Pyrotechniek In België mag het al, dus kopen Nederlanders massaal vuurwerk over de grens. De burgemeesters van Baarle-Nassau en Baarle-Hertog willen dat de vuurwerkwinkels verdwijnen. „De burgemeester wil gewoon scoren, zodat hij opnieuw verkozen wordt”, zegt een van de handelaren.
Vuurwerkverkoop in Baarle-Nassau-Hertog.
Eén straat, twee landen. Aan de ene kant van de Kapelstraat wonen Nederlanders, aan de andere kant hun Belgische overburen. Halverwege de straat wordt het uitsluitend Belgisch grondgebied. Aan de gevels verkondigen grote, gele borden wat vijf winkels hier in grote hoeveelheden verkopen: vuurwerk.
Op de parkeerplaatsen wemelt het van de Nederlandse kentekens. Een plaskruis, geplaatst door een van de vuurwerkhandelaren, is volledig bezet. Kopers sjouwen met dozen vol vuurwerk. Jonge mannen met capuchons en trainingsbroeken, maar ook vaders met zonen of dochters. Op deze doordeweekse middag in november slaan ze alvast in voor de jaarwisseling. Zoals Levi, met zoon Joppe, uit Raamsdonksveer – op veertig minuten rijden afstand. Hun achternaam willen ze niet in de publiciteit zien, evenals andere kopers, want wat ze doen is „niet helemaal legaal”.
Sterker: zodra ze het Belgische deel van de Kapelstraat verlaten, zijn ze in overtreding. In Nederland mogen kopers alleen op de laatste drie dagen van het jaar vuurwerk vervoeren. „We gaan expres doordeweeks”, zegt Levi. Dan is het rustiger, redeneert hij, wat de pakkans verkleint.
Joppe laat een pakket shell rockets zien, betaald van zijn zakgeld. Die behoren tot de zwaarste vuurpijlen – categorie ‘mortierbommen’ – en zijn verboden in Nederland. De verpakking vermeldt een minimumleeftijd van zestien jaar. Joppe is dertien. Hij gaat de shell rockets afsteken met Oud en Nieuw, wanneer hun gezin traditiegetrouw met vrienden bij elkaar komt.
Levi en Joppe komen al jaren in Baarle, zoals de twee dorpen gezamenlijk bekendstaan. Baarle-Nassau is de Nederlands gemeente, Baarle-Hertog de Belgische. De dorpen vormen samen een lappendeken van stukjes Nederland en België: met acht enclaves van Baarle-Nassau – omgeven door Belgische grond – en 22 enclaves van Baarle-Hertog, omgeven door Nederland. Stoeptegels met kruisjes markeren de grenzen, die door voordeuren en winkelstraten lopen. In coronatijd spande de Zeeman een lint door de winkel om het Nederlandse deel van het Belgische deel (dat gesloten bleef) te scheiden.
Marjon de Hoon-Veelenturf, de burgermeester van Baarle-Nassau (links) met Philip Loots, de burgermeester Baarle-Hertog. (rechts).
Een verzameling vuurwerk in een winkel in Baarle-Nassau-Hertog.
Wie de Kapelstraat vol Belgische vuurwerkwinkels verlaat, keert terug in Nederland en komt uit bij het gemeentehuis van Baarle-Nassau. Daar komt Philip Loots, burgemeester van Baarle-Hertog, de werkkamer van collega Marjon de Hoon-Veelenturf binnenlopen. Samen proberen ze de vuurwerkverkoop en -opslag in hun gemeenschap, wat sinds de jaren tachtig gebeurt, te stoppen.
Vanaf augustus komen Nederlanders naar Baarle-Hertog om vuurwerk in te slaan, zien de burgemeesters. Dit jaar is het vooralsnog „relatief rustig”, zegt De Hoon-Veelenturf. Er was afgelopen jaren volgens haar wel sprake van veel overlast: „Kopers zetten hun auto op de oprit van huizen en geven een grote mond als bewoners vragen of ze weg willen gaan. Ze intimideren. Er is zelfs vuurwerk gegooid naar bewoners of hun hondjes.” De gemeentes krijgen „heel veel klachten”, zegt ze, al noemt de burgemeester geen aantallen.
Bewoners voelen zich ook onveilig. Deze maand kreeg burgemeester Loots bijna vijfhonderd bezwaarschriften van inwoners aangeboden tegen de bouw van een vuurwerkopslag in het dorp. Het is de vraag hoe onveilig het vuurwerk in Baarle is. In de opslag van Belgische winkels mag omgerekend maximaal 650 kilo vuurwerk liggen, een fractie van het maximum van 10.000 kilogram dat in Nederlandse opslagplaatsen is toegestaan.
„We zijn hier natuurlijk geen Enschede„, zegt burgemeester De Hoon-Veelenturf. „Maar als hier iets misgaat, moeten mensen wel hun woning verlaten, heeft de Veiligheidsregio onderzocht.” Ook licht vuurwerk in een opslag kan een massa-explosie veroorzaken, concludeerden onderzoekers in een rapport over de vuurwerkrampen in Culemborg (1991) en Enschede (2000).
Loots maakt zich vooral zorgen over de busjes die klaarstaan en rondrijden om de winkels meermaals per dag te bevoorraden. Daarin mag 330 kilogram vuurwerk worden vervoerd. „Daar zit nul beveiliging in.”
Een vuurwerkwinkel in Baarle-Nassau-Hertog.
Afgelopen jaren gaf Loots geen nieuwe vergunningen af voor vuurwerkverkoop en -opslag. Over een aantal van die besluiten lopen nog rechtszaken. „Handelaren verdienen er veel geld mee”, zegt Loots, „dus blijven ze procederen.” Zodoende blijven de winkels voorlopig open, zonder vergunning: pas als de rechter heeft geoordeeld, kunnen overheden zoals de gemeente volgens Loots handhaven.
Intussen komen de Nederlanders meestal ongezien weg met het gekochte vuurwerk. De politie heeft te weinig capaciteit om te handhaven of geef dat te weinig prioriteit, zegt De Hoon-Veelenturf.
Loots vreest „een waterbedeffect”, zodra volgend jaar het landelijke vuurwerkverbod in Nederland ingaat. Daarom werkt hij met de Vlaamse viceministerpresident Ben Weyts aan een voorstel voor een vuurwerkverbod in België. In Nederland vroeg De Hoon-Veelenturf dit jaar toenmalig minister Barry Madlener van Infrastructuur en Waterstaat (PVV) om hulp bij het stoppen van vuurwerkverkoop in de grensgemeentes. Binnenkort komt het ministerie op werkbezoek. Een Europees vuurwerkverbod zien beide burgemeesters als ideale oplossing.
Vuurwerkhandelaren in de Kapelstraat willen niet met NRC in gesprek, een enkeling alleen geanonimiseerd. Zo is een van deze handelaren gefrustreerd over het gemeentelijk verzet. Zijn winkel wordt vaak gecontroleerd, maar krijgt nooit een boete, zegt hij. De handelaar heeft het idee dat hij wordt aangekeken op het zware vuurwerk dat tegenwoordig wordt gebruikt om aanslagen te plegen, zoals cobra’s. „Het is afgunst: wij doen niets illegaals. Ik ben ook maar een boerenlul die vuurwerk aan tuig verkoopt. De burgemeester wil gewoon scoren, zodat hij opnieuw verkozen wordt.”
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC