We worden platgegooid met advertenties die beweren dat we na deze aankoop pas écht gelukkig zullen zijn en Black Friday-kortingen die we nú moeten grijpen. Hoog tijd om een gezondere relatie op te bouwen met wat, en hoe we consumeren.
Ook dit jaar staan de etalages en webshops vol met Black Friday-kortingen. Tegenwoordig hoeven we niet eens te wachten tot 28 november: de hele maand overtoepen merken elkaar met steeds hogere kortingen, sommige tot wel 75 procent. Kunnen kopen wat je wilt, geeft natuurlijk een gevoel van vrijheid. Maar hoe vrij zijn wij eigenlijk, gevangen in een web van slinkse marketing?
Kiezen wij werkelijk zelf? Of zijn we afgericht door marketeers en influencers? Hoe vaak vraagt u zich af: heb ik dit nodig, of ben ik hebberig gemaakt door de, misschien misleidende, van-voor-korting?
Kiki Boreel is presentatrice, model en klimaatambassadeur van de toekomst namens het ministerie van Klimaat en Groene Groei.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Wat dat prijskaartje namelijk niet vertelt, is dat iets of iemand de rest van de prijs betaalt: uitbuiting in waardeketens, oceanen tjokvol plasticresten en ziekmakend textielafval. In de Kantamanto-markt in Ghana komen er elke week 15 miljoen afgedankte kledingstukken binnen, waarvan ongeveer 40 procent op afvalbergen belandt door de lage kwaliteit. Tegelijkertijd blijven merken goedkope kleding produceren alsof er geen morgen bestaat en krijgen wij onnodige troep aangesmeerd, vermomd als ‘must-haves’. Dat is geen vrijheid.
Het is tijd om weer een gezonde relatie met consumeren op te bouwen. Ik pleit hier niet voor totale soberheid en zeg niet dat je nooit meer iets nieuws mag kopen. En laat ik daarnaast meteen ook een kanttekening plaatsen; als je bijvoorbeeld al langere tijd spaart om een kapotte laptop te vervangen, en er is met Black Friday eindelijk een aanbieding binnen je budget, dan is dat helemaal prima. Maar wél wil ik oproepen tot verantwoordelijkheid en medemenselijkheid.
Onlangs verkende ik in Parijs de eerste Shein-winkel van Europa. De locatie is pijnlijk, omdat juist Frankrijk als eerste land in de EU bezig is om wetgeving in te voeren om ultrafast fashion en bijbehorende marketing in te dammen. In de winkel zag ik, naast veel troep, een man met een tas van zowel Shein als Chloé. Toen ik vroeg waarom hij iets bij Shein had gekocht (duidelijk niet om het geld) zei hij: ‘ik vond het een mooie trui’. De verhalen over uitbuiting leken hem weinig te doen.
Dit is precies het probleem: consumptie wordt schadelijk als onze begeerte zwaarder weegt dan de basisbehoeftes van anderen. En dan rijst de vraag of onze geveinsde ‘consumptievrijheid’ ten koste mag gaan van andermans vrijheid?
Onszelf bevrijden uit deze consumptieketens, is echter zo gemakkelijk nog niet. We zijn omringd door advertenties die beweren dat we pas écht gelukkig zullen zijn met de nieuwste aankoop. Dat klopt, een beetje: door te shoppen komt er dopamine vrij in ons brein. Het maakt ons inderdaad heel even gelukkiger, maar dat gevoel vervliegt snel. Dan gaan we op zoek naar de nieuwe piek.
Compulsief kopen hangt samen met angst en een laag zelfbeeld; hoe vaker we ons leven vergelijken met perfectie op sociale media, hoe sneller we denken dat we tekortschieten en hoe meer geld we uitgeven om dat gevoel te onderdrukken. Mensen met een stabiel gevoel van eigenwaarde zijn minder afhankelijk van de mening van anderen en ontwikkelen dan ook minder snel ongezond koopgedrag.
Gelukkig zijn er tegenbewegingen gaande. ‘Underconsumptioncore’ bijvoorbeeld, waarin influencers op sociale media laten zien hoe ze kleding en spullen hergebruiken, was lang trending. Ook de roep om smartphonevrije opvoeding, ‘digitale detoxes’ of samen offline zijn, klinkt steeds harder.
Voor wie wil proberen koopprikkels te weerstaan, is de natuur intrekken een goede optie. Het is gelinkt aan verbeterde mentale en fysieke gezondheid, en daarnaast concludeerde een PR-onderzoek in opdracht van een buitensportwinkel dat respondenten na een virtuele boswandeling veel minder sterke prikkels ervoeren om genotsaankopen te doen.
Andere tips om uit je consumptiegedrag te breken, zijn een reset, uitdaging of het vinden van alternatieven. De reset (een periode even helemaal níét kopen, zoals de Niet-Winkeldag) is een welkome adempauze en welgemikte middelvinger naar de bedrijven die jou wijs willen maken dat geluk te koop is. Een uitdaging, zoals een Buy Nothing New-maand, helpt discipline te bewaren: spreek een begin en einde, en een concreet doel af met jezelf of anderen. De uitdaging vervangt je mentale koopbeloning door een prestatiebeloning.
Zelf ben ik de uitdaging aangegaan om dit jaar slechts vijf nieuwe kledingstukken te kopen. Dat maakt elke aankoop een bewuste afweging: is dit het waard om één van die vijf te zijn? De verleiding om iets te kopen, is daardoor aanzienlijk afgenomen.
Tot slot zijn er talloze alternatieven voor kopen die duurzamere voldoening geven: repareren, ruilen, lenen of zelf maken. Maar denk ook aan een wandeling, sporten of een goed gesprek met een vriend of vrijwilligerswerk. Kies deze Black Friday voor minder rommel en meer aandacht. Voor jezelf, je spullen en voor anderen. Dat is pas vrijheid.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant