Modeklassieker Kijk om je heen en je ziet ze overal: lang en beige, oversized of getailleerd, geknoopt met ceintuur of openhangend op een wijde broek. Waarom blijft de trenchcoat onverminderd populair?
Zangeres Rosalía in Parijs, 2024.
Kijk in de herfst om je heen en je ziet ze overal: lang en beige, oversized of getailleerd, tot aan de grond of cropped, soms in suède of in lakleer, geknoopt met ceintuur of openhangend op een wijde broek. En ook op de Paris Fashion Week waren zeoveral. In alle vormen en maten, maar toch onmiskenbaar: de trenchcoat. Wie draagt hem niet?De verkoop van Burberry steeg dit najaar dan ook voor het eerst in twee jaar. Voor de nieuwste campagne trok actrice Olivia Colman de iconische jas met geruite voering aan. En ook vintage exemplaren doen het goed. Op het Amerikaanse tweedehandsverkoopplatform Depop stegen de zoekopdrachten naar trenchcoats met 50 procent ten opzichte van 2024, vertelde de marketingmanager in Glamour. Ook op het Europese Vinted worden ontelbare exemplaren aangeboden en gezocht.De trenchcoat kan wel ‘in’ zijn, maar overstijgt juist de mode, zegt modehistoricus en vintagedeskundige Birthe Weijkamp. „Wie de trenchcoat draagt, laat zien dat hij of zij boven alle trends staat. Er is geen kledingstuk dat zó stijlvast is als deze jas.” Sinds het ontstaan van de trenchcoat begin twintigste eeuw is hij eigenlijk nooit meer uit de mode geraakt. Waarom hullen we ons zo graag in deze klassieke jas?
De trenchcoat is niet zomaar een jas. Het is een jas om zowel in weg te duiken, als mee op te vallen. En precies zo was hij bedoeld in 1914, toen Burberry aan het begin van de Eerste Wereldoorlog het ontwerp indiende bij het Britse leger. De jas moest geschikt zijn om te schuilen en te overleven in de loopgraven – de trenches, waar de jas zijn naam aan te danken heeft – maar tegelijkertijd de soldaten een opvallende look geven die respect afdwong. „Dankzij de door Burberry uitgevonden lichte en waterdichte stof gabardine waren de soldaten eindelijk beschermd tegen regen, modder en wind”, zegt Weijkamp. „Dat was een enorme vooruitgang op de zware, onhandige wollen overjassen die ze daarvoor droegen.” Bovendien had de jas een stormflap op de borst tegen regen en terugslag van het geweer, epauletten voor ranginsignes, D-ringen aan de riem om uitrusting aan te hangen, ventilatiegaten onder de armen en aan de achterkant een diepe split voor extra bewegingsvrijheid. Weijkamp: „Allemaal details die veel trenchcoats van nu nog hebben. Toch vragen we ons nooit af waar ze vandaan komen. Dat is toch gek?”De trenchcoat van 1914 was praktisch, maar ook stijlvol. De brede schouders, smallere taille en lengte tot aan de grond gaven de mannen een imposante uitstraling. De jas was een statussymbool: alleen bedoeld voor officieren, destijds vaak van adel. Totdat officier na officier sneuvelde en deze positie ook vrijkwam voor mannen van lagere komaf. Nu mochten ook zij de trenchcoat dragen. Ze kregen de toepasselijke naam: ’temporary gentlemen’.
Voetbaltrainer Rinus Michels, 1976.
De trenchcoat gaf dus bescherming én waardigheid. Dat gold niet alleen voor mannen. Ook vrouwen droegen de jas tijdens de oorlog, schrijft cultuurhistoricus en onderzoeker Jane Tynan in haar boek Trench Coat. Vooral vrouwen in ‘mannenberoepen’, zoals in fabrieken, droegen hem als bescherming tegen gevaarlijke stoffen en machines. Zo was de trenchcoat volgens Tynan niet alleen een beschermlaag, maar ook een symbool voor de vrouw die een plek opeiste in het mannelijke domein.
Na de oorlog werd die betekenis alleen nog maar sterker. De soldaten keerden terug naar huis, met een beetje geluk met trenchcoat en al. De jas werd onderdeel van het Britse straatbeeld en de garderobe van de vrouw. De trenchcoat gaf vrouwen iets wat de ouderwetse mantel nooit had gekund: bewegingsvrijheid — om te rennen, fietsen, autorijden — en daarmee letterlijk meer ruimte in een door mannen gedomineerde wereld. Beschermen, opgaan in de menigte én positie claimen: de trenchcoat kon het allemaal. Voor mannen aan het front én voor vrouwen op straat.
Deze eigenschappen maakten de trenchcoat onweerstaanbaar. Het duurde dan ook niet lang voordat Hollywood de jas ontdekte. Ook daar gold hij vaak als symbool voor vrouwelijke onafhankelijkheid. Zo droeg Greta Garbo de jas als de roekeloze weduwe in A Woman of Affairs (1928) en Marlene Dietrich als vrijgevochten kroegzangeres in Morocco (1930).
Zeker in de jaren veertig en vijftig was de trenchcoat bijna een filmpersonage op zich. Gedesillusioneerd door de oorlog verschoof de aandacht in films van romantische liefdesgeschiedenissen naar verhalen over worstelende antihelden: gangsters, detectives en femmes fatales met wie het lang niet altijd goed afliep. De trenchcoat gaf deze filmnoir-figuren met hun geheimen en dubbele agenda’s een extra mysterieuze laag. Zoals Humphrey Bogart als detective in The Maltese Falcon (1941) of Jane Greer als femme fatale in Out of the Past (1947). Wat er onder hun jas zit – of dat nou geheimen, hun ware ik of blote benen zijn – blijft verborgen totdat ze zelf besluiten een tipje van de trenchcoat op te lichten.
De trenchcoat geeft een soort ongenaakbaarheid. Ook aan de onafhankelijke Holly in Breakfast at Tiffany’s (1961), gespeeld door Audrey Hepburn. Holly wil zich niet binden, totdat ze in de stromende regen op zoek gaat naar haar kat en ’tot inkeer’ komt. Haar trenchcoat hangt doorweekt en verslagen om haar heen als ze haar tegenspeler Paul dan toch eindelijk in de armen valt. Ze hoeft zich niet langer te verschuilen.
Toenmalig Vogue-hoofdredacteur Anna Wintour (midden) en actrice Olivia Colman (rechts), 2024.
Meryl Streep op de set van The Devil Wears Prada 2, 2025.
Audrey Hepburn en George Peppard op de set van Breakfast at Tiffany’s, 1961.
Ook buiten het witte doek bleef de trenchcoat populair. Burberry bleef de jas produceren, sterren als Marilyn Monroe en Brigitte Bardot werden er vaak in gespot en Yves Saint Laurent nam een trenchcoat op in zijn eerste prêt-à-porter-collectie in 1966. De jas werd ranker en slanker en was tijdens de tweede feministische golf geliefd bij elegante Françaises en onafhankelijke feministes, van Françoise Hardy tot Gloria Steinem.
In de jaren tachtig werd het silhouet van de trenchcoat weer breder. Of zelfs futuristisch, zoals het wijdvallende exemplaar van Harrison Ford in Blade Runner (1982). Maar de trenchcoat kon ook moeiteloos opgaan in de minimalistische jarennegentigstijl van mode-iconen Kate Moss en Brad Pitt. En ook nu dragen beroemdheden – Rihanna, Bella Hadid – de jas op hun eigen manier: sober, oversized of in leer.Roberto Luis Martins, curator mode en populaire cultuur bij museum Amsterdam, noemt de jas dan ook een zekerheid in onzekere tijden. „De trenchcoat is altijd populair geweest, maar in tijden van onrust beleeft vooral het brede silhouet een piek. In de Eerste Wereldoorlog, tijdens de Tweede Wereldoorlog, in de jaren tachtig en nu weer. Alsof we, als we het allemaal even niet meer weten, teruggrijpen op deze klassieker.”Burberry gebruikte begin 20ste eeuw de woorden safety, comfort, distinction in een advertentie, schrijft Tynan. Anno 2025 luidt de Burberry-slogan: It’s Always Burberry Weather. Het is altijd trenchcoatweer: als je je veilig wilt voelen, even wil verdwijnen of jezelf juist aan iedereen wil laten zien. Mysterieus en sexy. Oversized of ingesnoerd. De trenchcoat kan en is het allemaal.
Horst Tappert als Derrick, 1983.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC