Politiek Toen Martin Bosma in 2023 werd aangesteld als Kamervoorzitter waren veel Kamerleden huiverig voor partijdigheid. Aanvankelijk bleek dat onterecht, maar op den duur begon de partijkleur van de PVV’er door te schemeren.
Geert Wilders (PVV) en Kamervoorzitter Martin Bosma na afloop van de wekelijkse stemmingen.
De voorzitter van de Tweede Kamer Martin Bosma (PVV) wil een „ijsvogeltje” zijn. „Het beestje staat voor stabiliteit en bescherming”, zo schrijft hij aan de Tweede Kamer. Dinsdag kiest de pas ingezworen Kamer een nieuwe voorzitter en Bosma wil het gezicht van de Nederlandse democratie blijven, schrijft hij in een openbare sollicitatiebrief. Maar de PVV’er is niet onomstreden en torst een politiek verleden en partijkleur met zich mee.
In 2023 werd Bosma Kamervoorzitter, nadat de PVV met 37 zetels de grootste partij was geworden tijdens de Tweede Kamerverkiezingen. In 2016 en 2021 had hij zich tevergeefs kandidaat gesteld. Dat een PVV’er nu voorzitter werd van het hoogste instituut in de Nederlandse democratie, maakte veel Kamerleden twee jaar geleden onrustig. Het zou bewijzen dat radicaalrechts in Nederland niet langer als taboe gold. En kon iemand van de antirechtsstatelijke PVV zo’n positie wel onbevooroordeeld innemen?
Maar kritische Kamerleden werden na Bosma’s aanstelling positief verrast: zoals beloofd liet hij z’n partijkleur niet doorschemeren. Verder wilde Bosma debatten altijd vóór middernacht laten eindigen, wat hij bijna altijd voor elkaar kreeg. Het aantal interrupties voorafgaand aan debatten inperken, dát lukte hem dan weer vaak niet. Bovenal zat Bosma met jeu debatten voor, vonden Kamerleden. Elk debat opende hij met een gedicht.
Tegelijk zonderde Bosma zich af van de buitenwereld: voor interviews en achtergrondgesprekken is hij niet beschikbaar. Een publieke rol vervulde hij alleen op ceremoniële momenten.
Bosma is geen tamme voorzitter: vaak is hij grappig, soms snedig. Caroline van der Plas (BBB) zei deze zomer dat Frans Timmermans (GroenLinks-PvdA) „arrogantie” en „dedain” uitstraalde, omdat hij de term gamechanger gebruikte, terwijl niet alle Nederlanders goed Engels spreken. Daarop reageerde Bosma met „no problem”, tot hilariteit van de Kamer. „Ik kan me voorstellen dat ook de voorzitter inmiddels een beetje melig aan het worden is”, zei Rob Jetten hoofdschuddend en lachend. „Het is u vergeven”, zei de D66-leider.
Maar niet alles is Bosma vergeven. In de loop van z’n twee jaar durende voorzitterschap raakten Kamerleden gedesillusioneerd met hem. Tijdens de afgelopen verkiezingscampagne gaf hij bijvoorbeeld geen reprimande aan twee PVV-fractiegenoten die lasterlijke AI-beelden van toenmalig GroenLinks-PvdA-leider Frans Timmermans hadden gepost op Facebook. Die kreeg daarna doodsbedreigingen. Ook liet Bosma PVV-leider Geert Wilders lange en grove tirades afsteken, zonder in te grijpen.
Wél greep Bosma in toen Stephan van Baarle (Denk) het kabinet-Schoof „extreemrechts” noemde. Toen Laurens Dassen (Volt) de PVV als extreemrechts omschreef, greep Bosma eveneens in, omdat de Volt-leider de PVV met het nationaal-socialisme zou vergelijken. D66-Kamerlid Jan Paternotte wees Bosma erop dat hijzelf de term extreemlinks „aan de lopende band heeft gebruikt” en heeft vergeleken met nazisme.
Bosma was voor het voorzitterschap een soort partijideoloog, die een intellectueel randje gaf aan de teksten van Wilders. Daarmee trad hij ook — meer dan andere PVV’ers – naar buiten. Tussen 2010 en 2011 had hij een column in NRC Handelsblad.
In de twintig jaar dat hij Kamerlid is geweest, heeft Bosma verscheidene controversiële uitspraken gedaan. In 2010 schreef hij het boek De schijn-elite van de valsemunters waarin hij „het model partijdemocratie” allang „dood” verklaarde. Ook schreef Bosma dat „moslimmigranten” optreden als de „stoottroepen” die de weg bereiden om van Nederland het „kalifaat Hollandistan” te maken. In 2015 schreef hij een boek over Zuid-Afrika, waarin hij omschrijft dat Nederlanders evenals witte Zuid-Afrikanen een ‘minderheid in eigen land’ zouden worden.
Die teksten bleven hem aankleven. In 2024 was Bosma niet welkom bij de herdenking van Keti Koti, waar hij als Kamervoorzitter een krans zou leggen. Het Nationaal instituut Nederlands slavernijverleden en erfenis trok de uitnodiging in, nadat Bosma had geweigerd eerdere uitspraken terug te nemen. Eerder heeft Bosma onder meer gesproken van „slavernijgedram” en „anti-blank racisme”. Ook wilde hij dat de Nederlandse regering de excuses voor het slavernijverleden zou intrekken.
Zelf noemde Bosma die uitspraken irrelevant, op grond van dezelfde verdediging die hij altijd gebruikt wanneer hij wordt geconfronteerd met gedane uitspraken: die deed hij als Kamerlid, níét als Kamervoorzitter.
Wat verder meespeelt bij de verkiezing van deze dinsdag, is dat de voorzitter aan het hoofd staat van de ambtelijke ondersteuning van de Kamer. Onder Bosma’s voorgangers Vera Bergkamp (D66) en Khadija Arib (PvdA) ontstond in die organisatie veel gedoe. Onder Bosma lijkt de rust teruggekeerd.
Dinsdag blijkt of een Kamermeerderheid Bosma een tweede termijn gunt. Van tevoren is lastig in te schatten hoe de kansen van de huidige voorzitter liggen. De Tweede Kamerleden stemmen anoniem en hoeven dus geen partijlijn te volgen. Bosma heeft twee concurrenten: VVD’er Thom van Campen en GroenLinks-PvdA’er Tom van der Lee.
Van der Lee is een ervaren ondervoorzitter, sinds 2018 lid van het presidium van de Kamer. Hij staat bekend als streng en neutraal. Dit is de tweede keer dat hij poogt Kamervoorzitter te worden. Van Campen is pas sinds 2021 Kamerlid, maar geldt wel al als geliefd onder collega’s. Als hij de verkiezing wint, is hij met 35 jaar de jongste voorzitter ooit.
Bij de voorzittersverkiezingen vallen kandidaten met de minste stemmen af, totdat één kandidaat met een meerderheid wordt verkozen. Het is dus mogelijk dat Bosma direct wordt weggestemd, of dat hij het moet opnemen tegen Van der Lee óf Van Campen. Als dat tweede gebeurt, is het goed mogelijk dat Bosma’s tegenstander wordt gezien als de ‘anti-PVV-kandidaat’, wat diegene veel strategische stemmen zou kunnen opleveren.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Begin de dag met de belangrijkste politieke ontwikkelingen uit Den Haag
Source: NRC