is natuurkundige, oud-politicus en columnist van de Volkskrant.
De VVD is inmiddels half zo klein als in haar hoogtijdagen, maar de partij blijft een indrukwekkende, goed geoliede politieke machine. Afgelopen drie weken heeft ze met ijzeren discipline en met veel succes afgerekend met het idee dat de harde blokkade van samenwerking met GroenLinks-PvdA een tactische verkiezingsbelofte was. IJzervreters als Henk Kamp werden erbij gehaald om voor elke camera of microfoon die het registreren wilde, te verklaren dat de rabiate afwijzing géén campagnestunt was en dat de liberalen daar dus ook niet na een paar weken of maanden ‘in het landsbelang en gezien de ontstane politieke situatie’ op terug zouden komen.
Integendeel. Volgens de informateur van (en minister in) het meest stabiele kabinet van deze eeuw, dat van PvdA en VVD, zijn er nu opeens fundamentele en onoverbrugbare verschillen tussen beide partijen. Ook andere kopstukken knipperden niet met hun ogen en droegen unisono de boodschap uit. Zelfs de belichaming van rood-blauwe samenwerking gedurende acht jaren paars, voormalig minister Annemarie Jorritsma, volgde de officiële woordvoeringslijn en verklaarde dat samenwerking nu onmogelijk was.
De professionaliteit en eenheid is indrukwekkend, maar ik geloof er niets van. Of beter: ik begrijp er niets van. Als de gekozen opstelling het gevolg was geweest van electorale doodsnood; als partijstrategen tot de conclusie waren gekomen dat het volledig uitbenen en opblazen van de linkse aversie onder het rechtse electoraat de enige uitweg was, dan viel het allemaal nog wel te verklaren. Buitengewoon lelijk, maar politiek is nu eenmaal niet fraai. Soit.
Over onze columns
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
De positie waar de VVD zich nu steeds verder op ingraaft is echter veel schadelijker dan een tactische politieke manoeuvre. Wie de samenwerking tussen twee van de drie hoofdstromingen in de Nederlandse politiek ten principale blokkeert, ondermijnt ons democratische bestel. Als een belangrijke partij als de VVD niet langer bereid is om over het midden naar de ander te reiken, dan maakt ze het land onbestuurbaar.
Willen de liberalen dat werkelijk volhouden? Of is het dan toch geen principieel punt, maar slechts een tijdelijke afwijzing op basis van onverenigbare inhoudelijke standpunten zoals opgetekend in de nu geldende verkiezingsprogramma’s? Aannemend dat de VVD het coalitiebestel niet permanent wil saboteren, zal het dan toch het laatste zijn.
Laten we dus eens preciezer naar die verschillen kijken. Dat is niet zo ingewikkeld, want ook over de vermeende inhoudelijke struikelblokken heeft de VVD zich buitengewoon tekstvast betoond. Alle woordvoerders dreunen telkens dezelfde verschillen op als onneembare hordes: defensie, migratie en de hoge belastingen van links. Opmerkelijk, omdat juist op deze onderwerpen de verschillen veel kleiner zijn dan in 2012, toen de PvdA en VVD in recordtempo een regeerakkoord overeenkwamen.
De PvdA ging in 2012 de formatiebesprekingen in met een forse bezuiniging op defensie. Het werd een felle onderhandeling. In het huidige programma investeert GroenLinks-PvdA meer dan 6 miljard euro, en dat is precies evenveel als de VVD. De PvdA van 2012 stond voor een ruimhartig asielbeleid, inclusief het befaamde kinderpardon waar de VVD van gruwde.
Anno nu accepteert GroenLinks-PvdA de Europese asiel- en migratieverordeningen als een gegeven. Dat betekent twee asielstatussen, kortere procedures, een einde aan de permanente verblijfsvergunning en beperktere gezinshereniging. De retoriek van de VVD is op migratie weliswaar veel scheller, maar wie het partijprogramma nauwkeurig bekijkt ziet dat er nauwelijks aanscherpingen ten opzichte van die Europese verordeningen worden voorgesteld.
Wat betreft belastingen biedt links zelfs meer rust in de portemonnee dan rechts. GroenLinks-PvdA heeft in 2025 in haar programma lagere lasten voor gezinnen in petto dan de VVD. Blijft over het grote verschil bij de belasting op vermogen en winst. Daar hebben de groene sociaaldemocraten inderdaad een verhoging met maar liefst 21 miljard euro in het programma staan. Onoverbrugbaar? D66 zet in op 22 miljard. Met die partij had de VVD het liefst in dit stadium al aan tafel willen zitten, getuige het verslag van verkenner Wouter Koolmees.
De VVD overbrugde in 2012 binnen twee maanden de enorme afstand met de PvdA, maar vandaag zouden de kleinere verschillen opeens onoverkomelijk zijn. De VVD kan nog zo professioneel vasthouden aan de afgesproken woordvoeringslijnen, het onverdedigbare valt uiteindelijk niet te verdedigen.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant columns