Lezersbrieven U schreef ons over het ‘gedoe’ rondom een schilderij van Jan van Eyck, Moerdijk en performative reading.
De drie Maria's aan het graf, Jan van Eyck, 1425-1435, Collectie Museum Boijmans Van Beuningen.
Er blijkt weer ‘gedoe’ over het makerschap van Jan van Eyck’s De drie Maria’s aan het graf (ca. 1430) in museum Boymans van Beuningen (Heeft Nederland nu wel of geen schilderij van de wereldberoemde Jan van Eyck – of alleen maar een beetje? 24/11). Waren er naast Jan van Eyck ateliermedewerkers bij betrokken? En in hoeverre dan? Over die vragen buitelen de kunsthistorici in dit artikel over elkaar heen. Ze komen er niet uit.
Zelfs de meest kritische kunsthistoricus (Frans Nies) zegt dat er voor Van Eyck als enige maker te veel elementen van wisselende kwaliteit in zitten, maar voegt toe: „Ik bestrijd niet dat het eyckiaans is, maar Jan was te goed voor dit schilderij.” Tja. Juristen zijn niet knapper dan kunsthistorici. Maar zij waren al in 1912 wel beter in het doorhakken van een knoop.
Dat zal, zes eeuwen later, nóg weleens eeuwen kunsthistorisch tobben kunnen blijven. In 1912 kreeg Nederland zijn eerste echte Auteurswet. De wetgever moest daarbij regelen wie in twijfelgevallen de maker van een werk was. In het nog steeds geldende artikel 6 is bepaald: ‘Indien een werk tot stand is gebracht naar het ontwerp van een ander, en onder diens leiding en toezicht, wordt die ander als de maker van dat werk aangemerkt’. Rubens en zijn leerlingen werden daarbij als voorbeeld genoemd. De aterliermedewerkers gelden dus niet als (mede)makers, óók niet als zij enige eigen creativiteit aan de dag hebben gelegd.
Feer Verkade Leiden
Over de noodzaak van de sloop van Moerdijk lopen de meningen uiteen. Maar iedereen kan zich inleven in de verontwaardiging en het verdriet van de bewoners.
Nederland heeft een bewonderenswaardige traditie van nieuwe dorpen. Denk aan de tien nieuwe dorpen in de Noordoostpolder, met Nagele als modernistisch hoogtepunt. Tien nieuwe steden lijkt mij wat veel gevraagd. Maar zou er op het grondgebied van de Gemeente Moerdijk of in de nabijheid geen ruimte te vinden zijn voor een compleet nieuw dorp? Dat is nog eens wat anders dan ‘een straatje erbij’! Ik weet het schetsontwerp van stedenbouwkundige Niek de Boer voor een nieuw dorp nog wel te vinden. Maar ik ken ook genoeg vaardige jonge stedenbouwkundigen.
Met tien jaar voorbereidingstijd kan het nieuwe Moerdijk een eind komen, een wenkend perspectief voor de bewoners.
Christian van Ees Den Haag
Afgelopen week verscheen een stuk over performative reading in NRC. Dat is het verschijnsel dat jonge mensen in het openbaar met een papieren boek zitten, waarbij de vraag gesteld wordt of ze „wel écht lezen of dat het alleen maar voor de show is”. Als aangesproken Gen Z’er wil ik graag reageren.
Laat ik beginnen met iets opmerkelijks: jarenlang krijgt onze generatie het verwijt dat de telefoon aan onze hand vastgegroeid zit en dat door TikTok onze spanningsboog van weinig tot niets van over is.
Zou het niet júíst goed zijn dat een generatie die leeft van digitale prikkels vrijwillig grijpt naar een papieren boek en zich over 200 bladzijdes aan tastbare inhoud buigt? Zelfs áls iemand daarbij ‘performative’ zou zijn, blijft het beeldscherm in elk geval weg. En het volhouden van zo’n vermeende act vereist al meer concentratie dan gedacht wordt.
Misschien verdient dit fenomeen dan toch wat minder argwaan. Want als het lezen van een écht boek in de trein, café of metro – dankzij Gen Z – weer zichtbaar in het straatbeeld terugkeert, is dat vooral winst, lijkt mij?
Veerle van Doorn Amsterdam
Als we het artikel over Almere (De lessen van Almere: hoe bouw je een nieuwe stad? 22/11) terugbrengen tot de essentie, dan zien we dat het succes van deze stad grotendeels te danken is aan dat er is gebouwd gebaseerd op de woonwensen van bewoners.Daarom moeten we ons hoeden voor personen als de wethouder die aan het eind van het artikel aan het woord komt. Die gaan vertellen wat er anders moet. Niet omdat de wensen van de bewoners anders zijn, maar omdat de stad niet strookt met hun ideologie.Vincent Brongers Rotterdam
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC