Wat is toch die eeuwige aantrekkingskracht van Mr. Darcy, een van de bekendste figuren uit het werk van Jane Austen, dit jaar 250 jaar geleden geboren? Ja, hij is lang, knap en rijk, maar eerlijk: hij is toch ook gewoon een beetje een lul?
is chef-kunst van de Volkskrant. Ze schrijft over toneel, film, series en popcultuur.
Hij is 212 jaar oud, rijk, gereserveerd en immer jong en knap. Ja, waarom zou Jane Austens romantische held Mister Darcy géén vampier zijn? In verhitte fanfictie-variaties op klassieker Pride and Prejudice (1813), is de zwijgzame, broeierige Darcy in talloze gedaantes opgedoken.
Kleine greep uit duizenden titels: Alone with Mr. Darcy, A wife for Mr. Darcy, To conquer Mr. Darcy, Mr. Darcy’s decision, Darcy’s Diary en ja, ook Ditching Mr. Darcy.
Reputaties veranderen continu. In deze rubriek kijken we hoe de betekenis van denkers en kunstwerken, van schrijvers en hun personages kantelt en evolueert.
Darcy is hersenchirurg, techmiljardair, zombiejager, weerwolf (Mr. Darcy’s bite) en vampier dus (Pulse & Prejudice), of gewoon een steenrijke erfgenaam op landgoed Pemberley. Hij is Regency-kuis of stevig into BDSM. Hij rijdt een Audi Spyder, draagt een rendiertrui. En hij is voor het eerst verliefd.
Volgend jaar wordt hij opnieuw geboren, in de persoon van Jack Lowden, in een nieuwe Pride & Prejudice-serie van Netflix.
In de Angelsaksische wereld heerst Darcy-mania van Harry Potter-achtige proporties. De I <3 Darcy-totebag is een everseller. In 2005 werd een buste van acteur Matthew Macfadyen als Darcy verwijderd uit Chatsworth House in de Derbyshire Dales (Darcy! Chatsworth! Derbyshire!), omdat bezoekers het maar bléven kussen.
Wat is toch die eeuwige aantrekkingskracht van Fitzwilliam Darcy? Wat zien we in hem, en wat maken we van hem? Want eerlijk: hij is toch ook gewoon een beetje een lul?
Austen beschrijft Darcy, vrij rudimentair, als ‘lang en knap’. In landelijk Hertfordshire is hij een graag geziene nieuwkomer, want vrijgezel èn rijk – in de roman heeft Darcy een vermogen van ‘ten thousand a year’, anno nu wordt hij dankzij zijn vastgoed geschat op 10 à 17 miljoen. Mrs. Bennet, die haar vijf (!) dochters goed moet zien te trouwen, is logischerwijs enthousiast. En o ja, hij wordt vergezeld door zijn beste vriend Bingley, iets minder knap, maar met zijn zonnige, zorgeloze humeur en vijfduizend pond per jaar heus ook een prima partij.
Darcy zelf is allesbehalve zonnig en zorgeloos. Hij is zwijgzaam, humeurig en hautain, en gedraagt zich op zijn eerste bal meteen nurks en asociaal. Over de heldin van Pride and Prejudice, Elizabeth Bennet, laat hij zich ronduit minachtend uit. Als Bingley haar schoonheid prijst, moppert Darcy: ‘She is tolerable, but not handsome enough to tempt me.’
Gedurende vierhonderd pagina’s zitten Elizabeth en hij elkaar danig dwars: zijn trots krenkt de hare en andersom, in een carrousel van vooroordeel en misverstand, die uiteindelijk – natuurlijk – eindigt in een huwelijk, in het eerste ‘van vijanden-tot-geliefden’-plot in de moderne literatuur.
Darcy is een getroebleerde held in de schaduw van Shakespeare, Lord Byron en Goethe – en Pride and Prejudice is zijn ‘bildungsroman.’ Ja, hij is aanvankelijk een hork: hij is naïef en verwend, sociaal onhandig en, ach, verlegen. Maar, hoe mooi, hij groeit tijdens de roman! Mede dankzij Elizabeth! Austen beschrijft zijn leercurve, van onervaren naar volwassen, van onwetend naar bewust, en dat dus met háár hulp.
Elizabeth daagt hem uit: zij spoort hem aan tot zelfverbetering. Hij leert, komt tot inkeer, en verandert – of doet in elk geval zijn best. Dat maakt hem tot een bewonderenswaardige man, en, kennelijk, een droombeeld voor de vrouw. (Al moeten we oppassen dit te vertalen als: hij gedraagt zich als een lul maar ík kan hem veranderen.)
En toch, iets met ruwe bolsters en stille wateren, en met onderdrukt maar onstuitbaar verlangen; hij is hopeloos verloren, dáárom kijkt hij zo kwaad – iets aan dat alles is gewoon onweerstaanbaar sexy.
Niet voor niets vormt Darcy het prototype voor een keur aan moeilijke mannen die zich ontpoppen tot fijne partner, zie ook vampier Edward Cullen in Twilight, en sm-hobbyist Christian Grey in Fifty Shades of Grey. (wederom: geen betrouwbare blauwdruk voor liefdesgeluk in het echte leven.)
Na vertolkers als Laurence Olivier (1940) en David Rintoul (1980) werd Darcy in 1995 onsterfelijk dankzij Colin Firth in de veelgeprezen BBC-serie, waar hij transformeert van stijve misantroop tot sekssymbool, inclusief een veelbesproken ‘wet T-shirt-scène.’ Met Bridget Jones’ Diary (2001) katapulteert Firth hem naar nog grotere faam, als hij als ongenaakbare mensenrechtenadvocaat Mark Darcy valt voor Bridgets slordige, spontane charme.
Ook dat is leuk aan Darcy: hij wordt verliefd op een feilbare vrouw, en niet per se om haar uiterlijk (‘tolerable’), maar door het totaalpakket: Austen beschrijft hoe hij valt voor Elizabeths ‘fine eyes’ en ‘ready wit’. (Dat ze in de verfilming in 2005 wordt gespeeld door de bloedmooie Keira Knightley, vertekent het beeld een beetje).
Met die film kreeg Firth stevige Darcy-concurrentie van Matthew Macfadyen (Succession) – in eindeloze online-lijstjes worden ze fanatiek met elkaar vergeleken. Firth is killer, Macfadyen gekweld, Firth is arrogant, Macfadyen introvert, Firth onbehouwen, Macfadyen onbeholpen. De laatste lijkt online iets in het voordeel, maar dat kan ook zijn omdat zijn (jongere) fans actiever zijn op internet.
De consensus is wel dat de Darcy van Macfadyen emotioneler is, en zijn relatie met Elizabeth aardser en intiemer. Seksueler ook: deze Darcy kreeg geen nat shirt, maar beent met openhangend hemd en ontbloot sleutelbeen kordaat door de bedauwde velden, vastbesloten haar nu écht te veroveren. Zijn schorre, gestotterde ‘I love... I love... I love you’ mag bijgezet in het pantheon van onvergetelijke liefdesverklaringen.
De gekwelde, zachtmoedige Macfadyen is de ultieme millennial-Darcy.
Want uiteindelijk is het toch: ieder zijn eigen Darcy. Austen schiep een gewillig canvas, een projectiescherm voor uiteenlopende verlangens. Eigen inkleuring is mogelijk (er is een Bollywood-versie, en er zijn diverse queer-varianten) maar de contouren blijven consequent en herkenbaar, en universeel aantrekkelijk.
Darcy komt als rolmodel altijd weer bovendrijven, schrijft Gabrielle Malcolm in There’s Something About Darcy (2020), vooral in onzekere tijden, waarin we wellicht hunkeren naar een nieuw soort heldendom. Steeds reïncarneert hij overtuigend; 212 jaar oud, maar als positieve mannelijke held onverwoestbaar.
Luister hieronder naar onze podcast Culturele bagage. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant