Dit weekend vindt de G20-top voor het eerst op het Afrikaanse continent plaats. Gastland Zuid-Afrika grijpt de bijeenkomst aan om een progressieve boodschap uit te dragen. Sommige wereldleiders moeten daar niets van hebben.
is correspondent Afrika van de Volkskrant. Hij woont in Dakar, Senegal.
Wat hopen de Zuid-Afrikanen met de topbijeenkomst in hun land te bereiken?
De Zuid-Afrikanen hebben een progressieve agenda samengesteld, die gericht is op solidariteit, gelijkheid en duurzaamheid. De Zuid-Afrikanen willen laten zien dat zij opkomen voor de belangen van de rest van het Afrikaanse continent.
Zo hopen ze dat de wereldleiders op de topbijeenkomst afspraken zullen maken over hoe Afrikaanse landen zich kunnen voorbereiden op klimaatgerelateerde rampen. Ook zal er gesproken worden over hoe grondstofrijke landen beter beloond kunnen worden voor de mineralen en grondstoffen die uit hun bodems worden gehaald voor de energietransitie.
Volgens experts van denktank Open Society Foundations (OSF) kunnen er op de G20 nieuwe initiatieven ontstaan voor het verrijken van mineralen op Afrikaans grondgebied. Onder toeziend oog van de Afrikaanse Unie (die vorig jaar toetrad als nieuwste deelnemer van de G20) zou dat volgens de analisten kunnen leiden tot investeringen in het continent, die zorgen voor werkgelegenheid en kennisopbouw, en voorkomen dat geld uit Afrika wegvloeit.
In hun oproep voor internationale solidariteit zien de Zuid-Afrikanen zich gesterkt door een groep Afrika-experts, die afgelopen dinsdag zei dat de komende G20-bijeenkomst in Johannesburg zich ook zou moeten richten op schuldsanering voor lage-inkomenslanden die getroffen zijn door stijgende schuldbetalingen en klimaatverandering.
Wat mogen we van de topbijeenkomst verwachten?
De multilaterale gesprekken die in Johannesburg gevoerd worden, zullen niet leiden tot een bindend verdrag. Bij eerdere topbijeenkomsten, zoals die van vorig jaar, bleek het lastig om met een sterke, scherp geformuleerde slotverklaring te komen.
Toch zijn er in het verleden tijdens de G20-toppen wel afspraken gemaakt die hielpen bij het oplossen van grote uitdagingen. Zo speelde de G20-top een belangrijke ondersteunende rol in de aanloop naar het Klimaatakkoord van Parijs in 2015.
Ook de ‘Agenda 2030 voor Duurzame Ontwikkeling’, die onder meer moet leiden tot een vermindering van extreme armoede en ongelijkheid, werd opgesteld na gesprekken op een G20-top. Volgens experts hebben de G20-bijeenkomsten bovendien bijgedragen aan een meer weerbare wereldeconomie.
Wie zitten er straks in Johannesburg aan tafel?
De G20 werd in 1999 opgericht na een grote financiële crisis in Azië. Het idee was dat de grootste economieën ter wereld, goed voor ongeveer 85 procent van het wereldwijde bruto binnenlands product (bbp), 60 procent van de wereldbevolking en meer dan 75 procent van de wereldhandel, samen de wereldwijde economische stabiliteit zouden herstellen.
De G20-deelnemers (Argentinië, Australië, Brazilië, Canada, China, Duitsland, Frankrijk, India, Indonesië, Italië, Japan, Mexico, Zuid-Korea, Rusland, Saudi‑Arabië, Turkije, het Verenigd Koninkrijk, de Verenigde Staten, Zuid‑Afrika, de Europese Unie en de Afrikaanse Unie) zullen naar verwachting aanwezig zijn met staatshoofden, ministers en andere hooggeplaatste ambtenaren.
Dit jaar wordt de top echter overgeslagen door de Amerikaanse president Trump en de Argentijnse president Javier Milei, omwille van ideologische redenen. De Russische president Vladimir Poetin komt niet vanwege het arrestatiebevel van het Internationaal Strafhof, en China stuurt premier Li Qiang in plaats van president Xi Jinping.
Volgens critici verliest de bijeenkomst door al die afwezigheid veel van zijn glans.
Waarom boycot Trump de bijeenkomst?
De Amerikaanse president houdt nog altijd vol dat de mensenrechten van witte Zuid-Afrikanen worden geschonden, en dat zij in groten getale worden vermoord. Hij noemt het een ‘totale schande’ dat Zuid-Afrika de topbijeenkomst mag organiseren en boycot de top. Voor de ‘witte genocide’ waar Trump over spreekt is geen enkel bewijs.
De Amerikanen zijn ook kwaad op Zuid-Afrika, omdat het land een aanklacht tegen Israël heeft ingediend bij het Internationaal Gerechtshof (ICG) omdat het genocide zou plegen in Gaza. De Zuid-Afrikaanse regering acht de Verenigde Staten als bondgenoot van Israël medeverantwoordelijk.
De belangrijkste reden voor Trumps boycot lijkt echter de progressieve agenda van de Zuid-Afrikanen voor de topbijeenkomst. Toen Zuid-Afrika in februari op de G20-website plaatste dat de top zou draaien om ‘solidariteit, gelijkheid en duurzaamheid’, reageerde de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio al fel op sociale media.
‘Met andere woorden: het zal gaan over DEI en klimaatverandering’, schreef hij op X. Die Engelse afkorting staat voor diversiteits-, gelijkheids- en inclusiviteitsmaatregelen die onder president Obama en president Biden werden geïntroduceerd, maar door president Trump juist worden teruggedraaid.
Rubio zei daarom dat hij daarom weigert naar Zuid-Afrika te komen, ‘om daar het anti-Amerikanisme in stand te houden’.
Betekent de afwezigheid van belangrijke wereldleiders dat de top op voorhand is mislukt?
De Zuid-Afrikanen vinden van niet. Toen Washington bekendmaakte dat de VS de top overslaan, reageerde de Zuid-Afrikaanse president Ramaphosa met twee korte woorden: ‘their loss’ – ‘hun verlies’. De Zuid-Afrikanen zullen nu kijken naar welke afspraken er zonder de Amerikanen gemaakt kunnen worden.
Volgens experts levert de lege stoel van Donald Trump grote kansen op voor handelspartners die wél aanwezig zijn op de bijeenkomst, zoals China en Europese landen.
De Amerikaanse aanwezigheid zou volgens de Zuid-Afrikaanse politicoloog Piet Croucamp alleen maar een ‘afleiding’ van de inhoud zijn, zei hij tegen persbureau Reuters. ‘Dat Trump niet naar Zuid-Afrika komt, is misschien wel het beste wat de G20 kan overkomen.’
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant