Rob Jetten (D66) en Henri Bontenbal (CDA) gaan schrijven aan hun formatieplannen, kondigden zij woensdag aan. Daarbij zullen ze ook besluiten moeten nemen over de gezondheidszorg, een thema dat vooralsnog niet op hun planning stond. Er hangt veel van af, want de politieke meningsverschillen zijn groot.
is politiek verslaggever van de Volkskrant en schrijft over de volksgezondheid.
Het is een thema dat vrijwel iedereen belangrijk vindt, maar toch komt de gezondheidszorg er vaak bekaaid af als politieke leiders elkaar in een verkiezingscampagne bevechten. De sector, die wordt geplaagd door personeelstekorten en stijgende kosten, leent zich niet voor het positieve verhaal dat politici het liefst aan kiezers vertellen.
Wat dat betreft gebeurde er in de afgelopen verkiezingscampagne iets opvallends. Juist in de hete fase van tv-debatten werd de zorg plotseling een onderwerp van belang. Het ging uitgebreid over het basispakket, het eigen risico en het beteugelen van de kosten. Daardoor gaf de campagne ditmaal een duidelijke voorzet voor de formatie, waarin de discussie over de zorg concreet vorm moet krijgen.
Een voordeel voor partijleiders Rob Jetten en Henri Bontenbal is dat zij er in grote lijnen hetzelfde instaan. Zo wil zowel D66 als CDA de stijging van de collectieve zorgkosten drukken: die kosten nemen een enorme hap uit het overheidsbudget. Bezuinigingen gaan ze niet uit de weg.
Waar de zorgkosten de komende jaren zonder gewijzigd beleid met ruim 16 miljard euro stijgen, leiden de plannen van D66 en CDA volgens berekeningen van het Centraal Planbureau (CPB) tot stijgingen van respectievelijk 8,7 en 10,5 miljard euro. Een aanzienlijke beperking.
De partijen willen dat op een vergelijkbare wijze bereiken. Een flinke besparing willen ze behalen door af te zien van het plan om het eigen risico fors te verlagen (van voormalig minister van Volksgezondheid Fleur Agema). D66 wil het huidige eigen risico van 385 euro handhaven, het CDA sluit een verhoging naar 440 euro niet uit.
De grootste verschillen zitten in de hoek van de medische ethiek. Waar D66 zeer progressieve standpunten inneemt over abortus en euthanasie, trapt het CDA op de rem. In eerdere kabinetten waarin D66 en CDA samenwerkten, leidde dat niet tot problemen: de onderwerpen werden vooral uit de weg gegaan.
Zolang enkel D66 en CDA aan de formatietafel zitten zal zorg dus geen al te groot twistpunt zijn, maar zo gauw anderen aanschuiven is het een potentiële dealbreaker.
De tegenstellingen kwamen in de campagne naar voren toen GroenLinks-PvdA-leider Frans Timmermans wees op een in zijn ogen rigoureuze maatregel van D66. Die partij zou het basispakket van de zorgverzekering willen bevriezen, zo bleek uit de CPB-doorrekening.
Een uiterst controversiële maatregel. Als het basispakket sluit, dan komt geen enkele nieuwe behandeling of nieuw medicijn nog in aanmerking voor vergoeding door zorgverzekeraars. Dat levert op papier een besparing van vele miljarden euro’s op, maar is volgens experts onrealistisch.
Dat leek ook D66-leider Rob Jetten zich te realiseren toen hij in het bewuste tv-debat het verwijt van Timmermans kreeg. Jetten benadrukte dat er wel degelijk nieuwe medicijnen en behandelingen bij mogen, alleen wil hij dan andere, niet effectieve medicijnen verwijderen.
Hoewel Jetten in de doorrekening wel degelijk tekende voor een bevriezing van het pakket, leek de uitleg van de D66-leider opvallend veel op die van het CDA. De christendemocraten willen ook bezuinigen op het basispakket, maar kozen ervoor om expliciet in de doorrekening mee te nemen dat er wel nieuwe behandelingen en geneesmiddelen mogen worden toegelaten.
Ook op dat gebied zullen D66 en CDA er dus hoogstwaarschijnlijk wel uitkomen. Maar als de confrontatie tussen Timmermans en Jetten iets liet zien, is het wel het fundamentele verschil met GroenLinks-PvdA. Voor de linkse fusiebeweging is investeren in de zorg een principiële keuze. ‘Met de vergrijzing gaan de zorgkosten inderdaad stijgen. Dat accepteren vind ik een vorm van beschaving’, zei Timmermans in een interview met de Volkskrant.
Niet alleen houdt GroenLinks-PvdA het basispakket, anders dan de meeste andere partijen, open voor nieuwe zorg; ook op andere vlakken trekt de partij de portemonnee. Zo willen de roodgroenen het eigen risico fors verlagen. Dat heeft financiële gevolgen. In de CPB-doorrekening was GroenLinks-PvdA de enige partij die de zorgkosten verder laat stijgen ten opzichte van het al ingezette beleid. Het maakt een onderhandeling met GroenLinks-PvdA op dit gebied bij voorbaat uitdagend.
Aan de andere kant van het politieke spectrum vinden Jetten en Bontenbal de VVD en JA21: beide partijen willen de stijging van de zorgkosten juist verder beteugelen. Ze verhogen het eigen risico het liefst naar 440 euro. Ook kozen ze ervoor om, net als D66, het basispakket te bevriezen in de CPB-doorrekening .
Los van de vraag in hoeverre zulke plannen wenselijk, effectief of haalbaar zijn, zullen de formerende partijen op het gebied van gezondheidszorg vermoedelijk snel zaken kunnen doen met partijen op de rechterflank. Als het aankomt op de gevolgen die de plannen hebben voor de schatkist, zijn daar simpelweg meer raakvlakken.
Om GroenLinks-PvdA in een coalitie te krijgen, moeten er van beide kanten behoorlijk wat concessies worden gedaan om de financiële ruimte te dichten. Voor de linkse fusiebeweging zal dat, gezien het uitgesproken standpunt tijdens de campagne, waarschijnlijk hoe dan ook pijn doen.
Luister hieronder naar onze politieke podcast De kamer van Klok. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant