Agnes Laura Kumpina | theaterregisseur De Letse Agnes Laura Kumpina was „gechoqueerd” dat Nederlanders zo weinig weten over de massadeportaties die tussen 1930 en 1952 plaatsvonden in onder andere de Baltische staten en Finland. „Ik wil laten zien wat zo’n gebeurtenis met een lichaam doet.”
Agnes Laura Kumpina, regisseur Toneelschuur.
‘Als West-Europese scholieren bij geschiedenis iets zouden leren over deze gebeurtenissen, al waren het maar twee zinnetjes, was de oorlog in Oekraïne misschien wel nooit begonnen.” Regisseur Agnes Laura Kumpina (1995) zit aan de keukentafel in de repetitiestudio in Haarlem, de repetitie is net voorbij. Na het weekend verhuist ze met haar team naar de theaterzaal, om de laatste puntjes op de i te zetten, voordat Cabaret Siberia op 27 november in de Haarlemse Schuur in première gaat.
Met „deze gebeurtenissen” doelt Kumpina, die opgroeide in Letland, op de massadeportaties die tussen 1930 en 1952 plaatsvonden in onder andere de Baltische staten en Finland, onder leiding van Jozef Stalin. „Meer dan zes miljoen mensen zijn in die periode naar Siberische strafkampen getransporteerd, met het doel om de etnische samenstelling van de bevolking van die landen kunstmatig te veranderen. Vrijwel iedere Letse familie is er direct door getroffen.” In Letland leerde Kumpina al op kleuterleeftijd over deze zwarte bladzijde uit de geschiedenis. „Daarom was ik zo gechoqueerd, toen ik zes jaar geleden naar Amsterdam verhuisde om de regie-opleiding te volgen, en ontdekte dat mijn medestudenten nog nooit van die deportaties hadden gehoord.”
„Poetins regime is een directe voortzetting van het imperialistische beleid van de Sovjet-Unie, daar doet hij zelf niet geheimzinnig over. ‘De val van de Sovjet-Unie is een van de grootste geopolitieke catastrofes van de eeuw’, heeft hij gezegd. Hij gebruikt dezelfde retoriek. Hij zet eenzelfde vorm van geweld in. In Oekraïense gebieden die nu bezet zijn, worden kinderen gekidnapt en gedeporteerd. Als mensen hier meer zouden weten over de misdaden van de Sovjet-Unie, zouden ze in Poetins acties wellicht het ware gezicht van het Russische imperialisme herkennen. En dan zou men, lijkt mij, niet zo passief blijven toekijken. Ik vind het onvoorstelbaar hoe onverschillig die oorlog de gemiddelde Nederlander laat.”
„Het stuk gaat over Mel en Max, twee artiesten, die eind jaren dertig worden gearresteerd en op de trein naar Siberië worden gezet. Mel ziet meteen in dat het foute boel is, Max blijft zijn kop in het zand steken en houdt zichzelf tot het bittere einde voor dat het allemaal zo erg niet is.”
„Ik wil laten zien wat zo’n gebeurtenis met een lichaam doet, dus ik zocht spelers die heel secuur zijn in hun lichaamstaal. En daarnaast moet het verhaal met een absolute eerlijkheid verteld worden. Het is een voorstelling, zeg ik steeds, die eigenlijk geen voorstelling mag worden; alsof je het verhaal vertelt aan een goede vriend. Daar kan ik geen virtuoze tekstacteurs bij gebruiken. Mimespelers staan veel kwetsbaarder en eerlijker op de vloer.”
„Toeval. Ik logeerde bij mijn oma in Letland en op tv kwam een interview langs met Lauris Gundars, de schrijver. Hij vertelde kort iets over Cabaret Siberia; dat het ging over twee acteurs midden in een bos in Siberië. Dat beeld raakte me meteen. Ik heb contact opgenomen en hij bleek heel chill: hij gaf me carte blanche om met zijn stuk te doen wat ik maar wilde, hij vond alles prima. Daar was ik blij mee, want hij heeft het eigenlijk geschreven als musical. Over my dead body, dat ik een musical ga maken over Siberische werkkampen. Dus dat hebben we veranderd. Vera Morina heeft het stuk prachtig bewerkt. Heel poëtisch.”
Agnes Laura Kumpina, regisseur.
„Voor mij gaat het over twee vragen. Ten eerste: wat blijft er van je over, als alles waar je je identiteit aan ontleent je wordt afgenomen? Als je, zoals Mel en Max, midden in een niemandsland in een bos wordt gedropt en je leven van iedere sociale referentie wordt beroofd? Hoe houd je je dan staande? Wat is het minste dat je nodig hebt om nog te voelen dat je leven betekenis heeft?”
„Die gaat over kunstenaarschap. Hoe extreem, vraag ik me af, moet een politieke situatie escaleren, voordat je als kunstenaar moet stoppen met het maken van kunst, om in verzet te komen? In Cabaret Siberia blijft Max tot in het absurde trouw aan zijn kunstenaarschap, hij is volstrekt blind voor de realiteit. De vraag is, denk ik: op welk punt wordt het onethisch om kunst te maken?”
„Daar denk ik de laatste tijd wel over na, ja. Of ik me niet, zoals de bekende Letse violiste Kristine Balanas gedaan heeft, aan zou moeten melden voor een reservistenopleiding. Zodat ik me daadwerkelijk praktisch nuttig kan maken, als de situatie daarom vraagt. Ik zou er best geschikt voor zijn, denk ik. Ik kan bijvoorbeeld, even tussen ons, heel goed schieten. Dat is een hobby van me.”
„Ik hoop dat ze de voorstelling ervaren als een omhelzing, en als een wekker. Een ontroerende, poëtische en magische wekker. Dat we ze toefluisteren: mensen, vergeet niet in verzet te komen. We hebben jullie nodig.”
Cabaret Siberia door Toneelschuur Producties. Regie: Agnes Laura Kumpina. Gebaseerd op het toneelstuk van Lauris Gundars. Bewerking: Vera Morina. Spel: Klára Alexová en Jochem Stavenuiter. Première: 27 november, in de Schuur in Haarlem. Daarna op tour t/m 20 december. Info: toneelschuurproducties.nl
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Elke donderdag de mooiste verhalen over kunst en cultuur: interviews, recensies en achtergronden
Source: NRC