Demografie Spullen uit China, arbeidskrachten uit Oost-Europa: de Nederlandse welvaart is gestoeld op banden met landen die deze eeuw sterk gaan vergrijzen. Daarvoor waarschuwt de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid. „Nederland blijft arbeidsmigranten nodig hebben.”
Nederland zou nu al aandacht moeten richten op landen waar de beroepsbevolking gaat toenemen, maant de WRR.
De ‘fabriek van de wereld’, China, zal door vergrijzing binnen afzienbare tijd moeilijk arbeidskrachten kunnen vinden. En Polen en Bulgarije, nu nog leveranciers van personeel aan West-Europese bouwplaatsen, zullen om diezelfde reden binnenkort zélf een tekort aan bouwvakkers hebben. Dat heeft ook gevolgen voor de welvaart in Nederland, en het is zaak hier nu al op in te spelen. Dat schrijft de Wetenschappelijke Raad voor Regeringsbeleid in een dinsdag verschenen rapport.
De Nederlandse economie is sterk verweven met andere landen. Veel producten komen uit China, veel arbeidskrachten uit Oost-Europa. Het deel van de mensen uit die contreien dat potentieel kan werken – de WRR rekent met 15- tot 64-jarigen – krimpt de komende decennia echter relatief flink. Daardoor worden producten duurder en droogt de arbeidsmigranten op.
Nederland zou daarom nu al aandacht moeten richten op landen waar de beroepsbevolking juist gaat toenemen ten opzichte van ouderen en kinderen, zegt de WRR. De komende tien tot twintig jaar is dat in onder meer India en Indonesië het geval, en op termijn in Nigeria en andere Afrikaanse landen beneden de Sahara.
„Anders dan bij geopolitieke invloeden zijn de demografische effecten op de economie heel goed te voorspellen”, zegt Gijsbert Werner, senior onderzoeker bij de WRR en projectleider van het onderzoek. „We weten zeker dat deze demografische verschuivingen gaan plaatsvinden, simpelweg omdat we nu al weten wat het arbeidsaanbod halverwege deze eeuw gaat zijn. Bijna alle mensen die tot 2050 de arbeidsmarkt op stromen, zijn al geboren. En we weten dat cijfers over vruchtbaarheid en sterfte niet van het ene op het andere jaar veranderen.”
„Je zou het niet zeggen als je naar het publieke debat over migratie hier luistert, maar de arbeidsmigratie uit de Oost-Europese landen loopt al flink terug. Vooral de migratie uit Polen is de laatste drie jaar enorm afgenomen, er gaan zelfs meer mensen terug naar Polen dan er hierheen komen. De werkloosheid is daar laag, de welvaart neemt toe. De grote migratiestromen uit Midden- en Oost-Europa zijn geweest, en die komen niet terug.
„We weten uit onderzoek van de Staatscommissie Demografische Ontwikkeling dat de behoefte aan arbeidsmigratie in Nederland blijft bestaan. Die moet dus van buiten de EU gaan komen. Dit is ook een kans, omdat arbeidsmigratie van buiten de EU beter te reguleren is met bijvoorbeeld visa. Dat kan bij migratie van binnen de EU niet.
„Dit is ook een verhaal over handel; die hangt sterk samen met werkgelegenheid in landen zelf. In China, waar heel veel van onze producten worden gemaakt, zijn in 2050 naar verwachting 300 miljoen mensen in de werkzame leeftijd minder. Dat is ongeveer evenveel als het huidige arbeidspotentieel van de EU. De wereldwijde productie is hierdoor al aan het verschuiven. Het is zaak er met beleid op in te spelen, zodat landen met een groeiende beroepsbevolking een industrialiseringssprong kunnen maken en de productiefunctie kunnen overnemen.”
Bewoners van de Flevoflat spelen een potje koersbal. Amsterdam telt een toenemend aantal ouderen die steeds ouder worden.
„Als we kijken naar de geschiedenis, dan gaat een relatief grote beroepsbevolking doorgaans gepaard met welvaart. Landen kunnen dan gebruikmaken van wat wij het demografisch dividend noemen: veel mensen zijn in staat te werken, er zijn weinig ouderen die zorg nodig hebben en ook relatief weinig kleine kinderen. In die fase is het makkelijker te investeren in menselijk kapitaal, zoals met scholing.
„Om dit momentum te benutten zijn onder meer goed bestuur, goede infrastructuur en goede zorg nodig. Als die zaken niet geregeld zijn, kan de situatie juist verslechteren. Dan zijn er te weinig kansen en dat leidt tot frustratie. Het is dus ook in ons belang te blijven investeren in ontwikkeling.”
„Als eerste in Zuid- en Zuidoost-Azië. India begint nu precies aan een periode van demografisch dividend: de komende tien tot vijftien jaar gaat de beroepsbevolking daar naar een hoogtepunt.
„In Sub-Sahara-Afrika wordt ook een enorme groei van de beroepsbevolking verwacht, maar het duurt nog een tijd voor het aandeel beroepsbevolking daar hoog genoeg is om te spreken van demografisch dividend. Nigeria is wat bevolkingsgroei betreft belangrijk, maar daar is het aandeel jongeren nu heel hoog. Pas als het aantal kinderen per vrouw daar afneemt, is er sprake van demografisch dividend. Dat zal in de tweede helft van deze eeuw het geval zijn.”
„Nederland en Europa moeten oppassen niet te veel naar binnen gekeerd te raken. Dit rapport is echt bedoeld als oproep aan de regering: neem de buitenlandse demografie mee in plannen voor Nederland. Het zou goed zijn als Europa met handelsverdragen aan de slag gaat, en Nederland met handelsmissies. Investeer in landen waar demografische kansen liggen. China doet dat volop in Afrika, wij kunnen dat ook, maar daar moet dan wel beleid voor gemaakt worden.”
„Het zou verstandig zijn juist in ontwikkelingshulp te investeren. Dat is voor de mensen daar belangrijk, maar het is ook echt voor ons van belang omdat het onze handelspartners van de toekomst zijn. Landen die aan het begin van hun transitie staan, moeten in staat gesteld worden dat demografisch dividend te benutten.”
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Economieredacteuren nemen je mee in de discussies die zij op de redactie voeren over actuele ontwikkelingen
Source: NRC