt helemaal niemand, hoe hard hij ook roept van wel’, luidde de kop van de column die Sander Schimmelpenninck maandag publiceerde op pagina 2 van de papieren krant. Op de site schoot die meteen naar de top van de best gelezen stukken, zoals bijna elke week.
Zonder iets af te doen aan de vele talenten van Derksen: een heel gewaagde voorspelling was het niet. Schimmelpenninck is een bijzonder kritisch volger van Duk. Die is volgens de columnist ‘een extreemrechtse propagandist’, ‘de raarste jongen van De Telegraaf’ en ‘de grootste schandvlek van de Nederlandse journalistiek’ – zomaar wat kwalificaties uit de stukken die hij over hem schreef.
Vooropgesteld: als Ombudsvrouw ga ik in beginsel niet over columns en cartoons. Veel lezers denken van wel, getuige mijn inbox. Columnisten hebben een enorme vrijheid. Ze kiezen hun eigen onderwerpen en hun eigen woorden. Om een punt te maken, mogen ze overdrijven en thema’s eenzijdig belichten. Ze mogen alleen geen feitelijke onjuistheden verspreiden.
Lezers staat het dan weer vrij om zich kapot te ergeren, niet op een column te klikken of de bladzijde ongelezen om te slaan. Of om een stukje instemmend dan wel wild enthousiast te lezen.
Op deze plek zult u dus niet snel een weging van specifieke columns lezen, tenzij ze raken aan de journalistieke richtlijnen die over het genre zijn opgenomen in het Volkskrant Protocol. Juist dat Protocol stond deze week op X te glimmen in de schijnwerpers, naar aanleiding van de column die Schimmelpenninck over de opiniemaker had geschreven.
‘De hoofdredacteur van de Volkskrant stelde onlangs dat zijn krant niet het podium is om persoonlijke vetes uit te vechten’, schreef Duk op X, gevolgd door een gierende en een zuchtende emoji. Daarop kreeg ik twee mails over het ‘oorlogje’ en ‘gescheld’ van de columnist.
Nu blijkt de hoofdredacteur dit nergens te hebben gesteld. Maar: dat had wel gekund. Het staat namelijk in het Protocol. ‘Onenigheid tussen columnisten kan een interessant debat opleveren, maar de Volkskrant is niet het podium om persoonlijke vetes uit te vechten.’
Duk is geen columnist in de klassieke zin van het woord. In De Telegraaf, de krant waaraan hij verbonden is, wordt hij aangeduid als opiniemaker. Hij heeft ook ruim tweehonderdduizend volgers op X en een goed beluisterde podcast. Minimaal twee keer per week is hij vanwege zijn opinies te zien op SBS 6.
Duk is momenteel een van de invloedrijkste stemmen in het publieke debat, constateerde de Volkskrant in een profiel van hem (voor de volledigheid: in mijn vorige functie als verslaggever was ik een van de auteurs van dat stuk). Als publiek figuur moet je je, net als politici, veel laten welgevallen.
De volgende vraag is of hier sprake is van een persoonlijke vete. Duk vindt van wel, laat hij telefonisch weten. Hij noemt het ‘een hetze’, ‘zonder inhoudelijke argumenten’, en dat ‘week na week’.
Schimmelpenninck ziet Duk ‘als een moderne Raspoetin’ die ‘het oor heeft van rechtse politici en informele machthebbers als Johan Derksen’, verduidelijkt hij. Hij benadrukt dat zijn kritiek inhoudelijk van aard is, het gaat hem om Duks rol in het publieke debat. Persoonlijk heeft hij niets tegen hem: ‘Ik heb hem jaren geleden weleens ontmoet en vind hem een aardige vent.’
Dit jaar schreef Schimmelpenninck acht columns waarin Duk aan bod kwam, net als vorig jaar overigens. Soms noemde hij hem even, maar in de afgelopen drie maanden publiceerde hij twee columns die grotendeels over de opiniemaker gingen. Het is invoelbaar dat het voor Duk en zijn fans te veel is, maar nogmaals: dat is de vrijheid van de columnist.
Die vrijheid wordt ook door Duk erkend: ‘Een columnist mag vrijwel alles schrijven, de grens is het strafrecht. De kwaliteit van het debat zou wel verbeteren als hij zou ingaan op mijn standpunten.’ Hij laakt de rol van de hoofdredactie: ‘Hoe kun je een columnist faciliteren die steeds over dezelfde persoon schrijft? Het is saai.’
De hoofdredacteur noemt de columns van Schimmelpenninck juist spannend: ‘Hij zoekt de retorische grenzen op, heeft een vurige stijl. En hij onderbouwt goed waarom hij dat doet: hij vindt de beweging waarvoor Duk volgens hem symbool staat zeer zorgwekkend. Voor dat geluid moet ruimte zijn, zoals we ook ruimte bieden aan Gert-Jan Segers, die juist bepleit dat iedereen met elkaar in gesprek moet blijven.’
De stijl van Schimmelpenninck is soepel, scherp, spottend en op de man. (Hij heeft mij ook weleens op de korrel genomen toen we allebei columnist waren, en ik hem.) Hij gelooft niet, zo schreef hij in een column, in het motto when they go low, we go high: in de strijd tegen het rechtspopulisme en de toenemende illiberale krachten is het wat hem betreft handschoenen uit.
Dat inhoudelijke kritiek persoonlijk wordt genomen, is in het huidige media-ecosysteem niet zo vreemd: daar vallen opinie en persoon meer samen dan ooit. Zie alleen al Duk én Schimmelpenninck, die met hun populaire persoonlijkheidspodcasts allebei een soort opinie-imperiumpje runnen.
Schimmelpenninck speelt dus op de persoon Duk. Is zijn kritiek daarmee ook persoonlijk? Nee. Ik kan me voorstellen dat de korte formulering in het Protocol vragen oproept en ben ervoor die meer te verduidelijken. Een persoonlijke vete gaat bijvoorbeeld over iemands achtergrond, over zijn of haar persoonlijke leven. Als die informatie niet ter zake doet, zouden columnisten daarvan moeten wegblijven.
Aan dat soort uitingen heeft Schimmelpenninck zich niet schuldig gemaakt. Wel heb ik moeite met de classificatie ‘extreemrechts’. Die is niet alleen extremer dan radicaal-rechts, maar heeft ook andere kenmerken, zoals het verwerpen van de democratie en een positieve houding tegenover het gebruik van geweld. Dat geldt, voor zover ik kan overzien, niet voor Duk.
Je kunt het beschouwen als een overdrijving. Daarmee valt dit onder de vrijheid van de columnist. Een keiharde feitelijke onjuistheid is het ook niet, omdat de classificaties gedeeltelijk overlappen en niet alle wetenschappers het eens zijn. Hoe dan ook zou iedereen voorzichtig moeten zijn met zo’n vergaand verwijt, of het zorgvuldig onderbouwen.
Ombudsvrouw Loes Reijmer behandelt vragen, klachten en opmerkingen over de journalistiek van de Volkskrant. U kunt haar per mail bereiken.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant