MansA In het levendige tiende arrondissement van Parijs opende begin oktober het Maison des Mondes Africains. „Hier laten we zien dat onze geschiedenis een wereldwijde is”, zegt directeur Liz Gomis.
Maison des Mondes Africains-directeur Liz Gomis.
De beelden flitsen in rap tempo voorbij. Een optreden van de Congolese zanger Madilu System. Een huiskamer waar meisjes tv zitten te kijken. De Amerikaanse hiphoplegende Tupac die de camera in staart. Agenten die een zwarte jongen hardhandig arresteren. Barack Obama met een traan op zijn wang. Een drukke nagelsalon. Parijse straten gevuld met Black Lives Matter-demonstranten. De uitvaart van rapper Biggie. Een man die achteruit rent. Een vrouw die verlegen lacht.
De beelden, ondersteund door trage, ritmische muziek, zijn te zien in het gloednieuwe Maison des Mondes Africains (Huis van Afrikaanse Werelden, MansA) in een voormalig naaiatelier in het tiende arrondissement van Parijs. De video-installatie is onderdeel van de expositie X.Misericordia van de Frans-Congolese multidisciplinaire kunstenaar Nicolas Premier. Elders zijn foto’s, videobeelden en beschilderde doeken te vinden. Eerder was in het begin oktober geopende kunstinstituut de kleurrijke expositie Noires van Française Roxane Mbanga te zien. Zij toverde de 800 m2 grote ruimte om tot ‘haar gedroomde thuis’, gevuld met muziek, video’s, roze kleden en andere kleurrijke attributen uit de vele plekken waar zij roots heeft: van Kameroen tot de Antillen, van Guadeloupe tot Parijs.
De twee exposities dragen uit waar het MansA voor staat, zegt directeur Liz Gomis (45) in de ‘woonkamer’ van het kunstinstituut – er staat een platenspeler en bakken vol elpees van artiesten met Afrikaanse roots, van de Amerikaanse saxofonist John Coltrane tot de Frans-Malinese popster Aya Nakamura. „Het uitgangspunt is dat we een plek zijn waar Afrikaanse culturen en die van de Afrikaanse diaspora worden gevierd, maar we zoomen ook uit om te laten we zien dat onze geschiedenis een wereldwijde is.”
In het MansA vinden ook lezingen, concerten, workshops en andere evenementen plaats, vertelt Gomis, die een achtergrond heeft als journalist, Senegalese wortels heeft en het instituut leidt sinds Macron eind 2021 de oprichting aankondigde. „Het is ook een ontmoetingsplaats. We spelen een rol in het verbinden van mensen uit zuidelijke landen. Zo kunnen we gezamenlijk trauma’s uit het verleden een plek geven en voorkomen dat onze verhalen worden weggegumd.” Zo draait de expositie X.Misericordia om het waargebeurde verhaal van een Portugees slavenschip dat tot zinken kwam nadat tot slaaf gemaakte mensen in opstand kwamen. Binnen de op het eerste gezicht vrolijk ogende expositie Noires was ook ruimte voor trauma’s en sociale problematiek, van aids tot racisme.
Zo’n ontmoetingsplaats ontbrak in Parijs, dat wel al decennia een Institut du Monde Arabe (Instituut van de Arabische wereld) kent. Er zijn wel musea waar geregeld kunstenaars uit Afrikaanse diaspora exposeren: „Het Palais de Tokyo heeft de laatste jaren meer kunstenaars aangetrokken uit bijvoorbeeld Brazilië en Haïti. Ook het Quai Branly is sterk gemoderniseerd op dit vlak. Het Centre Pompidou had dit jaar de expositie Paris Noir (zwart Parijs). Maar er miste een centraal punt, één plek voor Afrikaanse en pan-Afrikaanse kunst zoals dat in de Verenigde Staten wel bestaat – denk aan het MoCADA in New York en het MoAD in San Francisco”, zet Gomis. „Terwijl Frankrijk het land is met de grootste Afrikaanse diaspora van Europa.” Omdat etnische afkomst in Frankrijk niet wordt bijgehouden, ontbreken precieze cijfers over de grootte daarvan – schattingen lopen uiteen van zo’n 3 tot 5 miljoen mensen.
Zaaloverzicht van de expositie ‘Noires’ van van Roxane Mbangain in MansA.
President Macron steunde het project ook om diplomatieke redenen: historici hadden aanbevolen een Afrika-gecentreerd kunstinstituut te creëren om de banden tussen Frankrijk en Afrikaanse landen te verbeteren. Die zijn gespannen vanwege de bloedige kolonisatie en de daaropvolgende decennialange periode van Françafrique, waarin Frankrijk zich autoritair bleef opstellen in Afrika. De afgelopen jaren verslechterden de relaties verder, onder andere doordat in meerdere Afrikaanse landen leiders aan de macht kwamen die volledig wilden breken met de oud-kolonisator terwijl Frankrijk wanhopig poogde invloed te behouden. Ook Macron zelf maakte een aantal uitglijders, bijvoorbeeld door te zeggen dat sommige oud-koloniën waren „vergeten ons te bedanken”. De opstelsom leidde ertoe dat sinds 2023 tal van Afrikaanse landen het Franse leger uitzetten.
Gomis erkent dat het MansA „een politieke ontstaansgeschiedenis” heeft, maar wil geen vragen beantwoorden over de diplomatieke functie van haar instituut. „We doen aan een strenge scheiding van machten. President Macron heeft me nooit verteld dat ik het zus of zo moest aanpakken.” Haar woordvoerder voegt toe dat „alle meningen geuit kunnen worden in het MansA, maar het instituut zelf zal nooit standpunten innemen” over geopolitieke vraagstukken.
Het binnenlandse politieke klimaat heeft wel invloed: radicaal-rechts gedachtegoed wint aan terrein en het is niet uitgesloten dat Frankrijk bij de presidentsverkiezingen in 2027 een radicaal-rechts staatshoofd krijgt. Die persoon zou zomaar de stekker uit het jonge MansA kunnen trekken, weet Gomis. „Ik kom net terug uit Brazilië waar vier jaar [de radicaal-rechtse populist] Jaïr Bolsonaro aan de macht was – de man die het ministerie van Cultuur volledig afschafte. Omdat de toekomst niet gegeven is, gaan we nu extra hard werken om het MansA zo stevig mogelijk neer te zetten.”
Tot dusver is de kritiek uit radicaal-rechtse hoek te overzien, zegt Gomis. „Toen we openden, vreesde ik dat onze affiches zouden worden beklad. Ik verwachtte opmerkingen als ‘ga terug naar je eigen land’. Maar we hebben geen problemen gehad. Sterker nog: veel bezoekers zeggen dat ze het gevoel hebben dat ze hier thuiskomen.”
Een bezoeker van expositie ‘Noires’ van de van Française Roxane Mbanga in MansA in Parijs.
Opvallend is ook de etnische diversiteit onder de bezoekers – in contrast tot het cliché dat wil Parijse musea overwegend worden gevuld door witte mensen. „We zijn een bestemming voor tourisme culturel afro-descendant [toerisme voor mensen met Afrikaanse wortels]”, zegt Gomis. „We hebben bezoekers uit Bretagne, Normandië, Marseille – laatst zelfs twee vrouwen uit Miami die speciaal voor ons naar Parijs waren gekomen.”
In elk geval tot eind 2027 blijft het MansA op zijn huidige locatie in het tiende arrondissement – het voormalige naaiatelier is van buiten nauwelijks te herkennen als kunstinstituut. „Ik vind dit een fijne plek, want de ruimte is dynamisch en in deze wijk komen mensen van alle mogelijke afkomsten voorbij. Maar het is qua ruimte beperkt. En als grootste diaspora van Europa verdienen wij een plek die past bij de omvang van onze bevolkingsgroep.”
De expositie X.Misericordia van de Frans-Congolese multidisciplinaire kunstenaar Nicolas Premier is t/m 4 december 2025 te zien in Maison des Mondes Africains in Parijs. Info: mansa.fr
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Elke donderdag de mooiste verhalen over kunst en cultuur: interviews, recensies en achtergronden
Source: NRC