Ophef Leer een tweede taal en je risico op dementie daalt. Die hoopvolle conclusie uit recent onderzoek bleek toch te kort door de bocht.
Meertalig bordje aan MBO Firda in Sneek.
„Gezond oud worden? Extra taal leren kan ouderdomskwalen zoals dementie vertragen, blijkt uit nieuw onderzoek”, luidde vorige week de kop boven een artikel in de Vlaamse krant De Morgen. Hadden de auteurs van het artikel in Nature Aging, waar het artikel over ging, echt mensen een extra taal laten leren? Hadden ze op zijn minst een causaal verband aangetoond tussen talenkennis en gezondheid?
Een verband tussen meertaligheid en pas later dement worden is wel eerder aangetoond (al wordt het ook niet altijd gevonden). Maar een causaal verband, dus dat meertaligheid veroudering uitstelt, dat zou nieuw zijn.
Het wetenschappelijke artikel en het bijbehorende commentaar door vakgenoten in Nature Aging suggereerden inderdaad een causaal verband. „We examined the impact of multilingualism on delaying aging”, schrijven de onderzoekers (ik laat het onvertaald; de suggestie is toch dat dat goed voor u is). De commentatoren zagen „robust evidence that knowing multiple languages supports healthier aging trajectories”. Maar causaliteit was niet onderzocht.
Wat hebben de twintig onderzoekers uit acht landen wel gedaan? Ze brachten twee grote Europese datasets samen om naar het verband tussen veroudering en taal te kijken. Voor de ene dataset waren 86.149 niet-demente ouderen (gemiddeld 67 jaar) in 27 Europese landen uitgebreid ondervraagd over hun mentale en lichamelijke gezondheid. Daar kwam per persoon een gezondheidsscore uit die de onderzoekers vertaalden in jonger of ouder dan verwacht voor de leeftijd. De andere dataset bestond uit de percentages mensen per land dat zei één, twee, drie, of vier of meer talen te spreken.
Uit de koppeling van die databestanden bleek dat inwoners van landen waar mensen gemiddeld meer talen zeiden te spreken, gemiddeld gezonder waren voor hun leeftijd. De onderzoekers controleerden daarbij statistisch voor allerlei landvariabelen, van politieke factoren tot luchtkwaliteit. Hoewel meertaligheid alleen op landniveau bekend was, en er geen landen waren waarin iedereen maar één taal sprak, rapporteren de onderzoekers toch: „Monolinguals were 1.4 times more likely to develop accelerated aging over time”. De commentatoren schrijven: „Individuals who spoke only their mother tongue were more likely to show accelerated aging.”
Eerste auteur Lucía Amoruso mailt in een reactie dat de onderzoekers duidelijk schrijven dat ze geen causaliteit hebben vastgesteld. Klopt, maar ze gebruiken wel causaliteit implicerende taal. Verder mailt Amoruso dat ze schrijven over „individuals” die een bepaald aantal talen spreken (in plaats van de onderzochte percentages per land), om de resultaten „in meer intuïtieve termen” te interpreteren.
Jason Rothman, eerste auteur van het commentaar, zegt telefonisch het indrukwekkend te vinden dat uit dit onderzoek überhaupt een positief verband komt tussen meertaligheid en gezondheid, terwijl meertaligheid zo grof gemeten is. Maar inderdaad, zegt hij, is het gevonden verband correlationeel, niet causaal. Bij andere lifestylefactoren, zoals sporten en voeding, is dat over het algemeen ook zo, voegt hij toe.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Op de hoogte van kleine ontdekkingen, wilde theorieën, onverwachte inzichten en alles daar tussenin
Source: NRC