Dat mag jij vinden Thomas Hogeling beschouwt wekelijks de publieke opinie. Wat wordt er gezegd en vooral niet gezegd? Deze week: het online afzeiken van performative reading.
Het papieren boek is in de mode en dat is blijkbaar problematisch. Want je ziet dan wel jonge, hippe mensen in het openbaar een zware pil als Infinite Jest van David Foster Wallace lezen, maar doen ze dat wel om de juiste reden? Genieten ze van het boek? Begrijpen ze het? Lezen ze het überhaupt wel? Of is de roman slechts een trendy accessoire? Zien we een boekenwurm, of is er sprake van performative reading?
Al sinds het begin van de zomer zie ik beelden voorbijkomen van nogal zelfbewuste types – overwegend mannen – met de juiste kleding op de juiste terrassen, met de juiste soort koffie en vooral: met het juiste boek. Je kunt het een online trend noemen; een meme, zo je wil.
Merlijn Schoonenboom legde vorige week in NRC uit dat performatief lezen altijd al gebeurt; op veertiende-eeuwse schilderijen zien we al staatsmannen poseren met belangrijke filosofische werken. In 2025 zijn het celebrity’s en influencers op TikTok en Instagram, maar een boek werkt nog steeds statusverhogend. Nu ik dat had geleerd, wilde ik meer weten. Of zoals Gen Z het zou formuleren: ik raakte literally obsessed. Ik kwam terecht op #booktok, keek video-essays over performative reading en las blogs van boekenliefhebbers die worstelen met het fenomeen. Boekblogger Claudine schrijft bijvoorbeeld dat ze in een Amsterdams café wat tijd te overbruggen had en dus haar boek erbij pakte. „Het was een grote, knalrode hardback, en dus nogal een opvallend ding. […] Ik voelde me een beetje gegeneerd: zag dit er niet heel aanstellerig uit?”
Het is verdrietig dat Claudine zo denkt en het is de schuld van die trend. Want die trend is niet zozeer het performatieve lezen zelf, of zelfs maar lezen in het openbaar – nee, de eigenlijke trend is het online afzeiken ervan. Het overgrote deel van de filmpjes van performative readers op sociale media zijn grappig bedoelde sketches. Waar je in dat soort filmpjes eerst steeds het cliché zag van de overdreven hipsterbarista die niet begrijpt wat je bedoelt met een ‘gewone kop koffie’, zie je nu ongeveer hetzelfde typetje, maar dan in de horeca met een moeilijk boek. Kijk nou wat een aansteller, zeggen de filmpjes, wat een poseur – gelukkig zijn we zelf niet zo.
Ik haat die trend. Ik haat de humor en ik haat de boodschap erachter, namelijk dat het een probleem is als iemand een beetje pretentieus doet. Dat je alleen literatuur mag lezen uit intrinsieke motivatie. De kritiek op de mannelijke performative reader die ik het meest zie, is dat hij het alleen doet om indruk te maken op vrouwen. Wat is daar mis mee? Weet je hoeveel prachtige kunst puur en alleen om die reden bestaat? Waarom zou je daar cynisch over doen? Als je ‘s ochtends een roodborstje in de tuin hoort fluiten denk je toch ook niet ‘wat een aansteller, hij doet dit alleen maar omdat-ie wil neuken’?
De kritiek op pretentie past in een bredere trend. In zijn essay Echte pretentie noemt schrijver Joost de Vries het omgekeerd snobisme. De snob vindt zichzelf superieur vanwege zijn verfijnde smaak, maar de omgekeerde snob is net zo erg, want die denkt „dat zijn gewoonheid hem eerzamer maakt dan mensen met een hoge sociale status”. De omgekeerde snob voelt zich dus net zo goed superieur.
In een individualistische maatschappij wordt het verdacht gemaakt als je iets niet puur voor jezelf doet. Wie iets goeds probeert te doen, moet naar beneden worden gehaald door degene die daar niet de moeite voor neemt. De veganist is daarom een deuger en wie demonstreert is een drammer.
Een boek lezen in het openbaar is dus ook verdacht, want je doet het waarschijnlijk alleen om indruk te maken. Dat is niet authentiek, het is nep. Maar er bestaat geen duidelijke scheidslijn tussen authentiek en niet-authentiek. Om iemand met een goede literaire smaak te worden, moet je eerst een tijdje doen alsof. In het begin voelt dat misschien wat pretentieus maar daar moet je je niet door laten afleiden, want dan lukt het niet. Het is eigenlijk net als met slapen: je gaat eerst liggen, je doet je ogen dicht – je pretendeert te slapen. En op een gegeven moment slaap je gewoon.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
De beste ideeën over de planetaire verschuivingen in AI, ecologie en geopolitiek
Source: NRC