Amerikaans-Russisch vredesplan Een 28 punten tellend ‘vredesplan’ van Amerikaans-Russische makelij vereist dat Oekraïne grote stukken land opgeeft, en heeft als bijbedoeling dat de VS goed gaan verdienen aan de vrede. Het voorstel voelt als capitulatie voor Kyiv, dat met een tegenvoorstel komt.
De ambassadeur van Rusland in de VN, Vasily Nebenzja, op 20 november vlak nadat Zelensky het Russisch-Amerikaanse vredesvoorstel voorgelegd kreeg.
Kyiv is door de Verenigde Staten voor de vierde keer onder hoge druk gezet om snel een veelomvattend vredesplan te accepteren dat de regering van president Donald Trump met Moskou heeft opgesteld. Vier pagina’s en 28 punten telt het voorstel, dat is gelekt door een Oekraïense parlementslid.
De Amerikanen hebben de verwachting uitgesproken dat de Oekraïense president Volodymyr Zelensky „vóór Thanksgiving” een deal ondertekent. Dat is aankomende donderdag. De deal zou dan naar Moskou doorgestuurd moeten worden en begin december zou er dan een staakt-het-vuren kunnen worden gerealiseerd. Momenteel is er een Amerikaanse delegatie in Kyiv voor onderhandelingen met de Oekraïense president.
„Dit is een van de moeilijkste momenten in de geschiedenis van Oekraïne”, stelde Zelensky vrijdagmiddag in een videoboodschap. „We zijn voor de keuze gesteld: ofwel het verlies van waardigheid, ofwel het risico een belangrijke partner te verliezen. Ofwel de 28 punten, ofwel een extreem zware winter, de moeilijkste en meest gevaarlijke tot nu toe.” Hij stelt rustig te zullen samenwerken met de Verenigde Staten, „opdat de vijand geen aanleiding heeft te zeggen dat Oekraïne geen vrede wil”. Hij kondigde een tegenvoorstel aan.
Het Russisch-Amerikaanse plan wordt door Europese leiders streng bekritiseerd. Europa werd niet betrokken bij het voorstel dat er nu ligt. „We zijn nog aan het analyseren, dit gaat veel sneller dan we ons realiseerden”, zei een Europese diplomaat tegen de Financial Times. „Dit voorstel komt in feite neer op capitulatie.”
Maar een akkoord nog voordat in Washington de kalkoen wordt aangesneden lijkt uiterst onwaarschijnlijk. Het voorstel bevat meerdere punten die onacceptabel zijn voor Kyiv. Het zou de facto controle moeten afgeven over de regio’s Loehansk en Donetsk – terwijl Rusland die na vier jaar nog steeds niet volledig heeft veroverd. De bevolking daar zou dan Russisch worden.
Waarin dit punt verschilt van eerdere voorstellen is dat Oekraïne zich weliswaar moet terugtrekken uit gebieden in de Donbas, maar dat Rusland daar geen militairen zou mogen stationeren.
In Donetsk staan nog twee belangrijke steden overeind die dit nu verhinderen: Slovjansk en Kramatorsk. Rusland heeft vestingsteden uit de industriële ‘Donbas-riem’ (Avdiivka, Bachmoet, Pokrovsk) met de grond gelijkgemaakt.
Andere omstreden punten zijn het terugbrengen van de Oekraïense krijgsmacht tot maximaal 600.000 man – dit zou het land moeilijk verdedigbaar maken, wat een uitnodiging voor Rusland kan zijn tot verdere agressie. Punt 26 vraagt volledige amnestie voor „alle partijen die bij dit conflict betrokken zijn […] voor hun daden tijdens de oorlog”.
En dan de eis dat de Russische taal beschermd en onderwezen zou moeten worden – wat Oekraïne verdeeld houdt. Plus de eis dat de Russische kerk officiële status moet krijgen, terwijl die volgens experts een verlengstuk van de Russische geheime dienst is.
Lastig is ook de eis dat „alle nazi-ideologie en activiteiten afgezworen en verboden” moeten worden. Enerzijds is het eenvoudig te beloven, maar het zal afhangen van hoe dit door Rusland wordt gedefinieerd. Moskou ziet de kenmerken van het feit dat Oekraïne een soeverein land is, zoals de vlag, als een uiting van nazisme.
Dan is er nog het punt dat de bevroren Russische tegoeden – die overigens grotendeels in Europa staan – deels aangewend worden voor een ‘door de VS geleid herstel- en investeringsprogramma’, waarbij de helft van de winsten naar de VS gaan, en een gedeeld ‘Russisch-Amerikaans investeringsvehikel’.
„De Amerikanen komen erg cynisch en hebzuchtig op mij over”, zegt de Oekraïense analist Ivan Stoepak via een berichtenapp. „Ze kijken maar vanuit één perspectief naar de situatie en dat is: hoeveel kan ik eraan verdienen?”
Vrede voor Kerst, dat willen alle Oekraïners wel. Deze week verwoestte een Russische raket een woonflat in Ternopil, waarbij zeker 31 doden vielen, 94 gewonden. Nog dertien mensen zijn onder het puin vermist. Door de Russische aanvallen is er op veel plekken geen elektriciteit, en dientengevolge geen verwarming of stromend water.
Eerdere Amerikaanse ‘vredescampagnes’ gingen telkens gepaard met grote druk op – om niet te zeggen chantage van – Oekraïne. Trump staakte reeds toegezegde wapenleveranties, en stopte tijdelijk met inlichtingen delen. Het zorgde ervoor dat Oekraïne zijn posities in de Russische regio Koersk moest opgeven.
Dit keer voelt Oekraïne sowieso al het mes op de keel. Het is het vierde oorlogsjaar en als gevolg van manschappentekorten houdt Kyiv de situatie aan het front nauwelijks stabiel, terwijl Rusland juist meerdere fronten opent. De Russische troepen winnen – langzaam en met gigantische verliezen – terrein rond Pokrovsk, en in het zuidwesten van de regio’s Zaporizja en Dnipro.
De onthulling van een corruptieschandaal met Oekraïense energiegelden zorgt ondertussen in eigen land voor scherpe kritiek op de manier waarop Zelensky de macht in oorlogstijd heeft georganiseerd en verdeeld.
Kracht haalt Oekraïne echter uit de steun van Europa, dat zich in de onderhandelingen vierkant achter Kyiv heeft geschaard.
„We zoeken naar een rechtvaardige en duurzame vrede, en we beschouwen elementen van dit plan effectief in de richting van dit doel”, stelde de woordvoerder van de Duitse regering, Stefan Kornelius, vrijdag tegenover de pers in Berlijn. „We willen constructief richting geven aan deze dynamiek, die ons dichter bij een blijvende vrede in Oekraïne zal brengen.”
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Volg de laatste politieke ontwikkelingen in de VS op de voet
Source: NRC