Boekverfilming De verfilming van novelle ‘Train Dreams’ laat zien hoe aan de rand van mythes die Amerika graag over zichzelf vertelt – ruwe bolsters, blanke pitten die het land eigenhandig zouden hebben opgebouwd – andere verhalen bestaan. Die van de oorspronkelijke bewoners van het continent, en die van de immigranten uit Azië.
Joel Edgerton als houthakker Robert Grainier in "Train Dreams."
Train Dreams. Regie: Clint Bentley. Met: Joel Edgerton, Felicity Jones, William H. Macy, Will Patton. Lengte: 103 minuten. Te zien op: Netflix.
Een van zijn vroegste herinneringen was dat er „honderd Chinese families werden gedeporteerd uit het stadje waar hij opgroeide”. Dat is ook een van de eerste dingen die we te weten komen over Robert Grainier, de houthakker die de hoofdpersoon is uit de nu verfilmde gelijknamige novelle van Denis Johnson. „Hij was verbijsterd door de nonchalance van het geweld”, vervolgt de vertelstem. Hij vult de episodische levensgeschiedenis van Grainier – symbool voor de 20ste eeuw – in met korte terzijdes.
Die zijn zowel betekenisvol als veelzeggend triviaal. Van meet af aan maken boek en film duidelijk dat er een grote paradox schuilt in het leven: misschien zijn de dingen wel niet zo belangrijk en absoluut als we denken. Maar het ontslaat ons bepaald niet van verantwoordelijkheid. Dat elegische karakter maakt dat deze schitterend gefilmde, heerlijk enigmatische film en hoofdrolspeler Joel Edgerton alom worden getipt voor de Oscars. Train Dreams ademt de spirituele cinema van Andrej Tarkovski en Terrence Malick.
Het boek Train Dreams had een ‘grote Amerikaanse roman’ kunnen zijn, als je het niet in een paar uur uit had. Nauwelijks langer dan deze film duurt. Maar tijd is bedrieglijk. Tussen de spaarzame taal en de contemplatieve beelden ontstaat het gevoel dat je je hele leven met Grainier hebt doorgebracht. Aan het kampvuur gezeten. In de verte gestaard. En nog weet je niets van hem.
Grainier is een Elckerlyc, een alleman die ook een niemand is. Die als kind met een kaartje om zijn nek met de trein naar Idaho is gestuurd, maar niet weet wie zijn ouders waren. Als seizoenarbeider reist hij vervolgens door het Amerikaanse Noordwesten. Soms met de trein, soms om spoorlijnen aan te leggen. Het is bij een van die gelegenheden dat hij getuige is van de lynchpartij op een Chinese dagloner, een gebeurtenis die hem voor zijn leven tekent.
Zonder er veel woorden aan vuil te maken laat de filminterpretatie van de jonge regisseur Clint Bentley (1985) zien hoe aan de rand van mythes die Amerika graag over zichzelf vertelt – ruwe bolsters blanke pitten die het land eigenhandig zouden hebben opgebouwd – andere verhalen bestaan. Die van de oorspronkelijke bewoners van het continent, en die van de immigranten uit Azië. Niet iedereen was wit en kwam uit protestants Europa. De eerste die dat in een film zichtbaar maakte was Kelly Reichardt. Haar alternatieve ‘origin story’ First Cow (2019) begint nog ietsje verder naar het oosten, in Oregon, en honderd jaar eerder, want anders hadden de paden van vrienden Cookie en King-Lu dat van Grainier zo gekruist kunnen hebben in een van die vele tijdelijke nederzettingen waar goud wordt gewonnen en bomen worden gehakt en het land wordt ontgonnen dat het een lieve lust is.
Train Dreams heeft ook wel wat te zeggen over die vroege dagen van het extractiekapitalisme in Amerika. Tijdens een van zijn klussen ontmoet Grainier een oudere houthakker die vertelt hoe hij toen hij jonger was, dacht dat de bomen altijd tot in de hemel groeiden. Kapte je de ene om, dan groeide er elders wel weer eentje omhoog. Maar sommige bomen die ze vellen zijn wel 500 jaar oud, zegt hij dan. Dat groeien duurt lang.
Net zoals het verhaal soms in de tijd springt – de spoorbrug waar de Chinese arbeider vanaf wordt gegooid zal later worden vervangen door een moderner exemplaar – zo zet Train Dreams ook de deuren naar ons heden open. Grainier wordt achtervolgd door geesten: van de doden in zijn leven, maar ook van de toekomst. Hij ziet vlak voor zijn dood de eerste bemande maanvlucht vertrekken. En de film laat ons achter met de vraag wat het betekent om de zwaartekracht te tarten in het grotere geheel der dingen.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
De beste filmstukken interviews en recensies van de nieuwste films
Source: NRC