Het 28-puntenplan dat volgens Donald Trump een einde kan maken aan de oorlog in Oekraïne, is het resultaat van een onderonsje van drie mannen: Jared Kushner, Trumps speciale gezant Steve Witkoff en de Rus Kirill Dimitriev. Verder wist niemand ervan.
is buitenlandredacteur van de Volkskrant. Eerder was hij correspondent in Oost-Europa en Zuidoost-Azië.
Zelfs de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio zou erbuiten zijn gehouden. Zijn ministerie haastte zich vrijdag nog wel te zeggen dat Rubio van het begin tot het eind bij het proces betrokken was geweest, maar bronnen van Reuters spreken dat tegen. Het persbureau citeert een hooggeplaatste functionaris die verklaart dat er geen enkele coördinatie met zijn ministerie was. ‘Niemand bij Buitenlandse Zaken heeft dit plan gezien.’ Ook de speciale Amerikaanse gezant voor Oekraïne, Keith Kellogg, wist van niets.
Het 28-puntenplan kwam ‘als een verrassing voor functionarissen in meerdere afdelingen van de Amerikaanse regering, en schiep verwarring op ambassades in Washington en in Europese hoofdsteden’. Volgens Reuters leek het erop dat ‘Witkoff en Kushner alle processen waarbij meerdere ministeries waren betrokken, hebben omzeild’.
Reuters heeft een reconstructie gepubliceerd van de totstandkoming van het verdrag. Daarin gaat de aandacht ook uit naar de persoon van Kirill Dimitriev. Hij is een naaste vertrouweling van Poetin en leidt een van de grootste Russische investeringsfondsen.
Dimitriev staat sinds de invasie van 2022 op de Amerikaanse sanctielijst, maar dat lijkt hem nauwelijks te deren. Hij heeft Witkoff al meerdere keren gesproken, en heeft zich eerder ook al ingezet voor het herstel van de betrekkingen tussen Rusland en de Verenigde Staten.
De regering-Trump gaf hem in oktober een speciale ontheffing, zodat hij ondanks de sancties naar Miami kon komen voor het gesprek met Witkoff en Trumps schoonzoon Kushner. Reuters suggereert dat Russische eisen via Dimitriev mogelijk in het plan zijn verwerkt, maar het persbureau heeft dat niet bevestigd gekregen.
De suggestie ligt echter voor de hand. Dimitriev heeft volgens Reuters niet alleen nauwe banden met Poetin, maar ook met Russische oligarchen én met het Westen: met zijn beleggingsfonds RDIF slaagde hij er volgens Reuters in binnen te komen bij westerse regeringen en bedrijven, ‘zelfs midden in de Amerikaanse sancties’.
Hij trad ook op in Amerikaanse tv-programma’s als pleitbezorger voor economische banden met Rusland. Volgens vrijgegeven persberichten deed hij dat ook afgelopen maand in Miami.
Nieuwssite Axios publiceerde woensdag voor het eerst over het 28-puntenplan, en het sloeg in als een bom. Het plan staat haaks op de hardere toon die Trump de laatste tijd tegen Rusland en Poetin had gebezigd. En het bevat punten die eerder door Rusland zijn geopperd, maar toen onmiddellijk werden afgewezen door Europa en Oekraïne.
Volgens het plan moet Oekraïne alle gebieden die Rusland na zijn invasies heeft bezet – de Krim, de Donbas en delen van Zaporizja en Cherson – afstaan. Bovendien moet het verklaren dat het nooit lid zal worden van de Navo, moet het zijn leger kortwieken en moet Russisch de tweede taal van het land worden.
Dit valt zelfs in Republikeinse kringen in Amerika niet goed. Senator Roger Wicker, voorzitter van de Senaatscommissie voor de strijdkrachten, hekelt het ‘zogenaamde’ vredesverdrag. ‘Ik ben zeer sceptisch dat het echt vrede zal brengen.’ Oekraïne zou volgens hem ‘nooit gedwongen mogen worden gebieden af te staan aan een van ’s werelds meest flagrante oorlogsmisdadigers: Vladimir Poetin.’
Ook in Europa zijn hier en daar dergelijke geluiden te horen. ‘Rusland heeft geen enkel recht op enige concessie van het land dat het is binnengevallen. Uiteindelijk moet Oekraïne beslissen welke voorwaarden in een verdrag komen te staan’, zegt de buitenlandvertegenwoordiger van de Europese Unie, Kaja Kallas, over het plan.
President Zelensky heeft vrijdag het Oekraïense volk toegesproken en gezegd dat Oekraïne ‘staat voor de zwaarste beslissing in zijn bestaan’. Hij heeft een deadline tot donderdag om te reageren, een knellende deadline die door Trump ‘passend’ wordt genoemd.
Zelensky zegt dat Oekraïne kan kiezen uit twee kwaden: het ‘opgeven van zijn waardigheid of het verlies riskeren van de steun van zijn grote bondgenoot Amerika’. Als Oekraïne Trumps aanbod afwijst, staat het ‘een extreem strenge winter’ te wachten. Zelensky’s onderhandelingspositie is verzwakt door een enorm corruptieschandaal in zijn regering en door de situatie op het slagveld, waar Rusland langzaam maar zeker aan de winnende hand lijkt te zijn.
Zelensky heeft het plan daarom niet meteen afgewezen. Hij heeft diplomatiek gezegd dat hij ‘met alternatieven’ zal komen en Rusland geen kans zal geven te zeggen dat Oekraïne onderhandelingen afwijst. Zelensky heeft ook meteen contact opgenomen met de Europese leiders Friedrich Merz, Emmanuel Macron en Keir Starmer, die op de G20 in Zuid-Afrika zijn.
Europese leiders hebben Zelensky eerder geholpen, toen hij in het Witte Huis ruzie kreeg met Trump en vicepresident JD Vance. Ook deze keer proberen ze Oekraïne te hulp te komen. In een gezamenlijke verklaring zeggen ze dat er nog aan het plan zal moeten worden geschaafd. ‘Ontwerpvoorstellen vereisen aanvullend werk.’ Het plan ‘bevat belangrijke elementen die essentieel zullen zijn voor een rechtvaardige en blijvende vrede’, maar zij hebben bedenkingen bij de inkrimping van het Oekraïense leger.
Poetin zelf heeft het plan niet afgewezen. Hij vindt het ‘een goed uitgangspunt voor verdere gesprekken’. Door critici wordt dat opgevat als een aankondiging dat hij nog meer wil, en dat het niet bij die 28 punten zal blijven.
Luister hieronder naar onze nieuwspodcast ‘de Volkskrant Elke Dag’. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant