Nexperia
Dit is het dagelijkse commentaar van NRC. Het bevatmeningen, interpretaties en keuzes. Ze worden geschreven door een groepredacteuren, geselecteerd door de hoofdredacteur. In de commentaren laat NRC zien waar het voor staat. Commentaren bieden de lezer eenhandvat, een invalshoek, het is ‘eerste hulp’ bij het nieuws van de dag.
Hoe de vlinderslag van een Nederlandse minister een orkaan veroorzaakte in de mondiale auto-industrie: eind september greep Vincent Karremans (Economische Zaken, VVD) hard in bij het Nederlandse chipbedrijf Nexperia. Beoogd doel: voorkomen dat Nexperia’s Chinese topman Zhang Xuezheng kennis en productie van de Nexperia-chips geheel zou verhuizen naar China. Tegelijkertijd speelde een rechtszaak wegens wanbestuur bij de Ondernemingskamer tegen bestuurder Zhang, die in een versnelde uitspraak werd geschorst.
Er hangt nog enige mist om de precieze gang van zaken destijds en sindsdien. Maar de gevolgen waren al snel kristalhelder. China, dat zich onaangenaam verrast toonde, zette de export van in dat land geproduceerde Nexperia-chips stop. Die chips zijn, ondanks hun relatieve eenvoud, cruciaal voor de auto-industrie en dan met name voor toeleveranciers. Een moderne auto met al zijn automatische processen, van regensensor tot stoelgeheugen, zit er vol mee.
In Europa, maar ook in de VS, kampte de auto-industrie al snel met chiptekorten, die een serieuze bedreiging voor de productie vormden. En hoewel door diplomatiek werk, tot aan het Witte Huis toe, de leveranties uit China weer enigszins op gang gekomen zijn is het gevaar nog niet verdwenen.
De Nexperia-zaak is intussen een veelzeggend precedent. Allereerst mag worden geconcludeerd dat het huidige demissionaire kabinet kennelijk onvoldoende voeling heeft met de Europese partners van Nederland, via Brussel maar ook bilateraal. Dat is een euvel dat de ploeg van premier Schoof, of wat daarvan over is, al sinds zijn aantreden parten speelt. Juist nu er internationaal zo ontzettend veel tegelijk speelt, is coördinatie cruciaal. Dat geldt ook voor het uiteenzetten en verdedigen van het Nederlandse belang.
Los daarvan is er de hevige reactie van China, dat er steeds minder voor terugschrikt zijn dominantie in de wereldwijde productie van goederen en grondstoffen aan te wenden voor zijn geopolitieke belang. Zie ook de inzet van zeldzame aardmetalen, waar China zowel bij delving als raffinage veruit de grootste speler in de wereldeconomie is. Deze voor tal van producten – denk ook aan de energietransitie – cruciale bestanddelen zijn in snel tempo een diplomatiek wapen aan het worden.
Europa zit al in de hoek waar de klappen vallen. De verhoging van Amerikaanse invoerheffingen door de regering-Trump die vanaf april dit jaar is doorgevoerd, zet de Europese Unie al sterk onder druk. En nog steeds doen de gevolgen zich gelden. De VS zien dit machtsmiddel – naast Europa’s militaire afhankelijkheid van de Amerikanen – zonder meer als een mogelijkheid om in te grijpen in Europese wetgeving, zoals die inzake de tech-sector en sociale media. Eerder dit jaar werd zelfs de Europese btw betiteld als een heffing op Amerikaanse invoer – terwijl deze belasting geldt voor vrijwel alle goederen en diensten in de EU.
De aanvankelijke Europese reflex was buiten de VS om de handelsbetrekkingen aan te trekken met de rest van de wereld. Maar de belangrijkste speler daarin, China, ontpopt zich niet zozeer als aantrekkelijk alternatief voor een vijandige VS, maar als een extra bedreiging. In die zin is de zaak-Nexperia welkom: deze verduidelijkt eens te meer dat in de geo-economie van dit tijdperk de vijand van je vijand niet automatisch je vriend is.
Wat niet helpt is dat China zelf weinig ruimte lijkt te vinden voor toeschietelijkheid. De Chinese economie heeft het waarschijnlijk zwaar, al zijn er vraagtekens bij de statistische bewijsvoering. Twee jaar geleden veranderde het land bijvoorbeeld methodologie van de jeugdwerkloosheid in de statistieken, nadat die was gestegen tot recordhoogte. Chinese cijfers over de economische groei worden vaak met enige argwaan bekeken.
Het stimuleren van de binnenlandse consumptie ten koste van de nog steeds torenhoge binnenlandse investeringen, door veel economen bepleit, lijkt er nog niet van te zijn gekomen. En dat houdt in dat het surplus in productie van de Chinese industrie, dat geen extra binnenlandse afzet vindt, in het buitenland moet worden verkocht. Europa is, zeker nu de VS zich zo assertief gedragen in de handelsbetrekkingen, de voor de hand liggende kandidaat.
Zo zit Europa klem tussen twee economische grootmachten VS en China, en moet zijn eigen weg zien te vinden. De zaak-Nexperia wijst erop dat er, als het erop aankomt, op weinig goede wil hoeft te worden gerekend. Van welke handelspartner dan ook. In die zin was de gedachte achter de ingreep van Karremans, in al zijn tactische onhandigheid, verdedigbaar.
Nu is een voorkeur voor meer zelfvoorziening en productie van essentiële goederen én diensten in het eigen gebied in principe betreurenswaardig. Handel stond lange tijd in het teken van het bevorderen van vrede, welvaart en onderling begrip. Vrij van nationaal belang was dat natuurlijk al nooit. Maar nu de wereldeconomie dreigt te veranderen in een (handels)oorlog van allen tegen allen, zal extra goed moeten worden gekeken naar de overdracht van eigendom naar het Europese buitenland in essentiële bedrijfstakken, en naar het behoud van technologische kennis. En naar de enorme onderhandelingswaarde van het al dan niet gunnen van toegang tot de Europese markt.
Voor Nederland wijst de zaak-Nexperia boven alles op het belang van een nieuw stabiel kabinet van ervaren bestuurders, dat de weg naar Europa weer weet te vinden. En met enige spoed. Want tijd is op dit moment even schaars als internationaal vertrouwen.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Terugblikken, extra analyses en leestips bij de laatste uitzending van de podcast Wereldzaken.
Source: NRC