Uit straatboekenkastjes in heel Nederland haalt Arjen Fortuin steeds een boek, bespreekt het, en geeft het door. Deze week biedt het Groningse platteland een Griekse eilandgeschiedenis.
Afgaande op de naam verwacht je misschien dat Blijham een lustoord is vol vrolijke varkensboeren, maar de werkelijkheid is weer eens vele malen modderiger. Want ‘blij’ betekent hier aan de rand van het Oldambt ook slik en dat hier aanslibbende goedje gaf het dorp zijn naam, toen in de late Middeleeuwen de eerste én de tweede Cosmas- en Damianusvloed hier het water zo ver landinwaarts deed vloeien dat er grote schepen tussen Blijham en Winschoten door konden varen. Nu pendelen forensen met droge voeten tussen de twee plaatsen.
De ‘Blijbieb’ bevat geen modder; wel zijn er enkele exemplaren van christelijke Ontwaakt! geplaatst. Wellicht ter compensatie van de zonden die er gewoontetrouw in het werk van Ludlum worden begaan. In Kapitein Corelli’s mandoline van de Brit Louis de Bernières blijft er van de heiligheid van een zekere Vader Arsenius ook niet bijzonder veel over. Deze geestelijke heeft zich verschanst in zijn kerk om allerlei redenen die in dit korte bestek moeilijk uit te leggen zijn – de mandoline is bijna vijfhonderd bladzijden dik. Maar goed, ook een dienaar van de Heer heeft een beperkte blaas, en waar moet de eerwaarde de zijne nu legen als hij de kerk niet uit kan? Gelukkig lagen er flessen wijn. Volle flessen, terwijl hij juist een lege fles nodig had. „Weggooien leek zonde.” Maar ja, wat er aan de ene kant in Vader Arsenius stroomt, moet er aan de andere kant weer uit hetgeen leidt tot het een kleine kringloop achterin het godshuis – tot het aan alle kanten uit de eerwaarde komt.
De scène is een zijpaadje in de roman, maar een uitweiding die de begenadigde verteller De Bernières in hoge mate tekent. Want eigenlijk gaart Kapitein Corelli’s mandoline over ernstige zaken: een Grieks eiland (Kefallinia) dat harde klappen krijgt in de Tweede Wereldoorlog: eerst van de Italiaanse bezetter, daarna van de communistische partizanen. Over die laatsten is de auteur in een ‘Aantekening’ aan het slot niet mals: „Ik kan tot geen andere conclusie komen dan dat de communisten, wanneer ze niet volstrekt waardeloos, verraderlijk en parasitair optraden, onvoorstelbaar barbaars waren.”
Dat oordeel zal niet de reden zijn waarom Kapitein Corelli’s mandoline snel na verschijnen in 1994 een bestseller werd. Dat is het ongecompliceerde vertelplezier – alle lof voor vertaler Tinke Davids – van De Bernières. Dat begint bij dorpsdokter en amateur-eilandhistoricus Iannis. Deze geneest op de eerste pagina’s een patiënt van decennia doofheid door de erwt die al sinds diens kindertijd ’s mans gehoorgang blokkeerde, eerst te weken (een dag lang het hoofd scheef houden en het oor vullen met warm water) en het ding er dan met een haakje uit te peuteren – inderdaad heeft de auteur goed naar Gabriel García Márquez gekeken. Hij heeft trouwens ook iets met plas: want na gedane zaken watert de dokter over zijn kruidenplanten om deze van stikstof te voorzien.
De kapitein met de mandoline uit de titel is een Italiaan die bij de dokter wordt ingekwartierd en aan wie zijn dochter Pelagia haar hart verliest; al weet zij ook wel dat dit een onmogelijke liefde is. Hij bemint haar als zijn mandoline („Hoe kun jij van hout gemaakt zijn?”), maar voordat je werkelijk kunt wegzakken in de romantiek beschrijft De Bernières Pelagia’s twijfel over wat de beste manier is om verse slakken te bereiden, wat leidt tot een uitweiding over slijm en slijmbestrijding. En dan meteen de alternatieve bereidingsmethode. Heerlijke kletskous, die De Bernières.
Wilt u het besproken exemplaar van Kapitein Corelli’s mandoline hebben? Mail naar boekuitdekast@nrc.nl; het boek wordt onder inzenders verloot, de winnaar krijgt bericht.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Het laatste boekennieuws met onze recensies, de interessantste artikelen en interviews
Source: NRC