Vrouwenrechten In dit door president Erdogan uitgeroepen ‘Jaar van de familie’ pakt de Turkse justitie steeds vaker vrouwen aan die zich onzedig zouden gedragen en kleden. Activist Melisa Aydinalp protesteert in bikini. „Ik wil laten zien dat vrouwen zich kunnen kleden zoals ze willen.”
Activist Melisa Aydinalp tijdens een protest. Op haar bord staat: '‘Het zijn niet de vrouwen die de maatschappij verpesten, maar het patriarchale systeem’
Gespannen zit vrouwenrechtenactivist Melisa Aydinalp (25) achter het stuur van haar auto. Ze kijkt achterom en neemt een trek van haar dunne sigaret, terwijl ze probeert in te schatten hoe vaak de politie langsrijdt. Naast haar zit mede-activist en vriendin Helin (die niet wil dat haar achternaam wordt gepubliceerd) een protestbord in te kleuren. „Ik heb een radar ontwikkeld voor politiemensen”, zegt Aydinalp. Haar auto ziet blauw van de rook. „Ook voor agenten die undercover zijn. Kijk, daar heb je weer een politieauto.”
De vriendinnen willen onaangekondigd protesteren tegen een uitgelekt wetsvoorstel, dat de rechten van lhbti+’ers inperkt. Volgens dat voorstel kunnen mensen die zich ‘gedragen in strijd met hun sekse’ daar tot drie jaar gevangenisstraf voor krijgen.
Ze zijn onderweg naar de wijk Yenikapi, in het conservatieve district Fatih. Een regeringsgezind deel van Istanbul, waar veel politie op de been is. Aydinalp heeft al vaker zo’n protest georganiseerd, iedere keer in een ander deel van de stad. „Dit is denk ik wel een van de spannendste locaties”, zucht ze.
Terwijl ze door de stad loopt, kijkt Aydinalp strak voor zich uit; ze blaast op een fluitje, terwijl ze protestborden omhoog houdt. Daarop staan leuzen als ‘Niet het jaar van het gezin, maar het jaar van de strijd’ en ‘394 vrouwen in 1 jaar’ verwijzend naar het grote aantal femicides in Turkije. Zo gaat ze de strijd aan tegen de kuisheidsnormen in het land, en dat wordt haar niet altijd in dank afgenomen.
Aydinalp werd in 2019 bekend als deelnemer aan de modellenwedstrijd Best Model of Turkey, en begon haar protesten in 2023 door dagelijks in haar eentje zwijgend over de kosmopolitische boulevard Bagdat Caddesi, in het Aziatische deel van Istanbul, te lopen. „Er moet meestal een reden zijn om je onthullend te kleden”, zegt ze een dag voor haar protest in haar kleine tweekamerappartement. „Misschien om de aandacht van mannen te trekken of om een man te zoeken. Dat is hoe de samenleving ernaar kijkt. Met deze performance wilde ik laten zien dat dat niet zo hoeft te zijn. Al sinds ik me kan herinneren, kleed ik me graag vrouwelijk en sexy. Zo voel ik me het comfortabelst. Dat leverde nooit problemen op, totdat ik ging protesteren.”
Aydinalp is vanwege haar bikini-protesten inmiddels uitgegroeid tot een bekende figuur in Turkije. Ze is een opvallende verschijning, met lange zwarte krullen tot op haar heupen, hoge hakken en kleine, kleurrijke bikini’s.
Aydinalp werd door haar protesten een veelbesproken publiek figuur en haalde vrijwel alle kranten toen haar foto’s en video’s online te zien waren. Daardoor trok ze ook de aandacht van het Turkse Openbaar Ministerie, dat haar sindsdien al meermaals aanhield wegens aanstootgevende handelingen, het verspreiden van obscene publicaties, en exhibitionisme. Tot een veroordeling heeft het nooit geleid, maar de stroom aan reacties op haar protesten heeft wel invloed op de manier waarop ze die tegenwoordig organiseert.
Activist Melisa Aydinalp
Haar protesten duren nooit langer dan een minuut en sinds een jaar parkeert ze haar auto in de buurt om weg te kunnen rijden voordat iemand haar kan aanhouden. „Ik ben eraan gewend dat ik word meegenomen naar het politiebureau en een nacht doorbreng in de cel, maar ik wil mensen die met me meedoen niet in gevaar brengen.”
Sinds vorig jaar neemt ze altijd een vrouw mee die symbool staat voor een andere groep vrouwen die te maken krijgen met uitsluiting. „Ik betrek transvrouwen, maar ook vrouwen die zich speciaal voor het protest juist volledig bedekken met een sluier. Ook zij krijgen in dit land te maken met haat en uitsluiting. Het seculiere deel van Turkije moet ze niet. Als vrouw kun je het eigenlijk nooit goed doen. Iedereen heeft een mening over je.”
Voor dit protest draagt Aydinalp een felrode bikini en hoge witte laarzen. Mede-activist Helin draagt juist een lang zwart gewaad en bedekt haar gezicht en haren met een zwarte hoofddoek. „De kust is veilig”, zegt Aydinalp. „Nog één sigaret en ik ben klaar om te beginnen.” De twee activisten stappen de auto uit en lopen naar het midden van de straat. Ze houden protestborden omhoog met ‘Geen doorgang voor het elfde gerechtelijke pakket’ [het uitgelekte wetsvoorstel tegen lhbti+’ers] en ‘Het zijn niet de vrouwen die de maatschappij verpesten, maar het patriarchale systeem’. Na dertig seconden zijn ze klaar, en stappen direct in de auto.
Aydinalp is zich constant bewust van haar omgeving en denkt bijna obsessief na over waar ze nog kan uitstappen om extra foto’s te maken. „Sinds ik een publiek figuur ben geworden, bellen mensen die me zien naar de politie om me aan te geven. Daarom kan ik in Istanbul bijna nergens meer veilig over straat lopen of rustig zitten. Pas als ik alle foto’s van ons protest naar verschillende media heb gestuurd, mogen ze me weer meenemen. Maar nu nog even niet.”
Haar protesten vallen dit jaar samen met ‘Het jaar van de familie’, een thema dat is uitgeroepen door de Turkse president Recep Tayyip Erdogan. Hij wil het traditionele gezin centraal stellen, omdat een sterk gezond gezin volgens hem „de sleutel tot vreedzame individuen en een sterke samenleving” is. Regelmatig roept hij vrouwen op om minimaal drie kinderen te baren, en haalt hij uit naar de lhbti+-gemeenschap die door hem consequent als pervers wordt bestempeld.
Melisa Aydinalp tijdens een protest
Aydinalp woont met haar kat en een hond die ze een jaar geleden adopteerde uit het aardbevingsgebied: „Mijn hond Cookie is getraumatiseerd geraakt door de aardbeving in 2023 en blaft veel. Maar ik voelde me hier altijd veilig.” Dat veranderde toen in juni plotseling drie politieagenten op haar deur klopten. Ze namen Aydinalp mee voor verhoor, een dag na haar protest. Op het bureau bleken de agenten geen arrestatiebevel te hebben. „Toen mijn advocaten en ik aanstalten maakten om te vertrekken, hadden ze alsnog een bevel uitgevaardigd.” Na een nacht in de cel werd ze vrijgelaten. Ze kreeg twee maanden huisarrest en een uitreisverbod in afwachting van haar proces. De zaak werd later geseponeerd.
Landelijk speelde dit jaar een belangrijke zedenzaak die Turkije opschudde: de zeskoppige meidengroep Manifest stond terecht voor ‘onfatsoenlijke handelingen en exhibitionisme’. De popgroep is mateloos populair onder Turkse jonge meiden. Hun ritmische dansjes worden massaal nagedaan op sociale media.
De optredens van Manifest zouden in strijd zijn met fatsoen en kuisheid. De groepsleden hangt een celstraf boven het hoofd tot een jaar, en ze mogen in afwachting van de uitspraak het land niet verlaten. „Waarschijnlijk worden ze net als ik vrijgesproken”, zegt Aydinalp. „Maar het gaat om het signaal dat ermee wordt afgegeven aan vrouwen: als je je zo kleedt en gedraagt, dan komen we achter je aan.”
Inmiddels is Aydinalp verwikkeld in een strijd met de overheid voor een schadevergoeding. „Mijn ouders zijn juristen”, lacht ze. „Die weten precies hoe ver ik kan gaan en ze geven me advies over hoe ik net binnen de lijntjes kan blijven.” Het liefst zien haar ouders haar vertrekken naar Europa om daar een vrijer leven te leiden. „Ik kan een master bedrijfskunde volgen in Duitsland, daar heb ik alle papieren voor, maar ik wil niet weg uit Turkije”, zegt ze. „Want hoe moet het dan met alle andere Melisa’s die hier rondlopen of nog geboren moeten worden?”
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC