Formule 1 Nu een jonger publiek afstemt op de grands prix, moet de Formule 1, ook dit weekend in Las Vegas, zowel de nieuwe als de oude fans bedienen. De tv-uitzendingen zijn daardoor een evenwichtsoefening tussen sport en entertainment.
Max Verstappen wordt gefilmd als hij eerder dit jaar de paddock in loopt van het F1-circuit in Montréal, Canada.
Meer dan 130 tv-camera’s, 150 microfoons, ruim honderd kilometer aan glasvezelkabels en een volledig uitgerust mobiel regiecentrum. De Formule 1 sleept het allemaal mee de wereld over, zodat fans ’s zondagmiddags op hun televisie anderhalf uur naar rondscheurende auto’s kunnen kijken.
Naast die logistieke klus wacht zo mogelijk een nog lastigere opgave. Namelijk: van de circa 500 terabyte aan materiaal die elk raceweekend oplevert – genoeg om duizend nieuwe iPhones te vullen – een goede live-uitzending maken. Eentje die in de smaak valt bij trouwe liefhebbers én bij fans die pas de afgelopen jaren op de Formule 1 zijn afgekomen.
Het zijn groepen die enorm van elkaar verschillen. Elke tv-uitzending is daardoor evenwichtskunst, een kwestie van de juiste verhouding vinden tussen de actie op het circuit en de sfeer ernaast – tussen sport en entertainment. Iets waarin de Formule 1 een voortrekkersrol heeft, maar volgens critici ook niet altijd slaagt.
Eén begrip staat volgens Wendy Hendrickx voorop bij het in beeld brengen van de races: ‘storytelling’. Hendrickx is als Head of Live Production verantwoordelijk voor alles wat met de tv-uitzendingen te maken heeft. De Vlaamse stuurt tijdens grandprix-weekend een kleine honderd mensen aan, die deels op locatie werken en deels op het mediahoofdkwartier van de F1 in Biggin Hill, vlak bij Londen. Haar team produceert de live-beelden die worden afgenomen door alle tv-zenders met de F1-rechten, zoals Viaplay in Nederland.
Het gaat erom een pakkend verhaal te destilleren uit alle shots van auto’s die door bochten rijden en elkaar inhalen. „Met al onze data, schermen en tijdwaarneming kunnen we heel snel zien waar er potentiële gevechten aankomen”, zegt Hendrickx tegen NRC. „We hebben een verhaallijn live, en daarnaast altijd een tweede en een derde die we zo in de uitzending kunnen schuiven.”
Wendy Hendrickx
Eenvoudig is dat allemaal niet. De Formule 1 is een ondoorzichtige sport. Zo zitten de rijders verstopt onder een helm en achter hoofdsteunen en cockpitbescherming. „Sport is emotie”, zegt Hendrickx. „Maar je ziet de coureurs niet.” Daarom heeft het – soms verhitte – boordradioverkeer tussen de coureurs en hun teams een prominente rol gekregen op tv.
Daarnaast heb je als kijker veel informatie nodig om een race te kunnen volgen. Tijdens een voetbalwedstrijd is er één bal, één score en één veld; in een grand prix gebeurt er een hoop tegelijk op allerlei plekken. Gevechten om verschillende posities, uiteenlopende bandenstrategieën, crashes, safety cars en gele vlaggen. Als die zaken niet goed gefilterd en helder gepresenteerd worden, zou de uitzending snel ontaarden in een ondoorgrondelijke montage van racebeelden.
Tot ver in de jaren negentig wás dat ook min of meer hoe een F1-race er op tv uitzag. Zo nu en dan verscheen de stand in beeld, verder was het aan de commentator om overzicht te houden. Tegenwoordig is dat heel anders. Van voorspellingen hoe snel de ene coureur het gat met de andere zal dichtrijden, tot graphics die laten zien hoeveel elektrische energie auto’s nog in hun batterij hebben – kijkers krijgen continu brokjes verhaalinformatie gevoerd.
Technische snufjes zijn onmisbaar. Dronecamera’s, racelijnen die live in een shot van bovenaf worden geprojecteerd. Of minuscule, vederlichte camera’s in de helmen van de coureurs. Haast alles is een technische uitdaging. Zo draaide een rijder eens iets te ver met zijn hoofd, waardoor het kabeltje van zijn helmcamera los schoot en het wereldwijde tv-publiek testbeeld kreeg voorgeschoteld. De camera’s werden daarna meteen aangepast zodat ze, wanneer zoiets nog eens gebeurt, geen kleurenbalk meer weergeven maar het laatst doorgekomen videoframe.
Het is de kunst de gepresenteerde informatie niet te complex te maken, maar ook weer niet te simpel. Hendrickx: „Aan een fan die al lang meegaat, hoeven we niets meer uit te leggen over bandenstrategieën. Maar de jongere kijkers vragen zich weer wel af hoe dat werkt en willen dat begrijpelijk uitgelegd zien.”
Juist van die jonge F1-fans zijn er een stuk meer dan een paar jaar geleden. De sport heeft een sterke groei achter de rug en heeft na decennia van mislukte pogingen eindelijk succes in de Verenigde Staten. Vorig jaar werden de uitzendingen van de 24 races in totaal 1,6 miljard keer bekeken.
Nieuwe fans verschillen behoorlijk van mensen die al langer keken, zo bleek uit een enquête die de Formule 1 dit jaar liet uitvoeren. Ze zijn hoofdzakelijk vrouw en Gen-Z’er, en komen niet alleen af op de sport, maar ook op alle glamour, luxe en sterren langs het circuit. Vaak zijn ze met de Formule 1 in aanraking gekomen via de Netflix-docuserie Drive to Survive, die revolutionair was in de sportwereld en van elke F1-coureur een merk op zich maakte. „Het gaat tegenwoordig om méér dan het racen an sich, dus ook om de verhalen die daaromheen spelen”, zegt Hendrickx. „Het lifestyle-aspect.”
De regieruimte van de Formule 1 in het Britse Biggin Hill, vlak bij Londen.
Tv-uitzendingen zijn voor die nieuwe doelgroep slechts een deel van de ervaring: de Formule 1 is een extra element in de digitale leefwereld van influencers, Instagram-reels en Twitch-streamers waarin zij zich voortdurend onderdompelen. Ze lijken daarin minder op de traditionele fans, die overwegend mannelijk en ouder dan 35 zijn.
Dat die doelgroepverschuiving invloed heeft op hoe de Formule 1 zich presenteert, zie je ook op andere gebieden. De F1-leiding zoekt constant naar manieren om het spektakel te verhogen, bijvoorbeeld door de invoering van extra sprintraces. Ook heeft elke grand prix tegenwoordig een fanzone met een kolossaal podium, waar de coureurs voor de fans verschijnen en grote artiesten optreden.
Ook in andere sporten is er zo’n hang naar entertainment. De US Open hervormde bijvoorbeeld het gemengddubbeltoernooi, zodat er meer toptennissers uit het enkelspel aan meedoen. En in navolging van Drive to Survive verschenen er soortgelijke series over tennis, golf en wielrennen – die overigens lang niet zo populair werden.
In de F1-uitzendingen zitten vaker dan voorheen shots van beroemdheden die te gast zijn in de paddock, toeschouwers op de tribune of partners van de coureurs die in een pitbox naar de race kijken. Een deel van de fans, dat zich op platforms als Reddit duidelijk laat horen, is daar niet blij mee, en vindt dat de regie door de nadruk op randzaken soms belangrijke momenten op de baan mist. Williams-coureur Carlos Sainz sloot zich daar in oktober bij aan: hij beklaagde zich erover dat tijdens de Grand Prix van Singapore een reeks inhaalacties van hemzelf en een spannende achtervolging van Fernando Alonso op Lewis Hamilton buiten beeld waren gebleven, en sprak over een „overdreven” aantal shots van mensen naast het circuit.
Helemaal terecht is die kritiek niet. De uitzending bevatte inderdaad geen beelden van de gevechten waarover Sainz het had, maar dat kwam niet doordat er in plaats daarvan celebs in beeld werden genomen; de hoeveelheid van dergelijke shots was tijdens de race op één hand te tellen. Het laat eerder zien hoe moeilijk de taak van Hendrickx en haar team is. Zij besluiten dik anderhalf uur lang wat F1-fans van de race te zien krijgen – en dus ook wat níet. Een perfectie selectie is haast onmogelijk.
Hendrickx zelf weet ook dat een tv-uitzending maken van een sport als de Formule 1 een koorddansact is. „Je kunt het nooit voor iedereen goed doen”, zegt ze als NRC haar spreekt, overigens een paar weken vóór Sainz zijn uitspraken doet. Ze heeft geen sociale media, dus de kritiek daar leest ze niet. Maar elk raceweekend dat ze op het circuit is, overlegt ze met mensen van de tv-zenders. „Dan krijg ik ook feedback, vanuit een professioneel standpunt. Soms zijn we het ermee eens, soms niet. We sturen ons eigen schip.”
Iedere race is in feite één groot improvisatienummer. Alleen de vijf minuten voor de start liggen vast in een draaiboek. „De rest ontwikkelt zich live.” En beroemdheden in beeld brengen? Daarvoor heeft Henrickx naar eigen zeggen „geen specifieke opdracht”. Maar een goed publieksshot is wat haar betreft een verrijking. „Als er een mooie inhaalactie op de baan gebeurt, is het zo gaaf om de fans te zien en te horen. Ik roep dan wel eens door de intercom dat het volume van de microfoons bij de tribune hoger moet.”
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Wat moet je deze week kijken? Tips voor boeiende programma's series en films
Source: NRC