Gemeentepolitiek In het gemeentebestuur van Alphen aan den Rijn is het al sinds april onrustig. De lijst met incidenten leest als een lokale, liberale soap. „Die boodschap kwam als een donderslag bij heldere hemel.”
Dronebeeld van het Gemeentehuis van de Gemeente Alphen aan den Rijn.
Een vergadering van de VVD in Alphen aan den Rijn begon eind oktober met een opvallende mededeling. Raadslid Jesse Kuijpers las een verklaring voor waarin hij duidelijk maakte zich niet te kunnen vinden in de ‘toon’ binnen de fractie. Kuijpers en collega-raadslid Raymond Vlieland besloten dan ook, noodgedwongen, samen verder te gaan in een andere VVD-fractie, zo luidde de boodschap. De VVD-fractievoorzitter, Jeroen Matthijssen, hoorde hun aanklacht verbaasd aan: „Het kwam als een donderslag bij heldere hemel.”
De breuk staat niet op zichzelf, want in het gemeentebestuur van Alphen rommelde het al langer. In april stapte de liberale partij al uit de coalitie. Tegelijk stopte VVD’er Anouk Noordermeer als wethouder. Ze zou zich ‘onveilig’ hebben gevoeld. Later deed Noordermeer aangifte vanwege aanranding tegen een CDA-wethouder én deed burgemeester Peter Rehwinkel aangifte tegen Noordermeer, omdat ze privé-informatie zou hebben gelekt als wethouder.
Afgelopen zomer werd ook toenmalig fractievoorzitter Vanessa Scholtens uit de fractie gezet. Ze nam haar zetel mee en ging verder onder de naam ‘Lijst Scholtens’. Anouk Noordermeer keerde in de tussentijd terug als raadslid.
Daardoor zitten nu twee fracties van de liberale partij in de raad, die beide claimen het échte partijgeluid van de VVD te vertegenwoordigen.
Hoe opvallend ook, Alphen aan den Rijn is geen incident. In het derde jaar na gemeenteraadsverkiezingen besluiten wethouders vaker op te stappen. Dat constateerde de Wethoudersvereniging in het Wethoudersonderzoek 2024. Dat er nieuwe gemeenteraadsverkiezingen aankomen en politici hun verschillen willen benadrukken om zichzelf te profileren, speelt een rol.
Voormalig plaatsvervangend directeur van de Wethoudersvereniging, Jeroen van Gool, zei eerder in NRC: „In het eerste jaar na gemeenteraadsverkiezingen stappen nagenoeg geen wethouders op […] in het derde jaar stappen er aanzienlijk meer op. Dat is haast een wetmatigheid.”
Dit blijkt ook uit cijfers van de site De Collegetafel, die bijhoudt hoeveel van de circa 1.400 wethouders in Nederland per jaar opstappen. Tussen 2022 en 2024 verlieten 199 wethouders de raad vanwege politieke redenen, van wie 16 in 2022, 89 in 2023 en liefst 94 in 2024. Eenzelfde patroon is te zien in voorgaande bestuursperiodes.
Ook lokale afsplitsingen komen vaker voor: NRC berichtte in 2021 dat tussen 2018 en eind 2021 in bijna de helft van de gemeenteraden – 45,6 procent – één of meer raadsleden een eigen fractie begonnen.
Twee VVD-fracties in één raad, dat speelt momenteel nog ergens, namelik in Hilversum. „Voor beide situaties geldt dat het heel erg draait om de stijl van politiek bedrijven”, zegt bestuurskundige John Bijl, directeur van het Periklesinstituut. „Dus niet over de inhoud. Niet of je voor of tegen betaald parkeren bent, bijvoorbeeld. Soms vinden mensen het moeilijk te doorgronden hoe iemand met z’n andere stijl in de wedstrijd zit. Als die niet goed met elkaar communiceren, wordt het lastig.”
De commissaris van de koning in Zuid-Holland, Wouter Kolff, liet in andere media – zoals de lokale omroep Studio Alphen – al zijn ongenoegen blijken over de gang van zaken in Alphen aan den Rijn. Het waken over het functioneren van lokaal bestuur behoort tot het takenpakket van de commissaris. „Die biedt, waar passend, hulp om de rust terug te brengen”, verklaart Kolffs woordvoerder in een schriftelijke reactie. Als voorbeeld noemt hij dat de commissaris een waarnemend burgemeester aanstelde.
Verder noemt de woordvoerder het „altijd zorgelijk” wanneer „spanningen dreigen de inhoud te overschaduwen”. Bovendien kan aanhoudende hommeles binnen een bestuur het vertrouwen in de politiek ondermijnen, aldus de woordvoerder. Daar sluit fractievoorzitter Frans Langerak van de lokale partij Nieuw Elan, de grootste in de raad van Alphen, zich bij aan. „Ruzie of scheuringen hebben weinig te maken met de mensen waar we het voor doen. En het doet iets met het vertrouwen.”
Ook volgens Langerak verdringt onenigheid de inhoud. „De VVD was in Alphen altijd een constructieve partij.” Maar nadat de partij de coalitie verliet, zegt Langerak, zijn ze vaak tegen voorstellen geweest. „Waarvan iedereen zei: dat past helemaal niet bij de VVD. Dat is een tegenstem om te sarren. Dan zie je dat de inhoud er steeds minder toe doet en dat ‘eigen gelijk’ belangrijker lijkt te worden.”
Maar, benadrukt John Bijl: verandering van weide doet koeien soms goed. „Een fractie die helemaal uit elkaar valt, of waar ellebogenwerk moet plaatsvinden, dat is ook niet lekker natuurlijk.” Door verder te gaan in twee fracties is „misschien wel de beste oplossing gekozen”, suggereert hij dan ook.
Toch hebben de VVD-partijleden in Alphen gekozen voor een andere route: tijdens de algemene ledenvergadering werd de groslijst vastgesteld voor de gemeenteraadsverkiezingen in maart. Wat blijkt: geen van de huidige VVD-raadsleden krijgt een plek. „Het is natuurlijk balen dat je nu al hoort dat je niet op de kandidatenlijst komt”, reageert raadslid Jesse Kuijpers. „Maar de leden hebben duidelijk gekozen voor een nieuwe wind.”
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC