Lezersbrieven Deze week schreef u ons over uw eigen VVD-verleden, over Eva Illouz en over vernieuwing op de Achterpagina.
De kans is groot dat je het op Instagram al een keer voorbij zag komen: influencers die in Dubai of Abu Dhabi poseren in het maagdelijk witte woestijnzand of met een cocktail aan het zwembad. Sinds kort moeten ze erbij vermelden dat ze daar op uitnodiging zijn en dus reclame maken. Er staan dan hashtags als #advertentie, #publiciteit of het meer subtiele #gekregen bij.
Zulke reisjes dienen niet alleen om toeristen aan te trekken. Achter de perfecte plaatjes op sociale media zit een regime dat hard probeert om zijn reputatie op te schonen. De Verenigde Arabische Emiraten willen vooral geassocieerd worden met pracht en praal en vooral niet met uitbuiting, onderdrukking en het financieren van oorlog en geweld. Precies aan dat opschonen doet Europa achteloos mee.
De Europese Unie is sterk afhankelijk van de Golfstaten voor olie, gas en essentiële grondstoffen. De Emiraten gelden in Brussel als een stabiele partner, maar die stabiliteit heeft een prijs. Achter veel van die grondstoffen, van olie tot goud, schuilt geweld en corruptie. Goud dat via de Emiraten naar Europa vloeit, wordt uit mijnen geroofd door RSF-rebellen in Soedan.
Want waar influencers betaald worden met vliegtickets en luxehotels, krijgt de Europese Unie haar beloning van de Emiraten in de vorm van oliedeals, essentiële grondstoffen en een toekomstige handelsdeal. We laten ons net als influencers voor de kar spannen van een regime dat met de ene hand goud geeft en met de andere bloed vergiet.
De Emiraten zijn de grootste wapenleverancier van die RSF-rebellen, die verantwoordelijk zijn voor etnische zuivering, massale verkrachtingen van vrouwen en kinderen, en hongersnood. Terwijl de slachtpartijen vanuit de ruimte te zien zijn en miljoenen Soedanezen op de vlucht zijn, onderhandelt de Europese Commissie in alle stilte over een handelsverdrag met hun beulen.
Zo nu en dan verschijnt een tweetje van Ursula von der Leyen over hoe „very”, „deeply” of „gravely concerned” ze is over de situatie in Soedan, maar de onderhandelingen over een handelsakkoord gaan gewoon door. Geen voorwaarden, geen ethische clausules, geen woord over Soedan. Dat is niet alleen immoreel, het maakt ons medeplichtig. Hoe geloofwaardig is onze zogenaamde waardenunie als we mensenrechten selectief verdedigen?
De onderhandelingen met de Emiraten moeten meteen worden gestopt. Daarnaast moet er een volledige verplichting komen tot herleidbaarheid van mineralen, net als een verbod op de import van grondstoffen waarvan de herkomst niet te traceren is.
Marit Maij Europarlementariër GroenLinks-PvdA
Als reactie op de „klimaatdoemdenkers” schetst Diederik Samsom in zijn opiniestuk een hoopvolle route naar klimaatneutraliteit (14/11). Hij presenteert de klimaatcrisis vooral als een technisch en organisatorisch vraagstuk, terwijl de oorsprong ervan veel fundamenteler is. Onze samenleving rust op structurele uitbuiting: van het mondiale zuiden, de niet-menselijke natuur en toekomstige generaties. Wie deze status quo wil veranderen, kan niet om moraliteit heen.
Nieuwe technologie kan ons helpen schoner te produceren en zo minder uit te buiten, maar laat ons nog niet rechtvaardig leven. Het lijkt erop dat we techniek vooral gebruiken om morele verantwoordelijkheid uit de weg te gaan. Om onze praktijk van uitbuiting echt los te laten, moeten we ongemakkelijke morele vragen durven stellen. Die morele vragen ontbreken in Samsoms stuk.
In de Gouden Eeuw was onze economie, met haar slavernij, ook gebouwd op uitbuiting. Het waren de verlichte denkers, zoals Montesquieu, die zich niet bogen over de efficiëntie van slavernij, maar over de moraal ervan. Als alle mensen gelijk zijn, waarom slaven dan niet? Juist zulke vragen deden de praktijk uiteindelijk wankelen. Katoen werd duurder, maar ons geweten reiner.
Anno 2025 durven we een vliegvakantie op rekening van toekomstige generaties nog niet moreel te beoordelen. In plaats daarvan hebben we het over ‘vliegschaamte’. Het echte morele debat wordt door de samenleving ontweken en zo behouden we de status quo van uitbuiting.
Voor het oplossen van de klimaatcrisis moeten we ons daarom niet blindstaren op techniek, maar op de vraag wat rechtvaardig is. Zonder een rechtvaardige samenleving is het techno-optimisme van Diederik Samsom niet heel reëel.
Dolf van Eps Hilversum
Eva Illouz (14/11) is ironisch genoeg zelf slachtoffer van de polarisatie die ze onderzoekt en beschrijft. Een lezing over haar nieuwe boek – dat de vinger legt op hedendaagse tendensen van schreeuwen in plaats van luisteren, opkomend fascisme, traditionalisme, white supremacy, MAGA – lijkt me uitermate urgent in deze tijd. Ongelooflijk genoeg werd haar lezing begin oktober geboycot door de Erasmus Universiteit Rotterdam, louter omwille van haar Israëlische banden die niets met het regime van Netanyahu te maken hebben en waar ze uitdrukkelijk afstand van doet.
Ik sta vooraan bij de Rode Lijn-protesten dus ik snap het sentiment, maar dit vind ik universiteit-onwaardig. Juist de universiteit is de plek waar haar lezing gevierd zou moeten worden. Erasmus Universiteit: do better. Ik hoop dat jullie deze misstap gaan goedmaken.
Bea Waanders Uffelet
In de introductie bij het interview met de Israelische professor Eva Illouz (14/11) staat dat zij vanwege haar afkomst niet welkom was bij de Erasmus Universiteit. Gezien het ontbreken van aanhalingstekens poneert de krant dat kennelijk als een feit. Ook de kop met citaat suggereert antisemitisme. Maar wie verder leest ziet dat het gaat om inhoudelijke zaken, ze mag zelf de schuld geven aan de „verziekte sfeer in het publieke domein”.
Er volgt nauwelijks kritische bevraging over haar eigen houding . Waar het werkelijk om gaat lezen we in een eerder stuk in NRC (27/10), waaruit blijkt dat ze op zijn zachtst gezegd controversieel is: ze sprak zich jaren uit over anti-zionisme, dat ze antisemitisch vindt op westerse universiteiten, en het gebrek aan empathie onder linkse intellectuelen met Israëlische slachtoffers.
NRC gaat verder mee in het betoog van Illouz door de suggestieve vraag dat ze niet welkom is op de universiteit, omdat ze tot voor kort (op het moment van de uitnodiging) verbonden was aan de Hebreeuwse Universiteit. En dan mag ze vol op het orgel over precies dat punt waarop ze geweigerd is: ze vindt de Erasmus Universiteit antisemitisch. Het is allemaal veel te gemakkelijk opgeschreven door NRC, omdat er geen vragen zijn over Israëlische schending van mensenrechten en het feit dat de Hebrew University is gebouwd in bezet Palestijns gebied.
Tineke Bennema Breda
Dilan Yeşilgöz verdient een eerlijker en vollediger beeld dan hoe zij vaak wordt neergezet. Vanaf het begin koos zij voor een directe aanpak: problemen benoemen zoals ze zijn, zonder omwegen. In haar HJ Schoo-lezing in 2022 stond één boodschap centraal: een vrije samenleving kan alleen bestaan wanneer regels helder zijn en wanneer de overheid verantwoordelijkheid neemt als systemen vastlopen.
Strengere maatregelen binnen de bestaande wetten zijn geen bedreiging voor de rechtsstaat. Ze zijn een normaal onderdeel van democratisch bestuur. Elk voorstel wordt zorgvuldig beoordeeld door de Tweede Kamer, de Raad van State en, waar nodig, de rechter. Juist die controle bevestigt de kracht van onze rechtsstaat.
Politiek gezien is Yeşilgöz duidelijk in haar keuzes. Ze wil samenwerken met partijen die betrouwbaar zijn en die de rechtsstaat serieus nemen. Dat is geen blokkade, maar een legitieme en eerlijke politieke afweging. Andere partijen doen precies hetzelfde. D66, GroenLinks/PvdA, JA21 en andere partijen sluiten zelf ook uit, maar noemen dat vaak „onverenigbare visies”. Het principe blijft identiek.
Wat Yeşilgöz onderscheidt, is haar consequente koers. Ze blijft helder, neemt verantwoordelijkheid en durft moeilijke keuzes te maken. Haar inzet voor een stabiel, veilig en democratisch Nederland is oprecht, realistisch en verdient erkenning.
Remco van Rooijen Nieuwegein
In de afgelopen veertig jaar heb ik nooit VVD gestemd, maar ik groeide op in een omgeving waar de VVD vanzelfsprekend was. In het Bilthoven van 1979 mocht ik als twaalfjarige een klassenavond organiseren in de garage bij ons thuis. De paar Grease-posters met Olivia Newton-John en John Travolta vonden we niet feestelijk genoeg, dus gingen mijn vriendjes en ik naar de plaatselijke VVD-afdeling om verkiezingsposters op te halen. Het VVD-logo vonden we gaaf; we plakten het op onze hockeysticks, kettingkasten en op de muren van onze feestruimte. Waar de VVD precies voor stond, wisten we niet. Ik weet geeneens of mijn ouders VVD stemden, maar het VVD-logo straalde volwassenheid uit.
Hoewel de VVD uiteindelijk nooit mijn politieke voorkeur had, heb ik mij altijd verwant gevoeld met VVD’ers als mensen uit mijn sociale omgeving met wie ik basiswaarden deelde als democratie, gelijkheid en vrijheid. Maar die VVD bestaat niet meer. Het is nu een partij die juicht wanneer BIJ1 geen zetel haalt, terwijl de PVV dezelfde avond zevenendertig zetels wint. Een partij die antifascisten als ‘terroristen’ wegzet, waarna de VVD-leider zegt: „Ik wil dat gedachtegoed gewoon niet.” Een partij die het democratische GL-PvdA „radicaal” noemt, maar principeloos samenwerkt met illiberale partijen als PVV, JA21 en BBB. Een partij met een leider die aantoonbaar liegt en kritiek daarop gebruikt om het democratisch proces te ondermijnen.
Terugkijkend schaam ik mij voor de VVD-posters op ons klassenfeest, maar nog meer voor al die VVD’ers die hun eigen liberale principes zo achteloos verloochenen.
Jaap Kooijman Amsterdam
Wordt het niet eens tijd voor de NRC-redactie om het contract met columnist Youp van ’t Hek te beëindigen en afscheid te nemen van Bert schrijft een boek, van de hand van Luc Zeebroek, alias Kamagurka? Jaar na jaar moeten lezers zien hoe de Achterpagina van de zaterdagkrant wordt opgeofferd aan de eindeloze worsteling van ‘Bert’ om zijn gedroomde boek op papier te krijgen en aan de tirades van Van ’t Hek.
Toegegeven, ik heb in het verleden soms plezier gehad van de columns van Van ’t Hek. Nederland heeft zeker behoefte aan schrijvers die de belangrijke rol van hofnar vervullen: die de macht en haar vertegenwoordigers aan de tand voelen, relativeren en op zijn tijd met humor belachelijk maken.
Van ’t Hek trakteert de overgebleven NRC-lezers de laatste jaren echter op weinig humor en veel ongenuanceerde, meestal grove en vaak kwetsende bespiegelingen over politici en andere bekende Nederlanders. Om die reden zijn ikzelf en veel van mijn vrienden en kennissen maar opgehouden de Achterpagina in te zien. Dit terwijl NRC een keur aan columnisten op deze belangrijke plek aan het woord zou kunnen laten.
Paul Wolvekamp Leuvenheim
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC