Jojanneke van den Berge Wat er walgelijk is aan het corps, van smerige gewoonten tot seksisme, onverdraagzaamheid en seksueel misbruik, wordt overduidelijk gemaakt in Uf. Maar als deze roman ook het mooie beoogt te tonen: wat zijn die prachtverhalen en die rijke traditie dan?
Foto ANP
„O kak, Maupie legde een braakje”: dit gaat niet over een kat, maar over een jongen. Zomaar een jongen die met zomaar wat andere jongens stomdronken door Amsterdam sliert. Hier wat jatten, daar wat blowen, even wat prostituees treiteren en dan binnendringen bij de ‘toko’ van het Amsterdamsch Studentencorps: „Bam! Eerste beuk op de kaak. […] Boem! Volle vlakke op je snater […]. Fuck, ze zijn met veel. Bambambambam. De straat. Bloed, snot, kwijl, maar hahaha.”
Jojanneke van den Berge: Uf. Thomas Rap, 368 blz. €23,99
Hahaha? Hm. In Uf, haar debuutroman, tracht Jojanneke van den Berge (1980) een genuanceerd beeld te geven van het lidmaatschap van het Utrechtse studentencorps. Wat is er mooi aan en wat niet? Hoofdpersoon Eline Balfour Banga, vers van de middelbare school, heeft op de eerste pagina direct een „anus voor haar neus”, een blond begroeide „bilpartij” die „lichtjes trilt’ boven een greppel. Gehurkt zitten „novieten” op een rij om zich te ontlasten, tot de kampleiding, ouderejaars van de vereniging waar ze zo dolgraag bij willen, brult dat ze klaar zijn. Het is een smerig, maar sterk begin voor een roman en niet ongeestig bovendien: „Eline had nooit gedacht dat ze medelijden zou kunnen voelen met een kont.”
Wat er walgelijk is aan het corps, gewoonten zoals dit „greppelen” (dat in de roman afgeschaft wordt als Eline noviet-af is), maar ook zaken als seksisme, onverdraagzaamheid en seksueel misbruik, wordt overduidelijk gemaakt in Uf. Maar wat er lovenswaardig aan zou zijn, komt helaas niet uit de verf. Er wordt geregeld opgemerkt hoe waardevol het is om deel uit te maken van een traditie en waargebeurde prachtverhalen te kunnen doorgeven. Maar wat zijn die prachtverhalen en die rijke traditie dan? Het blijft in nevelen gehuld: alles wat er gebeurt is even plat. Zelfs al wordt er af en toe gerefereerd aan voorgangers die lid én vooruitstrevend waren: dat waren eenlingen.
De meisjes in Uf voelen zich, eenmaal opgenomen in een van de corpshuizen, zo goed als de jongens samen sterk en innig verbonden voor het leven. Dat staat er, maar je krijgt er evengoed weinig van mee. Vooral onduidelijk is het onderscheid met wat andere studenten voelen die huisgenoten en vrienden worden. Eline gaat toneelspelen bij het corps, ze ontdekt wat een saamhorigheid er ontstaat tijdens het spelen. Maar dat geldt voor elke toneelvereniging.
Als ze, dronken, verkracht wordt en naar haar ouderlijk huis vlucht, zorgt een stoere huisgenote ervoor dat ze terugkeert en nemen ze met hun overige huisgenoten wraak op de verkrachter. De meisjes tegen de jongens, het lucht Eline op. Maar dat gevoel slaat niet over op de lezer, net zomin als die moet lachen om zaken waar de personages zich aldoor om bescheuren.
De andere verhaallijn in de roman, over twee jongens die verliefd op elkaar zijn maar dat met dank aan het corps (en hun milieu) moeten verstoppen, eindigt ook goed, maar wordt plotseling zo rap afgewikkeld dat ook dit weinig indruk maakt.
De personages blijven vlak: de een heeft per ongeluk slordig haar, de ander expres, de een is van adel, de ander net niet, de een is zachtaardig, de ander wat harder of nietsontziend, het maakt allemaal niet zoveel uit. Dat komt behalve door de opbouw van de roman door de stijl van Van den Berge. Aan vreemde zinnen als „de goedkeuring trok warm in zijn vlees” (als iemand een hand op zijn schouder krijgt) blijf je hinderlijk haken. In het snedig willen zijn slaat de auteur ook te veel door. ‘Sneekie’, een van de meisjes uit het boek, springt op een dansvloer „tegen de liezen van haar date” op: „een menselijke sjasliek op de spies van Mikkel”.
Uf lijkt nog het meest geschikt te zijn voor middelbare scholieren die zich afvragen of ze iets missen als ze tijdens hun studie geen lid van het corps worden. Het antwoord is helder.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Het laatste boekennieuws met onze recensies, de interessantste artikelen en interviews
Source: NRC